«Για να επιζήσω έμαθα να επινοώ έναν παράλληλο τρόπο ζωής»

jozef_nadj.jpg

Jozef Nadj Ο χορογράφος, χορευτής, εικαστικός και φωτογράφος, Γιόζεφ Νατζ | © Andrey Avramchuk

Είναι λιγομίλητος, ευγενικός, χαμηλών τόνων και συγχρόνως πολύ φιλικός. Τόσα χρόνια στη Γαλλία, αυτός ο Ούγγρος από την κάποτε γιουγκοσλαβική Βοϊβοντίνα, κρατάει ακόμα στην προφορά του έναν ανεπαίσθητο κεντροευρωπαϊκό κάτι... Δεν είναι, όμως, η κεντροευρωπαϊκή σκοτεινιά που μας έχει μαγέψει και συνεπάρει τόσες φορές στις παραστάσεις του;

Πότε αυτή και πότε η ορμή και το πάθος του ανήσυχου πρωτοπόρου, που δεν σταματάει πουθενά. Ναι, ο Γιόζεφ Νατζ, ο χορογράφος, χορευτής, εικαστικός και φωτογράφος, που από τα τέλη της δεκαετίας του ’80 βρίσκεται στην κορφή του σύγχρονου χορού με τον δικό του, μοναδικό τρόπο, ξανάρχεται στην Ελλάδα. Για πέμπτη φορά.

Ο Γιόζεφ Νατζ φοράει μάσκα και γυναικεία ρούχα και παίζει ένα δημιουργικό σκηνικό παιχνίδι με τη μεγάλη συνθέτιδα και κοντραμπασίστα Ζοέλ Λεάντρ Ο Γιόζεφ Νατζ φοράει μάσκα και γυναικεία ρούχα και παίζει ένα δημιουργικό σκηνικό παιχνίδι με τη μεγάλη συνθέτιδα και κοντραμπασίστα Ζοέλ Λεάντρ |

Σε λίγες μέρες (20 και 21 Ιουλίου) θα παρουσιάσει στο 24ο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας (13-22 Ιουλίου) την τελευταία, πολύ φρέσκια δημιουργία του με τίτλο «Penzum». Ο Γιόζεφ Νατζ είναι, ίσως, το μεγαλύτερο όνομα της διοργάνωσης, μαζί με τον άλλο σταρ του χορού, τον Βέλγο Βιμ Βαντεκέιμπους.

Διότι, ένα φεστιβάλ σαν της Καλαμάτας, που έχει γνωρίσει με τη Βίκυ Μαραγκοπούλου απίστευτες δόξες, όταν κάνει, όπως τώρα, restart με νέα, φιλόδοξη και άξια καλλιτεχνική διευθύντρια, τη Λίντα Καπετανέα, έχει ανάγκη τα μεγάλα ονόματα. Και τα βρήκε. Εκτός από την παράσταση ο Γιόζεφ Νατζ θα εκθέσει και φωτογραφίες του με τον περίεργο τίτλο «Inhancutilitatem». Εχει πολλά να μας εξηγήσει, όσο αντέχει, βέβαια, τον ορθό και σαφή λόγο η τέχνη του χορού.

• Τι σημαίνει ο τίτλος του έργου σας, «penzum»; Είναι ίσως λατινική λέξη;

Προφέρεται πενζούμ, είναι λέξη γερμανική, που οι Ούγγροι την έχουν οικειοποιηθεί. Σημαίνει τον όγκο της δουλειάς, που πρέπει να βγάλει ο άνθρωπος στη διάρκεια της ημέρας, για να πάρει το μεροκάματο.

• Το έργο σας βασίζεται σε ένα αμετάφραστο στα ελληνικά ποίημα του κορυφαίου Ούγγρου ποιητή Αττίλα Γιόζεφ (1905-1937). Γιατί σας ενέπνευσε τόσο;

Γιατί είναι μια μορφή εξομολόγησης. Ο Αττίλα Γιόζεφ δεν ήθελε, λέει, να είναι ποιητής. Και γράφει με μια σχεδόν αυτόματη γραφή. Σημειώνει όλα αυτά που περνάνε από το μυαλό του για να απελευθερωθεί λίγο από τις σκέψεις του. Κι όλο αυτό δίνει ένα ποίημα ελεύθερο και πολύ μοντέρνο. Σαν μια βουτιά στο υποσυνείδητο.

• Δεν είναι η πρώτη φορά που χρησιμοποιείτε κείμενα για τις παραστάσεις σας. Στο «Βόιτσεκ» ή «Προσχέδιο Ιλίγγου», που είδαμε στην Καλαμάτα το 2009, είχατε διασκευάσει αριστουργηματικά, χωρίς ίχνος λόγου, το διάσημο θεατρικό έργο του Μπίχνερ, και εσείς ερμηνεύατε τον κεντρικό ήρωα. Στο «Cherry-Brandy», πάλι, που φέρατε το 2010 στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, σας είχε εμπνεύσει μια νουβέλα του Τσέχοφ για έναν γερασμένο ηθοποιό. Εχετε συχνά ανάγκη να στηριχτείτε σε μια ιστορία;

Προτιμώ να τρέφομαι από την ποίηση. Αυτή με κινεί περισσότερο και όχι οι ιστορίες, ακόμα κι αν έχω κάνει, όπως λέτε, το «Βόιτσεκ» και το «Cherry-Brandy». Προφανώς κι εγώ, όπως κάθε καλλιτέχνης, προσπαθώ να δημιουργήσω σε κάθε παράσταση μια «αφήγηση». Αλλά η δικιά μου αφήγηση έχει ανάγκη να συντηρήσει μέσα της μια ποιητική διάθεση και συγκίνηση. Ακόμα και η φόρμα θέλω να μεταδίδει ταυτόχρονα ποιητικότητα και μουσικότητα.

• Είδαμε φωτογραφίες από το «Penzum». Επί σκηνής εσείς και η διάσημη κοντραμπασίστα και συνθέτις Ζοέλ Λεάντρ, που παίζει μουσική. Φοράτε αφρικάνικες μάσκες. Είστε ντυμένος γυναικεία ενώ ζωγραφίζετε και σε ένα λευκό καμβά. Πώς θα το αποκρυπτογραφήσει αυτό το περίεργο έργο ο θεατής;

Εδωσα στην παράσταση τη φόρμα μιας τελετουργίας, την οποία εγώ και η Ζοέλ χρειαζόμαστε ως όντα για να ανοιχτούμε σε αλλαγές και μεταμορφώσεις. Μέσα από το παιχνίδι -μουσικό, οπτικό και κινήσεων- εγώ δημιουργώ μια γυναίκα, με την οποία είναι σαν να θεοποιώ, να εξυψώνω τον άνθρωπο και την ικανότητά του σε κάθε είδος μεταμόρφωσης.

• Τη Ζοέλ Λεάντρ τη μεταχειρίζεστε ως «ερμηνεύτρια» ή τη θεωρείτε ισότιμή σας, συν-δημιουργό του «Penzum»;

Είναι συνεργάτις μου στα πάντα, σε όλες τις πλευρές του κομματιού, μια συνεργάτις μεγάλης ποιότητας. Κάνουμε έναν διάλογο. Δημιουργούμε ένα έργο με δυο κεφάλια, δυο σώματα και δυο ψυχές.

• Τις έχετε ανάγκη αυτές τις συνεργασίες με καλλιτέχνες από άλλους χώρους; Εγκαινιάσατε το 2006 την «Πειραιώς 260» του Φεστιβάλ Αθηνών με τον «Μικρό Εωθινό Ψαλμό» σας, χορεύοντας με τον Ντομινίκ Μερσί, εμβληματικό συνεργάτη τής Πίνα Μπάους. Ενώ το 2008, στο «Paso Doble», πάλι στο Φεστιβάλ, δημιουργήσατε παρέα με τον κορυφαίο Ισπανό εικαστικό Μικέλ Μπαρσελό ένα απίστευτο σύμπαν από πηλό.

Μου αρέσουν πότε πότε οι συναντήσεις με καλλιτέχνες που έχουν έναν ιδιαίτερο, ξεχωριστό κόσμο. Τέτοιοι ακριβώς είναι ο Μπαρσελό και η Λεάντρ. Είναι για μένα ευκαιρίες να μοιραστώ τη δική μου ευαισθησία και να κατακτήσω νέες περιοχές στην τέχνη μου. Γιατί στις καλλιτεχνικές συναντήσεις ανοίγεις, δέχεσαι και μοιράζεσαι. Τελικά, όμως, σου βγάζουν πάντα κάτι κατάδικό σου, αυθεντικό και καινούργιο. Βέβαια, από καιρού εις καιρόν πρέπει να είσαι μόνος σου. Κάνω συχνά σόλο, ο διάλογος με τον εαυτό μου είναι μια κατηγορία έργου από μόνη της.

• Ζωγραφίζετε στη διάρκεια του «Penzum». Γιατί;

Ξεκίνησα ως ζωγράφος. Εχω το σχέδιο ακόμα μέσα μου, είναι μια έκφραση που μου βγαίνει φυσικά. Ετσι τη χρησιμοποιώ, ακουμπώ πάνω της.

• Ζωγράφος, μίμος, ειδικός στις πολεμικές τέχνες, φωτογράφος, χορευτής, χορογράφος. Εχετε πίσω σας ένα μεγάλο δρόμο με στροφές και μια σπουδαία μεγάλη καριέρα. Πιστεύετε, πάντως, ότι ο χορός ήταν το πεπρωμένο σας;

Ηταν το πεπρωμένο μου. Οταν έφτασε στη διαδρομή μου ήταν μια σπουδαία ανακάλυψη γιατί με έσπρωξε πάνω στη σκηνή. Με έκανε να δημιουργώ θεάματα, να ψάχνω τη σκηνική γραφή. Είμαι πολύ ευτυχισμένος που μπόρεσα και έζησα αυτή την εμπειρία. Ο χορός παραμένει μια τέχνη με εντυπωσιακή δύναμη και φρεσκάδα -άσχετα με τις απόψεις και τη φόρμα που προτιμά ο καθένας μας. Ο άνθρωπος που χορεύει θα μείνει πάντα ένα από τα πιο αξιοθαύμαστα στοιχεία της ζωής.

• Σας βρίσκω πια στο Παρίσι, μετά από 21 ολόκληρα χρόνια στην καλλιτεχνική διεύθυνση του Εθνικού Κέντρου Χορογραφίας της Ορλεάνης.

Ναι, ξανάγινα ανεξάρτητος, δημιούργησα και μια καινούργια ομάδα, την «Atelier 3 +1». Ξεκινάει για μένα μια νέα περίοδος δουλειάς και έρευνας. Νιώθω πιο ελεύθερος. Οταν δουλεύεις σε τόσο μεγάλους θεσμούς σαν της Ορλεάνης αναγκαστικά κάνεις και πιο μεγάλα θεάματα. Τώρα μπορώ να δουλέψω πάνω σε πιο ευέλικτα σχέδια με λιγότερους ερμηνευτές, αλλά και να αφιερωθώ στις εμμονές μου πέρα από τον χορό, τη ζωγραφική και τη φωτογραφία.

• Θυμάμαι κάτι καταπληκτικές φωτογραφίες σας από τη σειρά «Les Jours», έρημοι τόποι και εγκαταλελειμμένα σπίτια και αντικείμενα, μια τόσο ποιητική επάνοδό σας στην πατρίδα σας, τη βόρεια Βοϊβοντίνα. Στην Καλαμάτα, τώρα, εκθέτετε... κυανοτυπίες! Γιατί στραφήκατε σ’ αυτή την τόσο παλιά τεχνική, που ούτε καν από κάμερα δεν έχει ανάγκη;

Γιατί αυτή την εποχή ψάχνω τις ρίζες της φωτογραφίας. Η κυανοτυπία ήταν πραγματικά η πρώτη τεχνική που χρησιμοποιήθηκε για να αιχμαλωτίσει την εικόνα ενός αντικειμένου. Και, ναι, δεν είναι φωτογραφίες με την κλασική έννοια του όρου τα έργα που εκθέτω, περισσότερο αποτυπώματα είναι. Αλλά μου άρεσε να κάνω ένα διάλογο με τη φύση. Να παίξω με τα σχήματα, τις κινήσεις, τη μουσικότητα των φυτών.

• Ζήσατε στη Βουδαπέστη, σπουδάσατε στη Βουδαπέστη. Παρακολουθείτε τι συμβαίνει σήμερα στην Ουγγαρία, σας απασχολεί η εθνικιστική στροφή της;

Σε όλη μου τη ζωή προσπάθησα να μην εξαρτώμαι από την πολιτική και τους πολιτικούς. Ασφαλώς η Ουγγαρία είναι η πατρίδα μου, αλλά έχω ζήσει και χειρότερα, τον κομμουνισμό, όπου μάθαμε κι έμαθα για να επιζήσω να επινοώ έναν παράλληλο τρόπο ζωής.

Οι καλλιτέχνες πρέπει να δημιουργούν την προσωπική τους ελευθερία κάτω από οποιαδήποτε συνθήκη, κοινωνική ή πολιτική. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα καλλιτεχνών που παρήγαν σπουδαίο έργο κάτω από άγρια καθεστώτα. Καμιά φορά [γελάει] η καταπίεση μας κάνει πιο δυνατούς.

• Είστε και μετανάστης, διασχίσατε τόσα σύνορα για να φτάσετε κάποτε στη Γαλλία. Δεν μπορώ να μη σας ρωτήσω τη γνώμη σας για τη μεταναστευτική πολιτική σήμερα στην Ευρώπη.

Οι διάφορες εκτιμήσεις πάνω στο φαινόμενο της μετανάστευσης έχουν την τάση να το απλοποιούν υπερβολικά, να το περιορίζουν στη μετακίνηση των σωμάτων. Αλλά εμένα με ενδιαφέρει η μετανάστευση του πνεύματος. Κι εκεί δεν υπάρχουν σύνορα. Δεν υπήρξαν ποτέ, δεν θα υπάρξουν ποτέ. Οι ιδέες κυκλοφορούν ελεύθερα.

Οι σημερινοί περιορισμοί είναι προσωρινοί, το ίδιο και οι απόψεις και τα καθεστώτα και οι εξουσίες. Μπορούν να αλλάξουν από τη μια στιγμή στην άλλη. Δεν είναι αιώνιοι. Οι αξίες, όμως, και οι ιδέες είναι.

  

 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας