Για την αναζωπύρωση της πολιτικής γελοιογραφίας

Συνομιλώ με τον Mario, στην πρωτεύουσα του Ισημερινού, για τους τρόπους αναζωπύρωσης του ενδιαφέροντος μετατροπής του χάρτη σε πολιτική γελοιογραφία. Ετσι:

α. Ποιος πολιτικός χάρτης θα τιτλοφορούνταν: «Ηττα του πολιτισμού από τη βαρβαρότητα»; Οπως εξηγούσε ο Μαρξ (1849) θα επρόκειτο για τον «θρίαμβο της Ανατολής πάνω στη Δύση», με τη νίκη της «αντεπανάστασης» στην κεντρική Ευρώπη και την επικράτηση του «πανσλαβισμού», έτσι που ο τσάρος να εμφανίζεται ως «πανταχού παρών στην Ευρώπη» (Ο Mαρξ στον καθρέφτη· 2014: 214). Mario, πότε θα πάρεις χαρτί και χρώματα; Θα τυπώσεις κάρτες σειράς προτεραιότητας σε όσους/ες θα ήθελαν να παρακολουθήσουν το εικαστικό σου ταξίδι;

β. Αναζητώ γελοιογραφικό υλικό της περιόδου κατά την οποία και στη χώρα μας άρχισε να εκδιπλώνεται το «European Recovery Programm». Για παράδειγμα, Mario, πώς πάτησαν το πόδι οι «άγευστοι των καθ’ ημάς πραγμάτων Αμερικανοί» και πώς «επιβάλλεται σιωπή διά το σύμπλοκον των μέτρων που θα δεσμεύουν την οικονομίαν του τόπου διά μακράν σειράν ετών». Οσο για το «Διεθνές Νομισματικόν Ταμείον», το «Fund» συχνά προσλαμβάνεται ως «φούντο». Εχει και «φούντες» ο βυθός («fundus»)…

γ. Κατά καιρούς εμφανίζονται δίπτυχα, τρίπτυχα ή τετράπτυχα ως «θεμελιώδεις αρχές» της «Αριστεράς». Τελευταία: «ισότητα και κοινωνική δικαιοσύνη» ή «αλληλεγγύη, δημοκρατία και κοινωνική δικαιοσύνη». Ανατρέχω στον παππού για τη «moderne Mythologie» και το: «truth, morality and justice». Οσο για τη «δημοκρατία», κι αυτή κατά καιρούς δεινοπαθεί…

δ. Η καρικατούρα είναι σαν το «παρατσούκλι»; Mario, από τη μια ανηφορίζει ο ακαδημαϊκός ως αποδεικτικός λόγος κι από την άλλη την κατηφορίζει ο «ακαδημαϊσμός» με την τσιχλομαγκιά ως εφεδρεία. Και πώς θα στήσεις την «πολιτική ορθότητα» χωρίς εισαγωγικά; Κυρίως, ο «ειρωνευτής» πώς δεν παύει να είναι «διαλεκτικός», παρωδώντας το «κείμενο» ή την «εικόνα» του υπάρχοντος κόσμου, κάποτε και του προσδοκώμενου; Μόνο που η «ανυποταξία» αφορά και τον ίδιο, όποιο από τα «ideo-scapes» κι αν αξιοποιηθεί.

Προτιμώ να αρθρογραφώ και να δημοσιεύω βιβλία όσο κρατάει ο αντίχειράς μου, παρά να προβληθώ στο κυβερνητικό στερέωμα ως κομήτης, αργυρώνητος ή όχι. Κι αν χρειαστεί, ας υπάρξει μια «βιογραφία σε σκίτσα», με διαθέσιμες χιλιάδες φωτογραφίες και μια «βιο-εργογραφία» πλήρη. Οπως και με τον παππού: το έσχατο σημείο αναφοράς να συνοδεύει το «τέλος» με ερωτηματικό. Με μία και μόνη παράκληση: το «turquoise» να φοράει άλλος. Ούτε και «άμφια» όσος κι αν μας περιβάλλει ΕΝΦΙΑ. Διαφωνεί, λες, η «Standard and Poor’s» της «public history»; Και με ποιες «διασυνδέσεις» («links») θα το προλάβουμε;

ε. Μπορεί να ζωογονηθεί η «caricature» χωρίς την ανανεούμενη «μυθολογία»; Το καθένα από τα «μυθεύματα» να αποτελεί αφήγηση που προσφέρεται στην εικονοποιία; Πολύ περισσότερο, «οι εθνικοί μύθοι»; Αλλά και οι «πολιτικοί» με την «Αριστερά» ως «Σταχτοπούτα»; Και με «γελοιογραφία» του κοινωνικού πεδίου την προβαλλόμενη ως αποτύπωσή του, δηλαδή τον «εθνολαϊκισμό»; Mario, αναδιφώ στα καμώματά μας μέσω της ιστοσελίδας των φίλων της Λέσχης: «Μαγνητική τέχνη» («Arte magnética», κατά τον τίτλο ποιήματος του Neruda που δεν επιθυμούσε να καταστεί «κομισάριος» στα «comics»).

στ. Θα ψάξω, Mario, αν αναφορές του Ερωτόκριτου έχουν αξιοποιηθεί ως ερεθίσματα πολιτικής γελοιογραφίας. Για παράδειγμα (Β' 483-484):

Δρακόκαρδος εκράζουντο, δράκου σουσούμι έχει, ποτέ του δεν εγέλασε, ουδέ χαρά κατέχει

ζ. Για πολλές δεκαετίες, από το 1869, η αγγλική Runch λειτουργούσε ως «Γροθιά» και με τον δηλωτικό υπότιτλο: or the London Charivari. Το «τσαρβάρι» θα μπορούσε να αποδοθεί ως «οχλαγωγία» ή ως «ανακατωσούρα». Σε κάθε γελοιογραφικό σκίτσο ενισχυτική της εικονοποιίας είναι η τιτλοφόρησή σου, τόσο «συνθηματικά» όσο και εκτενέστερα. Για παράδειγμα, το «Tourkey and Greace» (2.1.1869) μέσω της «γαλοπούλας» και του «λίπους» παραπέμπει στο: «Τουρκία και Ελλάδα».

Οσο για την προσάρτηση της «Ηπειροθεσσαλίας» στο ελληνικό κράτος, τελικώς το 1881, με τιτλοφόρηση: «Επιδιόρθωση» («Rectification») η Βρετανία ως «μοδίστρα της Miss Hellas» της εξηγεί: «Τώρα που αφήσαμε κάποιο περιθώριο» στο φόρεμά σου, θα «νιώσεις πιο άνετα» (βλ. Λ. Κρητικός, Ελληνικά θέματα στη λονδρέζικη ανακατοσούρα, 1986, 8-9,14-15).

η. Και η «carte postale»; Ως ταχυδρομική κάρτα, όχι μόνο ως «ευχετήρια», αποτελεί έναν εικονογραφικό «τόπο μνήμης» που αποστέλλει κάποιο «μήνυμα», ιδίως όταν συνδυάζει σκιτσογραφική ευχέρεια και πύκνωση λόγου. Από το βιβλίο του Γ. Μαθά, Πολιτικά θέματα μέσα από καρτποστάλ (1993: 27, 93, 106) συγκρατώ την παρισινή κινητοποίηση υπεράσπισης του Μίκη, την «αλήθεια» του τριπτύχου: «Ελευθερία, ισότης, αδελφοσύνη» που τρώνε τα σκυλιά και το «Αναγνωστήριον καπνεργατών» της Καβάλας.

θ. Η σκιτσογραφία σε έξαρση: ο λυσσώδης πόλεμος «φανατικών παλαιοφιλοσόφων» και «νεωτερικών» που καταντούν «καλογεροκατήγοροι»· το αρτισύστατο ελληνικό κράτος να κινδυνεύει να καταστεί «νεκρόν τι εκμαγείον»· η «perfidious Albion» να εκτρέφει «φίλαυτους, φιλέμπορους, φιλάργυρους» · να βρίσκονται στο στόχαστρο οι «δεισιδαιμονοκρατίαι» με τα «φαντάσματα και τα μορμολύκεια» που διαθέτουν και με τα οποία επιτίθενται στους «νεοτερατοπλασματοποιούς». Γι’ αυτά τα ερεθίσματα και για πολλά άλλα συναφή σε παραπέμπω, Mario, στον Νεοελληνικό Διαφωτισμό (2005: 54/55, 61, 66, 113, 147).

* ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας