Για την ενιαία διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας

Αντιμετωπίζοντας με δέος την προοπτική υλοποίησης της ενιαίας διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας στο Λύκειο, τόσο για λόγους αντικειμενικούς (που έχουν να κάνουν με την εφαρμογή για πρώτη φορά ενός τόσο φιλόδοξου εγχειρήματος), όσο και για λόγους υποκειμενικούς (που αναφέρονται στο εύρος των απαιτούμενων γνώσεων και τη διδακτική επάρκεια των καθηγητών που θα κληθούν να διδάξουν το μάθημα), αλλά και επειδή συμβαίνει να έχω προτείνει (και εγώ), αρθρογραφώντας στην «Εφημερίδα των Συντακτών», την ενιαία διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας και, τέλος, επειδή και η καλύτερη πρόταση, αν κακοπέσει στο στάδιο της εφαρμογής της, κινδυνεύει να έχει ακόμη και τραγελαφικά αποτελέσματα, για όλους αυτούς τους λόγους αισθάνομαι την ανάγκη να κάνω κάποιες απολύτως αναγκαίες επισημάνσεις:

Πρώτο, οι καθηγητές που θα αναλάβουν να διδάξουν το μάθημα θα πρέπει να επιλεγούν με αυστηρά κριτήρια μεταξύ αυτών που έχουν τα τυπικά και ουσιαστικά προσόντα αλλά και τη θέληση, το «πάθος» (Χρ. Τσολάκης) να συμμετάσχουν στο απαιτητικό αυτό πρόγραμμα.

Δεύτερο, οι επιλεγμένοι αυτοί καθηγητές να επιμορφωθούν ουσιαστικά και επαρκώς, ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες του νέου μαθήματος.

Τρίτο, λόγω των αυξημένων απαιτήσεων του μαθήματος, η κάθε μία ώρα ενιαίας διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας να λογαριάζεται για δύο, ώστε και να δίνει κίνητρο στους καθηγητές που θα το διδάξουν αλλά και να έχουν αρκετό χρόνο για την προετοιμασία τους.

Τέταρτο, το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής του υπουργείου Παιδείας να εκπονήσει επειγόντως το αναγκαίο θεματολόγιο, προκειμένου να προσφέρει την όσο το δυνατό μεγαλύτερη βοήθεια στους καθηγητές.

Η επιλογή των κειμένων θα γίνει βέβαια με βάση το περιεχόμενο νόημα και όχι τα γραμματικά ή τα συντακτικά φαινόμενα. (Οποιος θελήσει να προσεγγίσει το περιεχόμενο αυτών των κειμένων, θα νοιαστεί, αν όχι άμεσα, πάντως σε κάποια στιγμή, και για τη μορφή στην οποία διατυπώθηκαν αυτές οι διαχρονικές και πανανθρώπινες ιδέες-αξίες.)

Για παράδειγμα:

Περί Δημοκρατίας. Ξεκινώντας από το Σύνταγμα της Επιδαύρου και περνώντας από εκλεκτά αποσπάσματα του Μακρυγιάννη και της «Ελληνικής Νομαρχίας» φτάνουμε στα «Πολιτικά» του Αριστοτέλη (Γ’ βιβλίο), στον «Επιτάφιο» του Θουκυδίδη, στη συζήτηση για το καλύτερο πολίτευμα σε περσικό βασιλικό συμβούλιο (Ηροδότου Γ’ 80-82) μέχρι και τις ομηρικές συνελεύσεις (π.χ. Ιλιάδος Β’ 225-243, Θερσίτης).

Μέσα από τέτοιες ενότητες (αποσπάσματα), που θα επιλέγονται με κριτήριο πάντοτε το κατά πόσο μπορούν να προκαλέσουν το ενδιαφέρον των μαθητών ή, κατά την κρίση του καθηγητή, τη χρησιμότητά τους, θα δουν οι μαθητές διαχρονικές αξίες, τις οποίες δεν μπορούν να προσπερνούν αδιάφορα, και από τις οποίες μπορούν να αντλήσουν διδάγματα για τη ζωή τους αλλά και για την καθημερινότητά τους και τις σχέσεις τους με το φυσικό και το κοινωνικό τους περιβάλλον, αποκτώντας συγχρόνως ιστορική συνείδηση, ώστε να είναι σε θέση να κατανοήσουν καλύτερα την αξία της δημοκρατίας.

Ως επίμετρο: Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που επιχειρείται σήμερα είναι η πιο ολοκληρωμένη, η πιο ουσιαστική των τελευταίων δεκαετιών, καθώς αποβλέπει στη ριζική αναδιάρθρωση της Εκπαίδευσης σε όλες τις βαθμίδες της, φιλοδοξώντας να αντιμετωπίσει σωρευμένες παθογένειες και εμβαλωματικές κατά καιρούς ρυθμίσεις, που κρατούσαν την παιδεία μας καθηλωμένη σε ξεπερασμένα στερεότυπα και αναχρονιστικές παιδαγωγικές αντιλήψεις.

Αυτή, λοιπόν, η μεταρρύθμιση, στο σύνολό της και στις επιμέρους αλλαγές που φέρνει, πρέπει να ολοκληρωθεί και να πετύχει.

Το έργο που ξεκίνησε ο Νίκος Φίλης με τους συνεργάτες του και συνεχίζει ο Κώστας Γαβρόγλου είναι εθνική υπόθεση και πάει μακριά, καθώς επιχειρούνται βαθιές τομές και ριζική αλλαγή ξεπερασμένων από την επιστήμη αλλά και από την ίδια τη ζωή δομών, αντικειμένων και μεθόδων στην Εκπαίδευση.

Θα ήταν κρίμα να ανακοπεί αυτή η προσπάθεια και να μείνουμε βαλτωμένοι σε μια απαξιωμένη κατά γενική ομολογία κατάσταση, ιδίως στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο.

Γι’ αυτό πρέπει να στηριχτεί από όλους, όσοι τουλάχιστον δεν έχουν αντίθετα συμφέροντα ή δεν είναι προσκολλημένοι στο παρελθόν, και προπάντων από τους εκπαιδευτικούς («το καλό σχολείο το κάνουν μόνο οι καλοί δάσκαλοι»), οι οποίοι είναι ανάγκη να υπερβούν τις κομματικές τους θέσεις και να στηρίξουν τις αλλαγές, για το καλό του τόπου και των νέων γενεών, που επιτέλους δικαιούνται μια ουσιαστικότερη παιδεία, προκειμένου να διεκδικήσουν ένα καλύτερο μέλλον.

Μιλάμε για ένα εκπαιδευτικό σύστημα που θα αποσκοπεί στη διαμόρφωση ελεύθερα σκεπτόμενων και ενεργών δημοκρατικών πολιτών, που θα έχουν συνείδηση τόσο των καθηκόντων όσο και των δικαιωμάτων τους (με αυτήν τη σειρά), στον νέο και προκλητικό κόσμο που θα αντιμετωπίσουν.

*κλασικός φιλόλογος-συγγραφέας