Για τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Ιράν

iran-diadiloseis.jpg

Αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις στο Ιράν AP Photo, File

Η πρώτη και σημαντικότερη, ίσως, παρατήρηση που μπορεί να κάνει κάποιος για τις πρόσφατες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Ιράν δεν αφορά το ίδιο το Ιράν, αλλά τη Δύση.

Τόσο ο επιφυλακτικός τρόπος παρουσίασης των διαδηλώσεων από τα δυτικά ΜΜΕ όσο και οι προσεκτικές, σε κάποιες περιπτώσεις ακόμη και διστακτικές, δηλώσεις των περισσότερων δυτικών κυβερνήσεων (με την πρόδηλη εξαίρεση των ΗΠΑ) αξίζουν την προσοχή μας, γιατί ακριβώς απέχουν πολύ από τις αντίστοιχες αντιδράσεις στις προηγούμενες μαζικές, αντικυβερνητικές διαδηλώσεις του 2009.

Εκείνες, τότε, είχαν χαιρετισθεί ως η απαρχή της φιλελεύθερης, κοσμικόδοξης εποχής στη χώρα, ως η έναρξη της επανάστασης που θα ανέτρεπε το καθεστώς των μουλάδων.

Από το 2009 όμως έχει περάσει μεγάλο, χρονικά και πολιτικά, διάστημα.

Οι εξελίξεις ήταν πολλές και σημαντικές: η «αραβική άνοιξη», με τη διάψευση των αρχικών θριαμβολογικών προσδοκιών για την επέκταση της φιλελεύθερης δημοκρατίας στον αραβικό κόσμο, ο πόλεμος στη Συρία, που απέδειξε με τον τραγικότερο τρόπο ότι στη Μέση Ανατολή οι στρατηγικοί σχεδιασμοί Ευρωπαίων και Αμερικανών συμβούλων και αναλυτών σπανίως μπορούν να αναπαραχθούν στο έδαφος, η εκλογική νίκη του Ροχανί και των «προοδευτικών» και η υπογραφή της συμφωνίας με το Ιράν για τα πυρηνικά με τη σταδιακή άρση των κυρώσεων (που ενδυνάμωσε το κύρος της χώρας και έδωσε κάποιες προοπτικές στην κοινωνία) είναι κάποια από αυτά.

Το Ιράν του σήμερα δεν είναι το Ιράν του 2009. Αλλά και οι μαζικές εκδηλώσεις επιθυμίας για εμβάθυνση της δημοκρατίας σε χώρες με απολυταρχικά καθεστώτα δεν αντιμετωπίζονται πλέον με τον ίδιο με παλαιότερα ενθουσιασμό στη Δύση.

Οι διαδηλώσεις του 2009 είχαν μια συγκεκριμένη και σαφή πολιτική αφετηρία: τις καταγγελίες για νόθευση της λαϊκής ψήφου στις προεδρικές εκλογές του Ιουνίου που είχαν αναδείξει ως πρόεδρο για δεύτερη τετραετία τον Αχμαντινετζάντ.

Οι διαδηλωτές είχαν τόσο πολιτική κατεύθυνση όσο και πολιτική στόχευση. Υποστήριζαν τον αντίπαλο του Αχμαντινετζάντ, Μιρ Χουσεΐν Μοσαβί, τόσο γιατί είχε εμφανιστεί ως ο εκπρόσωπος της «προοδευτικής» παράταξης όσο και γιατί γνώριζαν ότι με τον Αχμαντινετζάντ η ιρανική κοινωνία θα συνέχιζε να υποφέρει από τις συνέπειες του εξοντωτικού δυτικού εμπάργκο. Επιθυμούσαν την επανακαταμέτρηση των ψήφων, τον σχηματισμό κυβέρνησης των «προοδευτικών» και, τελικά, την ανατροπή του καθεστώτος.

Ομως, από την άλλη πλευρά, οι διαδηλώσεις ήταν χωρικά και κοινωνικά περιορισμένες. Το επίκεντρό τους ήταν οι βόρειες περιοχές της Τεχεράνης, περιοχές παραδοσιακά κατοικούμενες από μεγαλοαστικά στρώματα.

Οι διαδηλωτές ήταν κυρίως νέοι, φοιτητές και επαγγελματίες, γόνοι καλών οικογενειών, που ζητούσαν να αναλάβουν ρόλο στα πολιτικά πράγματα της χώρας σε έναν δημόσιο χώρο, που έφερε έντονα το στίγμα των ιδεοληψιών του Αχμαντινετζάντ.

Υπήρχαν καταγγελίες για διαφθορά και κακοδιαχείριση, υπήρχαν συνθήματα κοινωνικά και οικονομικά, δεν βρίσκονταν όμως αυτά στο επίκεντρο.

Σήμερα, η κατάσταση είναι διαφορετική: πρώτα απ’ όλα, οι διαδηλώσεις δεν ξεκίνησαν από την Τεχεράνη, αλλά από μεγάλες επαρχιακές πόλεις σαν το Μασάντ και το Ισφαχάν.

Οποιος γνωρίζει την ιστορία της επανάστασης εναντίον του Σάχη το 1979 (που, ουσιαστικά, ξεκίνησε από το Κομ και την Ταυρίδα), μπορεί να αναγνωρίσει τη σημασία αυτού του γεγονότος.

Δεύτερον, οι διαδηλωτές προέρχονται από όλα τα στρώματα της ιρανικής κοινωνίας, με προεξάρχοντες τους νέους και τους φοιτητές, αλλά και με πολλούς εργάτες, επαγγελματίες κ.ά.

Τρίτον, στο επίκεντρο των διαδηλώσεων βρίσκονται κοινωνικά και οικονομικά αιτήματα. Αλλωστε, οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν ως διαμαρτυρίες κατά της προγραμματισμένης αύξησης στη διατίμηση βασικών προϊόντων.

Στη συνέχεια, στράφηκαν κατά της διαφθοράς, αλλά και της διασπάθισης δημόσιου χρήματος σε αυτό που πολλοί πολίτες εκλαμβάνουν ως κρατικό μεγαλοϊδεατισμό (τη στήριξη, δηλαδή, προγραμμάτων και επιχειρήσεων πολιτικού και στρατιωτικού περιεχομένου στον Λίβανο, την Υεμένη, το Ιράκ, τη Γάζα).

Σε κάθε περίπτωση, βεβαίως, οι διαδηλώσεις δεν μπορούν να αποκοπούν από το γενικότερο πλαίσιο των εξελίξεων στην περιοχή, ούτε από το νέο μεγάλο παιχνίδι που παίζεται αυτή την εποχή στη Μέση Ανατολή μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Αιγύπτου από τη μια πλευρά και Ιράν και του τόξου της αντίστασης (Χεζμπολάχ στον Λίβανο, Χούθι στην Υεμένη, Χαμάς στην Παλαιστίνη), με τη συμμετοχή πολλών απρόβλεπτων παραγόντων (Κατάρ, Τουρκία, Ιράκ, ΗΠΑ, Ρωσία).

Οι διαδηλώσεις, από την άλλη πλευρά, δεν μπορούν και δεν πρέπει να αναγνωσθούν ως εκφράσεις καθολικής δυσανεξίας και δυσαρέσκειας του συνόλου της ιρανικής κοινωνίας κατά του σημερινού πολιτικού συστήματος.

Ειδικά, αυτό το τελευταίο θα ήταν ένα τεράστιο λάθος. Τέλος, δεν μπορεί να παραβλεφθεί, στο άμεσο μέλλον, η αναζωπύρωση εθνικιστικών, αλυτρωτικών επιδιώξεων από πλευράς των μειονοτήτων (της αζέρικης, της κουρδικής, της αραβικής, των Λουρ).

Αλλωστε, είναι γνωστό ότι αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό πεδίο άσκησης πιέσεων από πλευράς ορκισμένων εχθρών και άσπονδων φίλων.

*αναπληρωτής καθηγητής στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας