Φαινομενικά δίχως στόχο περιδιάβαση από βιβλίο σε βιβλίο

Βιβλία στο προσκέφαλο
Πολυαγαπημένα, πολυδιαβασμένα, βιβλία που μας διαμόρφωσαν ή μας στήριξαν σε δύσκολες στιγμές. Πρόσωπα της γραφής ξεφυλλίζουν την «αυτοβιογραφική» βιβλιογραφία τους

Διακριτικό και ταυτόχρονα ανήσυχο πρόσωπο της γραφής. Ποιητής, μεταφραστής, δοκιμιογράφος. Με τρία ποιητικά βιβλία στο ενεργητικό του –το τελευταίο «Πολωνία» (Καστανιώτης, 2016, υποψήφιο για το βραβείο ποίησης του «Αναγνώστη»). Μνήμη, απουσία, θραυσματικότητα, λεκτικά παίγνια, φαρσικότητα του πένθους, περιπλάνηση σε εσωτερικούς χώρους και ρευστούς χρόνους. Να κάποια μοτίβα της ποίησης και της ποιητικής του Ιωαννίδη.

Ο σημερινός φιλοξενούμενος της στήλης μας είναι υπεύθυνος για την ποίηση στο «The Books’ Journal», μέλος της συντακτικής ομάδας του «ΦΡΜΚ» και επιμελητής των μηνιαίων ποιητικών αναγνώσεων «Με τα λόγια (γίνεται)». Ποιήματά του έχουν δημοσιευτεί σε ανθολογίες και περιοδικά στα αγγλικά, γερμανικά, σουηδικά και τουρκικά.

Επιμέλεια: Μισέλ Φάις

Κάποια από τα βιβλία που μας διαμορφώνουν είναι και ουσιώδη∙ κάποια είναι απλώς σημαντικά: δείχνουν έναν δρόμο∙ θα τον διανοίξουμε και θα τον διαβούμε με άλλα.

Βρίσκονται ακόμα στη βιβλιοθήκη μου, ευτυχώς, Τα ποιήματά μου, παιδική ανθολογία του Μ. Περάνθη, με λεπτά μονόχρωμα σχέδια της Παρούλας Παπαβασιλείου∙ από εκεί μου διάβαζε κάθε βράδυ πριν τον ύπνο η μητέρα μου. Εκτός από «ποιήματα για παιδιά» λιγότερο γνωστών ποιητών (πέραν, βεβαίως, του σπουδαίου Ζαχαρία Παπαντωνίου), έχει και Σολωμό, Μαβίλη, Καρυωτάκη, Αγρα...

Αργότερα, την ίδια θέση θα πάρει η ποιητική Ανθολογία για παιδιά και νέους του Βρεττάκου. (Μα θυμάμαι και το ξεκοκάλισμα, σ’ ένα μονάχα απόγευμα στην αρχή κάθε σχολικής χρονιάς, των βιβλίων Λογοτεχνίας και των Ανθολογίων του ΟΕΔΒ.) 
Τέλη Δημοτικού, αρχές του Γυμνασίου, τα πρώτα «ενήλικα» βιβλία: ο δίτομος Καβάφης του Ικάρου πάντα κάπου βρισκόταν μες στο σπίτι∙ η απροσδόκητη Μαρία Νεφέλη του Ελύτη εισέβαλε μαζί με το Νομπέλ. Αποκάλυψη η Κοιλάδα με τους ροδώνες του Εγγονόπουλου, με ευχετήρια αφιέρωση του πατέρα μου. Ελύτης πάλι, Πάσχα στο βουνό: Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου.


Στην αρχή της εφηβείας, νέος δάσκαλος, ξηρός κι αυστηρός: Σεφέρης, Ποιήματα. Στη διάρκειά της, τρεις ανθολογίες -αγορασμένες με το χαρτζιλίκι μου κατά τα, μέχρις εξαντλήσεως, χαζολογήματα σε «Κάουφμαν», «Παντελίδη, «Καρδαμίτσα»- μου ανοίγουνε τα μάτια σε τοπία άλλα: La poesie francaise (C. Bonnefoy), 100 British poets (S. Rodman), Anthologie de la poesie japonaise classique (G. Renondeau).

«Επιτέλους, διάβασε και λίγη πεζογραφία!» με πειράζει τρυφερά η μητέρα μου όταν ξεκινώ τις Memoires d’ Hadrien της Yourcenar∙ το, και δικό της αγαπημένο, Pride and Prejudice της Austen∙ τις Ιστορίες του Μπόρχες.

Στην αρχή των φοιτητικών χρόνων, ίσως μια διάθεση αυτο-εκπαίδευσης να μ’ έσπρωξε σε δύο τόμους των υποδειγματικών «Fontana Modern Masters»: Eliot του S. Spender και Freud του R. Wollheim∙ εν παραλλήλω προς (Έλιοτ) ή και πριν από (Φρόιντ) την ανάγνωση των δικών τους έργων.

Το ίδιο καθοριστικές και παρόμοιας εισαγωγικής λειτουργίας, οι ανθολογίες The Foucault Reader (επιμ. P. Rabinow) και A Susan Sontag Reader. Κι απ’ την «άλλη μεριά», την ίδια εποχή: o Γκάτσος∙ Shakespeare’s Sonnets∙ τα θεατρικά άπαντα του Pinter και τα ποιητικά του Thom Gunn και του Auden∙ μα και τα αστυνομικά του Chandler και του Chesterton.

Ο αναγνώστης ωριμάζει και γράφει με αυξανόμενη συναίσθηση∙ οι δρόμοι βαθαίνουν και απλώνουν: Απαντα του Σολωμού και του Rene Char∙ Εκλογή του Παπατσώνη∙ κάθε βιβλίο της Anne Carson και κάμποσα του Adam Phillips (αμφότερες «αποκαλύψεις» χάρη σε δώρα φίλου)∙ ο Ηράκλειτος κι ο Επίκουρος∙ ο Λάο Τσου και ο Τσουάνγκ Τσου∙ μια τριλογία-εγκόλπιο: A. Watts, The Way of Zen∙ P. Reps (ed.), Zen flesh, Zen bones∙ S. Suzuki, Zen mind, beginner’s mind∙ το Εγκώμιο της σκιάς του Τανιζάκι, Το βιβλίο του τσαγιού του Οκακούρα Κακούζο, το Pillow book της Sei Shonagon∙ το Εκ του φυσικού και οι Ξεριζωμένοι του Ζέμπαλντ∙ Mrs. Dalloway, To the lighthouse, διηγήματα, ημερολόγια και επιστολές της V. Woolf∙ διηγήματα και γράμματα του Τσέχοφ και του H. James (μαζί με το Στρίψιμο της βίδας και The golden bowl)∙ τα δοκίμια του Χρήστου και της Σέμνης Καρούζου.

Ποιον όμως ενδιαφέρουν όλα αυτά; Αν τα κατέγραψα έτσι, είναι κυρίως για να δηλώσω την καλή μου τύχη, που μου έδειξε τη σημασία -για όποιον διαβάζει, και ιδίως γι’ αυτόν που θα θελήσει να γράψει- των σοβαρά καταστρωμένων βιβλίων για παιδιά∙ της πρόσβασης, από τη μικρότερη ηλικία, σε κάθε λογής βιβλία∙ της έκθεσης στην ξένη λογοτεχνία από το πρωτότυπο και της μελέτης διαφορετικών ειδών του γραπτού λόγου. Πάντα, όμως, καταπώς ορίζει το συνεχώς διαμορφούμενο, μεταβαλλόμενο, προσωπικό γούστο, που διαπλάθεται (και) χάρη στα τυχαία συναπαντήματα (αίφνης, ο Ρίλκε σε προθήκη του Auckland, στη Ν. Ζηλανδία: The essential Rilke, ed. & transl. by G. Kinnell & H. Liebmann) και στη φαινομενικά δίχως στόχο περιδιάβαση από βιβλίο σε βιβλίο…

 Τελευταίο αποτύπωμα του Π. Ιωαννίδη η συμμετοχή του στο συλλογικό δοκιμιακό βιβλίο «Μια συζήτηση για την ποίηση τώρα» (εκδ. ΦΡΜΚ, 2018).

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας