Για τον Σπύρο Ασδραχά

asdraxas

Γεράσιμος Νοταράς Φόρος τιμής σε έναν σπουδαίο ιστορικό

Με τον θάνατο του Σπύρου Ασδραχά η πατρίδα μας χάνει έναν κορυφαίο επιστήμονα που πάλεψε όσο λίγοι ώστε η Ιστορία να καταστεί μια σύγχρονη επιστήμη και η χώρα μας να μην απολέσει τα τεκμήρια εκείνα που συγκροτούν τη μνήμη του παρελθόντος της.

Από όλα τα επιστημονικά μετερίζια που πέρασε, στην ημεδαπή και την αλλοδαπή, αγωνίστηκε για να εκπαιδεύσει νέους επιστήμονες στην ιστορική έρευνα και να τους μάθει πώς να αποκρυπτογραφούν τις πρωτογενείς πηγές για να ανακαλύπτουν πτυχές που ο κοινός των θνητών δεν υποπτεύεται την ύπαρξή τους.

Οπως επίσης φρόντισε να δημιουργηθούν στέρεοι πυρήνες που θα μεριμνούν για τη διάσωση, την ορθή διαχείριση και τη διάθεση σε κάθε ενδιαφερόμενο κάθε τεκμηρίου που θα είναι χρήσιμο όχι μόνο για τις ανάγκες του σημερινού ιστορικού, αλλά και του μελλοντικού, που δεν υποπτευόμαστε ακόμα τα νέα μονοπάτια προς τα οποία θα στρέψει τις αναζητήσεις του.

Για το Ιστορικό Αρχείο της Εθνικής Τράπεζας η απώλεια του Σπύρου Ασδραχά σημαίνει κάτι ιδιαίτερο. Μετά τους θανάτους του Παναγιώτη Τζαννετάκη, του Γεράσιμου Λιβιεράτου, του Λούλη Κάσδαγλη και του Φίλιππου Ηλιού, με τον θάνατό του Σπύρου κλείνει ο κύκλος των εμπνευστών που θεμελίωσαν μεταδικτατορικά τη μονάδα αυτή της Εθνικής Τράπεζας.

Στην προσπάθεια αυτή η συμβολή του Σπύρου ως διευθυντή Ερευνών της Επιτροπής Ιστορίας υπήρξε καθοριστική. Ξεκινώντας από μια γραμμική αντίληψη της τράπεζας περί συγγραφής της ιστορίας της, κατόρθωσε να εμπνεύσει και με τη βοήθεια του υποδιοικητή Παναγιώτη Τζαννετάκη, που προέδρευε την Επιτροπή Ιστορίας, να ξεκινήσει ένα πολυεπίπεδο εγχείρημα που συνίστατο στη μετατροπή των εκατό πρώτων χρόνων των γενικών αρχείων της τράπεζας σε ιστορικό αρχείο, με ό,τι αυτό συνεπάγετο, μια που η ιστορία ενός οργανισμού δεν μπορεί να γραφτεί χωρίς τη συνεπικουρία των αρχείων του.

Παράλληλα έκανε αποδεκτή την ανάγκη συστηματικής διερεύνησης του οικονομικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο το πρώτο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα της χώρας ανάπτυξε τη δραστηριότητά του. Η παραδοχή αυτή οδήγησε σε μια χιονοστιβάδα παρεπόμενων συνεπειών.

Σχεδιάστηκε και μπήκε σταδιακά σε εφαρμογή ένα μακροχρόνιο πρόγραμμα εξήντα ερευνητικών και συγγραφικών αναθέσεων που φιλοδοξούσαν να διερευνήσουν κλάδους και λειτουργίες της ελληνικής οικονομίας για περίπου ογδόντα χρόνια, από το τελευταίο ήμισυ του 19ου αιώνα μέχρι και τα τριάντα πρώτα χρόνια του 20ού, το οποίο κατέληξε στη δημοσίευση σαράντα μονογραφιών.

Το πρόγραμμα αυτό κινητοποίησε μεγάλο αριθμό νέων ερευνητών, στην πλειονότητά τους τους σπουδασμένων στο εξωτερικό στη διάρκεια της δικτατορίας, πολλοί από τους οποίους είχαν μαθητεύσει δίπλα στον Σπύρο Ασδραχά.

Η τράπεζα έδωσε την ευκαιρία σε όλους αυτούς τους νέους επιστήμονες να επαναπατριστούν, όσοι δεν είχαν ήδη επιστρέψει, και να κάνουν το ξεκίνημα της σταδιοδρομίας τους ή να ολοκληρώσουν τις διδακτορικές σπουδές τους.

Μέσα από το εγχείρημα αυτό, όσοι το ζήσαμε, ανακαλύψαμε όχι μόνο τη πνευματική μεγαλοσύνη του Σπύρου, αλλά και τη σεμνότητα και δημοκρατικότητα του χαρακτήρα του. Μέσα από το μέγεθος και το ανάπτυγμα ενός τέτοιου εγχειρήματος, ποτέ δεν πέρασε από το μυαλό του να παραστήσει τον καθοδηγητή ή κάτι παρόμοιο.

Αντίθετα είχε την έμπνευση να δημιουργήσει τη διαδικασία αξιολόγησης και ελέγχου των αποτελεσμάτων των ερευνητικών προγραμμάτων από τους ομοτίμους. Ετσι δημιουργήθηκε στην τράπεζα το τρισεβδομαδιαίο σεμινάριο Οικονομικής Ιστορίας, που διήρκεσε και μετά την αποχώρηση του Σπύρου, για δεκατρία ολόκληρα χρόνια.

Δεν θα ήταν λοιπόν παράτολμο να ισχυριστεί κανένας ότι ο Σπύρος Ασδραχάς υπήρξε βασικός συντελεστής στην εισαγωγή στο curriculum των ελληνικών Πανεπιστημίων του μαθήματος της Οικονομικής Ιστορίας. Αρκεί να συγκρίνει κανείς τα ονόματα όσων θήτευσαν στο ερευνητικό πρόγραμμα Οικονομικής Ιστορίας της τράπεζας της εποχής εκείνης με τους διδάξαντες στα ελληνικά Πανεπιστήμια στη συνέχεια.

* Επικεφαλής του Ιστορικού Αρχείου της Εθνικής Τράπεζας

 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας