Fake News: Μεγάλη διείσδυση, μικρή επίδραση;

fake-news-erevna.jpg

Τελικά πόσο επηρέασαν τις αμερικανικές εκλογές; Επιστημονική έρευνα καταγράφει για πρώτη φορά αριθμητικά δεδομένα | Dreamstime

Τα Fake News εξελίχθηκαν από μία σκοτεινή σελίδα του Διαδικτύου σε σοβαρή εκλογική απειλή, τόσο γρήγορα που οι επιστήμες της συμπεριφοράς  δεν είχαν τον απαιτούμενο χρόνο να απαντήσουν σε βασικές ερωτήσεις.

Ερωτήσεις όπως ποιος διαβάζει τι, εάν διαβάζουν αληθινές ειδήσεις και εάν οι προσπάθειες για διασταύρωση των ειδήσεων έχουν πετύχει το στόχο.

Όπως επισημαίνουν οι New York Times υπάρχουν έρευνες που ρωτούν τους ανθρώπους εάν θυμούνται τι διαβάζουν, αλλά αυτές είναι τόσο ακριβείς όσο οι... αναμνήσεις των συμμετεχόντων, ενώ δεν υπάρχει ακριβής ορισμός του «fake» (ψεύτικου). Ο όρος fake news πλέον υπάρχει για να αμφισβητηθούν τα πάντα, τον χρησιμοποιούν ακόμη και πολιτικοί για να επιτίθενται σε δημοσιογράφους και μέσα που δεν συμπαθούν.

Τα πρώτα στοιχεία

Τώρα, όμως, τα πρώτα στοιχεία για την ανάγνωση fake news έχουν καταγραφεί. Όπως αναφέρουν οι New York Times,  ερευνητές δημοσίευσαν την περασμένη εβδομάδα μία έρευνα (Διαβάστε την ΕΔΩ) για το ιστορικό περιήγησης χιλιάδων ενηλίκων κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας στις ΗΠΑ. Μία πραγματική εικόνα για το ποιος παρακολούθησε ποιες ψεύτικες ιστορίες και ποιες πραγματικές ειδήσεις παρακολούθησαν οι ίδιοι άνθρωποι.

Σύμφωνα με την έρευνα τα fake news έφθασαν όντως σε πολλούς ανθρώπους, ωστόσο δεν επηρέασαν πολλούς. Ένας στους τέσσερις Αμερικανούς είδε τουλάχιστον μία ψεύτικη ιστορία, αλλά ακόμη και οι πιο επιρρεπείς σε fake news (συνήθως υπερσυντηρητικοί οπαδοί του Ντόναλντ Τραμπ) παρακολούθησαν αληθινές ειδήσεις σε πολύ μεγαλύτερο αριθμό, είτε μέσω εφημερίδων και τηλεόρασης είτε μέσω Διαδικτύου.

Παρά το γεγονός ότι η έρευνα δεν μπορεί να βγάλει ασφαλές συμπέρασμα για το εάν η παραπληροφόρηση έπαιξε σημαντικό ρόλο στο αποτέλεσμα των εκλογών, τα ευρήματα δίνουν στο κοινό και τους μελετητές τον πρώτο «οδικό χάρτη» ώστε να αναρωτηθούξν πώς μπορεί να επηρέασαν.

Η περίοδος των εκλογών και ο «ορισμός» των fake news

Στη νέα μελέτη τρεις πολιτικοί επιστήμονες ο Μπρένταν Νάιχαν από το Πανεπιστήμιο του Ντάρτμουθ, ο Άντριου Γκές από το Πρίνστον και ο Τζέισον Ρέιφλερ από το Πανεπιστήμιο του Έξετερ ανέλυσαν τα δεδομένα επισκεψιμότητας από ένα δείγμα περίπου 2.525 Αμερικανών που συναίνεσαν στο να να παρακολουθείται η διαδικτυακή τους δραστηριότητα. Την παρακολούθηση ανέλαβαν οι συντελεστές της έρευνας και η YouGov.

Τα δεδομένα περιλάμβαναν επισκέψεις σε ιστοσελίδες που έγιναν τις εβδομάδες πριν και μετά τις εκλογές του 2016, αλλά και ένα μέτρο πολιτικής συνειδητοποίησης (η πλειονότητα των συμμετεχόντων ήταν υποστηρικτές του Ντόναλντ Τραμπ ή της Χίλαρι Κλίντον).

Η ομάδα της έρευνας καθόρισε μία ιστοσελίδα ως fake news εάν είχε ποστάρει τουλάχιστον δύο εμφανέστατα ψεύτικες ιστορίες. Σε 289 ιστοσελίδες το 80% από τα ψεύτικα δημοσιεύματα υποστήριζε τον Ντόναλντ Τραμπ.

Υπέρ ή κατά Τραμπ;

Η διαδικτυακή συμπεριφορά των συμμετεχόντων σε γενικές γραμμές ήταν αναμενόμενη, όπως υπήρξαν και μεγάλες εκπλήξεις. Η παρακολούθηση σχετιζόταν άμεσα και με την πολιτική κατεύθυνση. Το 10% των πιο συντηρητικών από τους συμμετέχοντες πραγματοποίησε περίπου το 65% των επισκέψεων σε ιστοσελίδες με ψεύτικες ειδήσεις.

Οι χρήστες που υποστήριζαν τον Τραμπ ήταν περίπου τρεις φορές πιο πιθανό να επισκεφθούν ιστοσελίδες που παρουσίαζαν ψεύτικες ειδήσεις, αλλά στήριζαν τον δικό τους υποψήφιο, παρά οι υποστηρικτές της Κλίντον. 

Κι όμως οι ψεύτικες ιστορίες ήταν ένα πολύ μικρό ποσοστό από τις ειδήσεις που παρακολουθούσαν οι συμμετέχοντες, άσχετα με την πολιτική τους κατεύθυνση: Μόλις το 1% των υποστηρικτών της Κλίντον και 6% των υποστηρικτών του Τραμπ. Ακόμη 

Δεν υπήρχε κάποιος τρόπος να καθοριστεί από τα δεδομένα πόσο ή εάν οι άνθρωποι πίστεψαν αυτά που είδαν στις εν λόγω ιστοσελίδες.

«Παρά το γεγονός ότι ακούγονται πολλά για τα fake news, είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι αγγίζουν μόλις ένα πολύ μικρό υποσύνολο των Αμερικανών, και οι περισσότεροι από αυτούς ήταν ήδη θερμοί υποστηρικτές του υποψήφιου της επιλογής τους» σημειώνει ο Δρ. Νάιχαν.

«Υπήρχαν ακόμη και αχόρταγοι καταναλωτές σοβαρών ειδήσεων. Αυτοί οι άνθρωποι ασχολούνται πολύ με την πολιτική και την παρακολουθούν στενά» συμπληρώνει.

«Έχει υπάρξει μεγάλη συζήτηση για τις επιπτώσεις των fake news και πολλά νούμερα έχουν ακουστεί» αναφέρει ο Ντάνκαν Γουότς, ερευνητής επιστήμονς στη Microsoft, ο οποίος έχει υπογραμμίσει ότι η παραπληροφόρηση έπαιξε μικρό ρόλο στα αποτελέσματα των εκλογών. «Αυτό που έχει ενδιαφέρον σε αυτή την έρευνα είναι ότι επικεντρώνεται στους πολίτες» συμπληρώνει.

Επηρέασαν τα fake news ή όχι;

Δεδομένου του ποσοστού αλήθειας και ψέμματος, λέει ο Δρ. Γουότς, τα fake news ωχριούσαν σε επιρροή σε σχέση με την κάλυψη από τα mainstream μέσα, κυρίως ιστορίες από την κ. Κλίντον και τη χρήση του email της, όταν ήταν υπουργός Εξωτερικών. Η κάλυψη αυτού του θέματος υπήρξε πολύ μεγάλη και συνεχής σε μέσα όπως οι New York Times και η Washington Post.

Η μελέτη αυτή δεν αποκλείει την πιθανότητα τα fake news να επηρέασαν τις εκλογές, αναφέρει ο Ντέιβιντ Ραντ, καθηγητής ψυχολογίας, οικονομικών και μάνατζμεντ στο Πανεπιστήμιο του Γέιλ.

Οι Αμερικανοί άνω των 60 ήταν πιο πιθανό να επισκεφθούν ιστοσελίδες με fake news σε σχέση με τους πιο νέους ανθρώπους, καταγράφει η μελέτη. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το γεγονός ότι άνθρωποι που «γέρνουν» προς την Αριστερά παρακολούθησαν περισσότερα fake news υπέρ του Τραμπ, παρά υπέρ της Κίντον.

Μία εξήγηση είναι ότι ίσως οι μεγαλύτεροι, λιγότερο μορφωμένοι ψηφοφόροι που «πέρασαν» από τον Ομπάμα στον Τραμπ να ήταν πιο επιρρεπείς στα fake news. 

«Μπορείς να πεις ότι αυτό ίσως και να είχε σημασία σε μερικές πολιτείες που πέρασαν από τους Δημοκρατικούς στους Ρεπουμπλικανούς, όπως το Γουισκόνσιν» λέει ο Ραντ για να σημειώσει «όμως αυτό μπορεί να είναι απλά εικασίες».

Το Facebook η «αγαπημένη» πλατφόρμα

Η μελέτη, ακόμη, δείχνει ότι το Facebook ήταν με μεγάλη διαφορά η πλατφόρμα μέσω της οποίας οι άνθρωποι οδηγούνταν σε ένα site με ψευδείς ειδήσεις. Πέρυσι, απαντώντας στην κριτική, η εταιρεία ξεκίνησε να αναφέρει τα δημοσιεύματα που είχαν χαρακτηριστεί ως ψεύτικα. 

Οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που συμμετείχαν στην έρευνα συνάντησαν τέτοιες ιστορίες, αλλά δεν παρατηρήθηκαν περιπτώσεις στις οποίες οι άνθρωποι διάβαζαν την ψεύτικη είδηση και μετά την είδηση που αποδεικνύει το ψέμα. «Αυτό γιατί οι ιστοσελίδες που ελέγχουν την αλήθεια των ειδήσεων έχουν πρόβλημα στόχευσης» αναφέρει ο Νάιχαν.

Τον Δεκέμβριο το Facebook άλλαξε την προσέγγισή του. Αντί να αναφέρει τις ψεύτικες ιστορίες, θα φέρνει ψηλά στη ροή νέων του χρήστη τόσο τις ψεύτικες όσο και εκείνες που ελέγχουν την αλήθεια των δεδομένων.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας