Για την ιστορία του Ιωνά, ενός πλάνητα…

vivlio_2.jpg

Δημήτρης Τσεκούρας «Η κοιλιά» Εκδόσεις Εξάρχεια Αθήνα 2016 σελ. 94.

Ριζοσπαστικές Αναγνώσεις  

«Η φθορά» και «Η κοιλιά». O Δημήτρης Τσεκούρας μάς δίνει δύο διαδοχικά λογοτεχνικά κείμενα σε άμεση συσχέτιση. Ενας συγγραφέας που εκφράζεται ανοιχτά για δύο εσωτερικές καταστάσεις που ουσιαστικά είναι μία· την ψυχική «φθορά» μας δηλαδή και ταυτόχρονα τη σωματοποίησή της («η ωραία μου κοιλιά κοντεύει να σκάσει» λέει ο Ιωνάς, ο ήρωας του έργου). Α! Και ο Ιωνάς, ο ήρωας της «Κοιλιάς», και εκείνος ο άλλος, ο Ραφαήλ Εσθητός, ο ήρωας της «Φθοράς». Γιατί ο Τσεκούρας πλέκει δύο θεατρικές φιγούρες σε άμεση επίσης συσχέτιση; Τι πραγματικά τις συνδέει; Η «λοξή οπτική πάνω στο ίδιο θέμα», όπως έχει καταθέσει σε συνέντευξή του ο ίδιος, για να καταλήξει ότι τελικά ένα είναι το θέμα: «ο Θάνατος».

Είναι όμως και κάτι άλλο που κάνει τους ήρωες αυτούς μάσκες του ίδιου ρόλου· ο συμβολικός χώρος όπου κινούνται. Ο Ραφαήλ κατέθεσε τη «φθορά» του σε ένα καφενείο. Οχι στο θέατρο. Να εδώ η λοξή οπτική μιας ιδιότυπης «αγοράς»! Κι ο Ιωνάς κινείται όμως σε μια άλλη «αγορά» ακόμα πιο δημόσια, ανάμεσα στους συρμούς του Ηλεκτρικού. Κινείται σαν τον μπενγιαμινικό πλάνητα μεταξύ του μέσα και του έξω που όπως γράφει ο Benjamin «αν στην αρχή ο δρόμος είχε γίνει γι’ αυτόν [τον πλάνητα] εσωτερικό, τούτο το εσωτερικό γινόταν τώρα δρόμος». Κι έτσι ο χώρος γίνεται αυτό το «άλλο» του Ιωνά, η χωρική διαλεκτική σχέση που επικοινωνεί το μέσα με το έξω· το συνεχές κρυφτούλι μεταξύ δημόσιου (ο Ηλεκτρικός) και ιδιωτικού (το σπίτι) χώρου.

Ο Τσεκούρας πέρα από τον χώρο που σκηνοθετεί για το έξω του Ιωνά (τον Ηλεκτρικό), εδώ σκηνοθετεί και έναν χώρο για το μέσα του· ένα εικονικό δικαστήριο όπου εκτίθενται γυμνές οι λέξεις. Αυτοδικάζεται και τιμωρείται στο πλαίσιο μιας διπολικής κατάστασης μεταξύ μανίας και κατάθλιψης.

Στο συμβολικό αυτό δικαστήριο κατατίθενται όλα, τα κρύφια και τα φανερά. Αφενός οι ενοχές και ο θυμός, αφετέρου οι λεκτικές εκρήξεις, έτσι που να βγει το μέσα έξω. Μέσα σ’ αυτό το δίπολο άρνησης και αποδοχής του διπολισμού του ζει ο Ιωνάς που το μέσα είναι έξω ενώπιον του ανύπαρκτου δικαστή του. Ιδού πώς μας συστήνεται ο ήρωας ενώπιον του Δικαστή: «Ιωνάς και μόνο Ιωνάς. Περιττό να πω ότι Ιωνάς σημαίνει περιστέρι. Και περιττό να πω επίσης ότι το περιστέρι […] εγκαταστάθηκε μονίμως στους δρόμους και τα πεζοδρόμια της γης για να μας θυμίζει ακριβώς το μάταιον του πετάγματος. Να μας θυμίζει εκείνα τα τρομαγμένα πετάγματα που ουδέποτε εκπληρώθηκαν. […] Μέχρι νεωτέρας λοιπόν, Ιωνάς και πάλι Ιωνάς».

Ο Ιωνάς, το «σιχαμένο πουλί» των «ανεκπλήρωτων πεταγμάτων» δεν ζει όμως στην κατάθλιψη και τη μιζέρια. Αντίθετα· αντιστέκεται στη φθορά του. Φονεύει χωρίς δόλο («τίποτε πιο δίκαιο δεν έχει διαπράξει στη ζωή του»). Φονεύει αυτόν τον άλλον που «ήταν τόσο ίδιοι», που «πάντα τον ήξερε» και που «είχαν γεννηθεί την ίδια μέρα και την ίδια ώρα ακριβώς και στο ίδιο ακριβώς σημείο».

Η δίκη βέβαια είναι εικονική, αφού όπως διατείνεται ο ίδιος «πρέπει να ξέρετε ότι εσείς κύριε Δικαστά είστε κατά κάποιον τρόπο σαν τον Χριστό/ Είστε εκπρόσωπος ενός ανύπαρκτου Οντος». Ο Ιωνάς είναι δύο πόλοι ενώπιον της τελικής Κρίσης. Είναι το μέσα και το έξω. Καταθέτει μέχρι τέλους το μέσα και το έξω του. Τη μανία και τη θλίψη. Αρνούμενος και αποδεχόμενος τη διπλή του φύση. Τον έρωτα και τον θάνατο.

Πρωτοήρθα σε επαφή με τον ποιητικό λόγο του Τσεκούρα με την «Μπέμπα» και από τότε πάντα με μάγευε αυτός ο πυκνός λόγος με τα φιλοσοφικά απαυγάσματα. Ο Τσεκούρας στοχάζεται ανοιχτά, δεν κρύβεται. Ο «Ιωνάς» του είναι ένα περιστέρι που πατάει ή πετάει σε γη και ουρανό. Και η κοιλιά του Ιωνά μοιάζει με «σπηλιά» η οποία «μοιάζει με άδεια σκηνή θεάτρου».

Σε μια τέτοια σκηνή και διά στόματος Ραφαήλ Εσθητού κυριεύτηκα από μια αγωνία παράξενη: «όταν ακούς θρήνο ανθρώπινο» είπε «κάποια φθορά έχει για πάντοτε ολοκληρωθεί». Διηγούμενος τον «Ιωνά» σου, Δημήτρη Τσεκούρα, αποτολμώ να σε αντιστρέψω. Επειδή μια φθορά μέσα σου έχει για πάντοτε ολοκληρωθεί, άκουσα τον πιο σπαρακτικό/ανθρώπινο/ποιητικό θρήνο σου.

Δίνοντάς μου όλο σου το μέσα ένιωσα φόβο και δέος εκεί έξω. Ενιωσα το πραγματικό κοινό του ανύπαρκτου δικαστηρίου σου. Λυτρώθηκα για λίγο σαν κατάλαβα πως εδώ δεν υπάρχει Δικαστής. Για μια στιγμή φοβήθηκα, αλήθεια! Μα ευτυχώς! Ευτυχώς που τελικά δεν είχα κι εγώ μερίδιο σε μια ακόμα λοξή οπτική σου· αυτή της εξουσίας…

*Συγγραφέας - υποψ. διδάκτωρ Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας