Γαλλική φινέτσα

kalavryta.jpg

Το ιστορικό κτίριο εγκαινιάστηκε το 1896 και θα ήταν ο ενδιάμεσος σταθμός της γραμμής που θα έφτανε ώς την Τρίπολη. Φωτ: Αρχείο Δήμου Καλαβρύτων

Τα μαρτυρικά Καλάβρυτα βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο των εκδηλώσεων για τα 120 χρόνια του μοναδικού σιδηροδρομικού δικτύου με... δόντια, πραγματικά και μεταφορικά.

Ο Οδοντωτός εγκαινιάστηκε το 1896 έπειτα από τα συνήθη παρατράγουδα που συνοδεύουν διαχρονικά τα μεγάλα έργα.

Αποτελεί κομμάτι του μεγαλόπνοου σχεδίου του Χαρίλαου Τρικούπη (1832-1896) να συνδέσει με τρένο όλα τα δυναμικά παραγωγικά κέντρα της Πελοποννήσου.

Το εγχείρημα του «πατέρα» του σιδηρόδρομου ξεκίνησε το 1882 και δύο χρόνια μετά λειτούργησε το πρώτο τμήμα, ενώ το 1887 παραδόθηκε ολόκληρο το περιμετρικό δίκτυο των 204 χλμ., καταγράφοντας ρεκόρ ακόμη και για τα σημερινά δεδομένα.

«Σκόνταψε» όμως στην περίπτωση του Οδοντωτού, την κατασκευή του οποίου είχε εισηγηθεί στον Τρικούπη ο τοπικός πολιτευτής Ασημάκης Φωτήλας.

Το δίκτυο των 22,35 χλμ. στο μεγαλύτερο μήκος του διανύει μια περιοχή μοναδικής ομορφιάς αλλά με πολλά μορφολογικά εμπόδια, γι' αυτό και είναι το μοναδικό στον κόσμο με πλάτος γραμμής μόλις 75 εκατοστών.

Η σύμβαση, με βάση τη μελέτη Γάλλων μηχανικών, είχε υπογραφεί τον Μάρτιο του 1889 και είχε προϋπολογισμό ένα εκατομμύριο δραχμές.

Εχει ενδιαφέρον ότι με το αρχικό κοστολόγιο, όπως αναφέρει παλιότερη έκδοση του Συλλόγου Φίλων του Σιδηροδρόμου, η κατασκευή οδικού δικτύου στην ίδια περιοχή θα κόστιζε 1,1 εκατ. δραχμές και η μεταφορά εμπορευμάτων θα έφτανε τις 15 δραχμές τον τόνο, όταν με το τρένο χρειάζονταν μόνον 2,30 δραχμές.

Καθυστερήσεις

 Στον περιβάλλοντα χώρο εκτίθεται η μία από τις παλαιότερες μηχανές Στον περιβάλλοντα χώρο εκτίθεται η μία από τις παλαιότερες μηχανές | Φωτ: Αρχείο Δήμου Καλαβρύτων

Τα έργα είχαν ανατεθεί στον Γάλλο εργολάβο Ατόν, με χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης τους δέκα μήνες.

Στην πράξη όμως διήρκεσαν πέντε χρόνια και το κόστος τους εκτοξεύτηκε στα 3,5 εκατ. δραχμές.

Οι υπερβάσεις οδήγησαν σε ακύρωση της δεύτερης σύμβασης που είχε υπογραφεί στα μέσα του 1890 και προέβλεπε επέκταση του δικτύου για άλλα 90 χλμ. και προϋπολογισμό 3,9 εκατ. δραχμές που θα έφερνε το τρένο ώς την Τρίπολη.

Οι αστοχίες δεν μειώνουν την τεχνική αξία του έργου και τις πρωτοποριακές εισηγήσεις των Γάλλων μηχανικών, αλλά και των Ιταλών τεχνιτών που είχαν μεγάλη πείρα από τη συμμετοχή τους στην κατασκευή του ορεινού σιδηροδρομικού δικτύου στις Αλπεις.

Μια από τις προτάσεις τους προέβλεπε την ηλεκτροκίνηση, με ενέργεια που θα εξασφάλιζαν τα νερά του Βουραϊκού, με μικρά φράγματα που μπορούσαν να κατασκευαστούν σε διάφορα σημεία ανάμεσα στο 3ο και το 15ο χλμ. της διαδρομής.

Είχαν αγοραστεί και ειδικές μηχανές από τη Γαλλία, αλλά ώς την παραλαβή τους είχε επιλεγεί η κίνηση των συρμών με τη δύναμη του ατμού και έτσι δεν χρησιμοποιήθηκαν.

Στα τμήματα με μεγάλη κλίση επιστρατεύονται τα «δόντια», τα γρανάζια του πρόσθετου άξονα των τρένων που «κουμπώνουν» στις σιδηροτροχιές και είναι απαραίτητα τόσο στην άνοδο όσο και την κάθοδο.

Ολη η διαδρομή, από το παραλιακό Διακοφτό ώς τα Καλάβρυτα, αναπτύσσεται μέσα σε ένα μοναδικό φυσικό τοπίο και οι παρεμβάσεις στα τεχνικά έργα έγιναν με τοπικά υλικά, κυρίως πέτρα, ώστε να εναρμονίζονται με τον περιβάλλοντα χώρο.

Τα 25 γεφύρια της γραμμής κατασκευάστηκαν δίπλα στους καταρράκτες του ποταμού που κατεβαίνει ορμητικός από τα Αροάνια όρη, ενώ οι έξι πέτρινες στοές δημιουργούν ένα νέο τοπίο.

Δεν συγκρίνονται βέβαια με τη φυσική σπηλιά, τα Δικαστικά, όπου οι σταλακτίτες συνθέτουν μια εικόνα που θυμίζει αίθουσα δικαστηρίου!

Ολόκληρο το δίκτυο με τους σταθμούς και τις σιδηροτροχιές, καθώς και η εκατέρωθεν ζώνη σε πλάτος 20 μέτρων έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο μνημείο με απόφαση του 1996 που εκδόθηκε από το υπουργείο Πολιτισμού.

Μάλιστα τα μονοπάτια, που χρησιμοποιούσαν παλιότερα οι ντόπιοι, έχουν διατηρηθεί και εντάσσονται στην ευρωπαϊκή διαδρομή Ε4.

Πόλος έλξης

Οδοντωτός Καλαβρύτων Φωτ: Αρχείο Δήμου Καλαβρύτων

Το ωραιότερο κτίριο του δικτύου είναι ο σταθμός στα Καλάβρυτα. Είναι διώροφος και αποπνέει γαλλικό άρωμα.

Ακολουθεί τις επιταγές των Γάλλων αρχιτεκτόνων και διαθέτει αρμονική λιθοδομή με χαρακτηριστικά διακοσμητικά στοιχεία, τα μπουνιάτα, που στολίζουν τις γωνίες των τοίχων.

Οταν κατασκευάστηκε βρισκόταν έξω από την πόλη, αλλά πολύ γρήγορα εξελίχθηκε σε πόλο έλξης και περικυκλώθηκε από οικοδομές.

Στον περίγυρό του διατηρούνται μια ατμομηχανή του 1891, ο υδατόπυργος και οι τρεις γραμμές, από τις οποίες η μία είναι η μόρτια, η παροπλισμένη σύμφωνα με την ορολογία των σιδηροδρομικών.

Εχει ενδιαφέρον ότι είναι τοποθετημένος παράλληλα με τις γραμμές και όχι κάθετα, γιατί όταν ξεκίνησε τα σχέδια προέβλεπαν ότι δεν θα ήταν τελικός αλλά ενδιάμεσος σταθμός της γραμμής προς την Τρίπολη.

Είναι ένα στοιχείο που συνηγορεί στην επέκτασή του ώς το χιονοδρομικό κέντρο.

Ο Οδοντωτός αποτέλεσε βασικό παράγοντα της οικονομικής και κοινωνικής ζωής σε όλη του τη διαδρομή, με σημείο αναφοράς τα Καλάβρυτα.

Χτισμένα στη θέση της αρχαίας πόλης Κυναίθης, απέκτησαν το σημερινό τους όνομα τον 13ο αιώνα, κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας, για να θυμίζουν τα καλά νερά που αναβρύζουν στην περιοχή.

Στο γειτονικό μοναστήρι της Αγίας Λαύρας, μετά τη δοξολογία της 21ης Μαρτίου, κηρύχθηκε η επανάσταση κατά των Τούρκων, οι οποίοι σε αντίποινα πυρπόλησαν δύο φορές την πόλη.

Στην Κατοχή οι κάτοικοι των Καλαβρύτων και των γύρω χωριών είχαν ενταχθεί στις αντάρτικες ομάδες και έδωσαν σκληρές μάχες με τους Γερμανούς, που από τον Ιούλιο του 1943 ξεκίνησαν τις επιχειρήσεις και τον Νοέμβριο βομβάρδισαν τη Βυσωκά.

Αποκορύφωμα ήταν η είσοδος μεγάλων στρατιωτικών δυνάμεων στην πόλη στις αρχές Δεκεμβρίου και η σφαγή των περίπου 800 πολιτών που κατέταξε τα Καλάβρυτα στις μαρτυρικές πόλεις της Ευρώπης.

  Μαρτυρική πόλη

Το επιβλητικό μνημείο της Θυσίας διαμορφώθηκε στη ράχη του Καππή, όπου είχαν γίνει οι εκτελέσεις. Από τον ανδρικό πληθυσμό της πόλης διασώθηκαν μόνον 13 άτομα. Τα γυναικόπαιδα ήταν έγκλειστα στο σχολείο και ολόκληρη η πόλη είχε παραδοθεί στις φλόγες. Τα Καλάβρυτα είναι η έδρα του ελληνικού δικτύου των μαρτυρικών πόλεων. Πρόκειται για πενήντα πόλεις και τέσσερις οικισμούς που βίωσαν τη θηριωδία των γερμανικών δυνάμεων κατοχής.

 Ο Οδοντωτός

Ο Οδοντωτός συγκαταλέγεται ανάμεσα στα έξι γραφικότερα σιδηροδρομικά δίκτυα του κόσμου. Τα άλλα πέντε είναι το Rhatischebanh της Ελβετίας, η γραμμή Ντένβερ - Ρίο Γκράντε στις ΗΠΑ, το τρενάκι Darjeeling στην Ινδία, η γραμμή της Ασμάρα στην Ερυθραία και το μικρό δίκτυο στη Γη του Πυρός στη Νότια Αμερική.

  Ηλεκτροκίνηση

Οδοντωτός Καλαβρύτων

Το όνειρο της ηλεκτροκίνησης υλοποιήθηκε μόλις το 1958 και η τελευταία ανακαίνιση των συρμών ολοκληρώθηκε το 2009. Μια ατμομηχανή του 1891 βρίσκεται έξω από τον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό στο Διακοφτό και χρησιμοποιείται μόνον σε ειδικές περιστάσεις.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας