Για τον Τύπο και τα προβλήματά του

efimerides.jpg

EUROKINISSI/ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΝΗΣ

Στην ουσία του ο Τύπος αποτελεί ένα αγαθό με μια σαφέστατη κοινωνική διάσταση που απευθύνεται δυνητικά σε όλη την κοινωνία. Ο Τύπος μιλά/απευθύνεται στο κοινωνικό σώμα. Δεν αποτελεί εμπόρευμα με την κλασική έννοια του όρου, αντικείμενο που αποτελεί ιδιοκτησία κάποιου πλούσιου ή κάποιου μεγιστάνα που τον χρησιμοποιεί σαν χωνί-σαν θάλαμο αντήχησης για να περνά τις πολιτικές του προτιμήσεις, τη δική του πολιτική γραμμή στο αναγνωστικό κοινό του ή των εντύπων, με πιθανό αντάλλαγμα την επιρροή μερίδας του αναγνωστικού κοινού, ώστε αυτή να ανταλλαγεί με πολιτικές εξυπηρετήσεις από την όποια εξουσία.

Στον καθημερινό βίο αυτή η δήθεν ιδιοκτησιακή σχέση (όπως τη φαντασιώνονται κάποιοι «ιδιοκτήτες» εφημερίδων ή και περιοδικών) έχει γίνει αντικείμενο πολλαπλής εκμετάλλευσης μέχρι του βαθμού να απειλείται ευθέως το σπουδαιότερο περιουσιακό στοιχείο του Τύπου, που είναι η αξιοπιστία του. Το πιο πρόσφατο, αλλά όχι έσχατο, παράδειγμα είναι αυτό του πολύ γνωστού γερμανικού περιοδικού Spiegel, βραβευμένος δημοσιογράφος του οποίου, ο Claas Relotius, πήρε σειρά βραβείων εξαιτίας της ποιότητας και της δημοφιλίας των ανταποκρίσεών του.

Η γελοιότητα της απάτης του βραβευμένου βρέθηκε και από ένα κείμενό του για το Fergus Falls, μικρής πόλης των ΗΠΑ (βλέπε κείμενό του 7.300 λέξεων: «Where they prey for Trump on Sundays», «Εκεί που προσεύχονται για τον Τραμπ τις Κυριακές»), που καταγγέλθηκε δημόσια με κάθε τρόπο από τους κατοίκους του ότι αποτελεί κατασκεύασμα της φαντασίας τού εν λόγω. Τέτοια κείμενα αποτελούν ξεκάθαρη προπαγάνδα, υπενθυμίζοντας ότι ο στόχος της προπαγάνδας είναι να αφήνει εντυπώσεις όταν οι λεπτομέρειες σε αυτά που αναφέρεται έχουν προ πολλού ξεχαστεί.

Πέρα από το κεντρικό θέμα της αξιοπιστίας του, ο Τύπος περιλαμβάνει και το θέμα του τρόπου της διάδοσής του, της διανομής του. Τα έντυπα μπορούν να αγοραστούν από ένα σημείο διανομής, να σταλούν ταχυδρομικά στους συνδρομητές ή να διανεμηθούν ψηφιακά σε κατάλογο συνδρομητών. Στις μέρες μας συνήθως οι αναγνώστες αγοράζουν τα έντυπα από σημεία διανομής και κατά συνέπεια ο ρόλος των πρακτορείων διανομής Τύπου παραμένει ουσιαστικός.

Στην Ελλάδα έχει απομείνει μόνο ένα τέτοιο πρακτορείο, που πλέον αποτελεί μονοπώλιο. Και μάλιστα ένα μονοπώλιο ειδικού τύπου, εφόσον η εταιρεία που το ελέγχει είναι ταυτόχρονα και ιδιοκτήτρια εφημερίδων που διανέμονται από το συγκεκριμένο πρακτορείο και που προφανώς ανταγωνίζονται με τις εφημερίδες των άλλων πελατών του των οποίων τις εφημερίδες διανέμει το πρακτορείο.

Επειδή δεν υπάρχει μέχρι στιγμής τρόπος ελέγχου του αριθμού των εφημερίδων που διανέμει ώσπου να εφαρμοστεί ο γραμμωτός κώδικας (barcode) σε ολόκληρο τον κύκλο της διανομής των εφημερίδων -από το πρακτορείο προς το υποπρακτορείο και από εκεί στο κατάστημα-, απαιτείται η άμεση και πλήρης εφαρμογή του γραμμωτού κώδικα ούτως ώστε η αξιοπιστία να επιστρέψει μετά βαΐων και κλάδων στο πρακτορείο διανομής Τύπου, καθώς τεράστια σημασία έχει όχι μόνο το πόσα φύλλα πουλήθηκαν, αλλά και το πόσα φύλλα διανεμήθηκαν από το (κάθε) σημείο πώλησης.

Η αποστολή εντύπων σε συνδρομητές είναι μια πρακτική που έχει ανθήσει σε χώρες όπου η κουλτούρα της ανάγνωσης εντύπων αποτελούσε μια καθημερινότητα για πολλά νοικοκυριά. Στην Ελλάδα αυτή η πρακτική δεν προχώρησε. Η ψηφιακή διανομή εντύπων έχει αρκετά περισσότερες πιθανότητες να γίνει καθεστώς, αλλά αυτό αφορά τη γενίκευση της εφαρμογής του ψηφιακού πεδίου στο σύνολο των νοικοκυριών, ενδεχομένως σε βάθος της δεκαετίας που έρχεται.

Το θέμα αυτό αποτελεί μέρος μιας γενικότερης συζήτησης σχετικά με το οικονομικό σκέλος της δημοσιογραφίας, που συναρτάται τόσο με την παραγωγή της και τη διανομή της (υπενθυμίζω το σχήμα παραγωγή-διανομή-κατανάλωση) όσο και με τους (τεχνολογικούς) τρόπους διανομής και κατανάλωσής της, αλλά και με τον ρόλο των ίδιων των δημοσιογράφων που και αυτοί υπόκεινται σε δημόσιο έλεγχο. Οι δημοσιογράφοι δεν μπορούν να είναι επίσημοι κριτές της αλήθειας κρύβοντας ή αποσιωπώντας αποδείξεις για αυτά που ισχυρίζονται.

Εντελώς πρόσφατο παράδειγμα είναι αυτά που συνέβησαν προεκλογικά στην Αλαμπάμα των ΗΠΑ, όπου κάποιοι πλήρωσαν δικτυακά bots που δήθεν προωθούσαν τη ρώσικη προπαγάνδα για να επηρεάσουν τις τοπικές εκλογές. Αυτό που αποδείχτηκε ήταν ότι αυτά είναι γνήσια bots από τις ΗΠΑ, ενταγμένα ασφαλώς στο πνεύμα της διάχυτης ρωσοφοβίας που μαστίζει τις ΗΠΑ και την Αγγλία.

Εδώ και πολλά χρόνια ο Μάρξ στο «Διαμάχες για την ελευθερία του Τύπου» είχε γράψει: «Η πρωταρχική ελευθερία του Τύπου βρίσκεται στο ότι δεν μπορεί να αποτελεί αντικείμενο εμπορικής δοσοληψίας». Θα μπορούσαμε να προσθέσουμε -για την εποχή μας- και πολιτικής δοσοληψίας, εφόσον το οικονομικό έχει υπερσκελίσει το πολιτικό, με την ευθύνη των πολιτικών.

* ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστήμιο Αθηνών

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας