Ερωτευμένοι ξανά με τη «Στέλλα Βιολάντη»

theatro_dimitris_horn.jpg

Θέατρο «Δημήτρης Χορν» Θέατρο «Δημήτρης Χορν»

Μια πολύ σοβαρή ανανεωτική πρόταση για τον Ξενόπουλο μόλις ολοκλήρωσε τις εμφανίσεις της στο «Δημήτρης Χορν». Ως παρακαταθήκη αφήνει πίσω της τα εξής: Πρώτον, την αίσθηση ότι ο Ξενόπουλος αιτείται επειγόντως ακόμη μία -την πολλοστή- αναθεώρηση από τη σκηνή μας.

Η αλήθεια είναι πως όσο κι αν το έργο του θεωρήθηκε μέρος της αστικής τάξης, και σαν τέτοιο στηλιτεύτηκε, ως συγγραφέας ανταποκρίθηκε, όπως φαίνεται, περισσότερο από αρκετούς άλλους στα κατά καιρούς κελεύσματα της ντόπιας πρωτοπορίας, είτε του Θεάτρου Τέχνης του ’40, είτε του Ελεύθερου Θεάτρου του ’70, είτε στην κραυγή της Κιτσοπούλου, το 2000. Οπως κι αν το δεις, από τη σωστή ή την ανάποδη, ο Ξενόπουλος έχει πάντα το σπίτι ανοιχτό στους νέους, με την καλόβολη κατανόηση των μακρινών εκείνων, αγαπητών θείων.

Το δεύτερο που αφήνει πίσω της η παράσταση στο «Χορν» είναι η επιβεβαίωση της υπόθεσης ότι, με όλες τις αντιφάσεις και τα μπερδέματά τους, οι νέοι του θεάτρου μας έχουν πλέον κατακτήσει μια δική τους εκφραστική πεποίθηση την οποία δεν μπορεί να αμφισβητήσει κανείς.

Λιτότητα και ουσία, ρυθμός και στοχαστική ανανέωση του υλικού: αυτά είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της σκηνοθεσίας του Γιώργου Λύρα στο «Χορν». Δείχνει ότι από το παλιό διήγημα μπορεί να γεννηθεί ένα νέο έργο, που συνομιλεί με το κέντρο της πρώτης υπόθεσης, καλύτερα ίσως κι από το θεατρικό που ο Ξενόπουλος διασκεύασε κάποτε για την Κοτοπούλη και με τη δική της παρότρυνση. Η δική του μεταφορά στο 1909, ας μη γελιόμαστε, πατούσε περισσότερο στο -πανίσχυρο τότε- θέατρο του βεντετισμού, παρά στο θέατρο των ιδεών.

Κι όμως, είναι καιρός να θυμηθούμε ότι στο πρώτο εκείνο διήγημά του, «Ερως εσταυρωμένος», ενεδρεύει μια σπουδαία πλοκή και μια ακόμη σπουδαιότερη ηθική στάση. Και πως καταμεσής λάμπει ακόμα μία από τις επιβλητικότερες μορφές που συνέλαβε ποτέ το ελληνικό θέατρο.

Αν τον συγγραφέα Ξενόπουλο αμφισβήτησαν πολλοί, με τη «Στέλλα» του δεν γέλασε ποτέ κανένας. Στο μεταξύ Αντιγόνης, Γαρουφαλιάς και Νόρας, και σε εκείνο το σκοτεινό βάθος όπου ελάχιστοι άλλοι έχουν ποτέ φτάσει, η «Στέλλα» περιμένει σήμερα τον σκηνοθέτη που θα υπερβεί για λίγο τα κλισέ της «προδομένης και αδικημένης κόρης» και του «άγριου κι άστοργου πατέρα», για να δει τα πρόσωπα του δράματος δέσμια όχι μόνο της κοινωνικής σύμβασης ή της εθιμικής αγριότητάς τους, αλλά και της ίδιας τους, της προσωπικής και παθολογικής μυθολογίας.

Ο Λύρας θέλησε να παρουσιάσει στη σκηνή του «Χορν» τον παλιό έρωτα να οδηγεί σε έναν σύγχρονο θάνατο. Η δική του Στέλλα μεταφέρει την κραυγή απόγνωσης από τον Μάτεση μέχρι την πρόσφατη διασκευή του Οικονομίδη στο «Στέλλα κοιμήσου» του Εθνικού. Κι αντίστροφα, από το σήμερα προς το χθες…

Αυτή η Στέλλα είναι φυλακισμένη, χωρίς να το ξέρει, στην αυστηρή γεωμετρία της τραπεζαρίας της (το αστικό σαλόνι συμπυκνώνεται εδώ στο τραπέζι του οίκου). Είναι ακόμη δέσμια της δικής της «μυθιστορηματικής» ονειροφαντασίας για τη ζωή και τον έρωτα. Μεγαλωμένη σαν κούκλα, έχει διαμορφώσει το ήθος της καλής κόρης, μαζί με ένα ζωτικό ψεύδος αληθινού έρωτα.

Αυτό όμως που της δίνει αληθινό τραγικό βάθος δεν είναι η εντέλεια, αλλά κι η ατέλειά της: δεν έχει πάντα δίκιο, δεν είναι ευθύγραμμη και, το κυριότερο, κάποιες στιγμές μοιάζει μικρότερη από τον κόσμο που την περιβάλλει. Ας θυμηθούμε μία από αυτές τις στιγμές: Στη σύγκρουσή της με τον πατέρα της (πολύ ωραία δοσμένη) μοιάζει να έχει δίκιο σε όλα, εκτός από κάτι. Στη γνώμη της για τον Χρηστάκη. Ο πατέρας της, από την άλλη, έχει βέβαια άδικο σε όλα τα άλλα. Για τον Χρηστάκη όμως, ας το παραδεχτούμε, έχει κάποιο δίκιο...

Αυτή η περιπλοκότητα του ρόλου της στηρίζεται ασφαλώς στην πνευματική και σωματική κατάθεση της Ευγενίας Δημητροπούλου, ερμηνεία που αναγγέλλει ένα νέο ονοματεπώνυμο στο δυναμικό του θεάτρου μας. Στέκομαι για λίγο και στον Παναγή Βιολάντη του Δημήτρη Παπανικολάου.

Ερχεται κι αυτός από μακριά κι ωστόσο κατορθώνει να διατηρεί ακόμη το σκοτάδι και την απειλή του. Είναι περισσότερο σύνθετος από όσο πιστεύουμε, περισσότερο κι απ’ ό,τι μαθαίνουμε. Κι η ερμηνεία του ηθοποιού το αποδεικνύει.

Η Μαρία Βιολάντη της Νεκταρίας Γιαννουδάκη στάθηκε εξαιρετικά στον ρόλο της μητέρας μιας αστικής οικογένειας, υποταγμένης στον πατέρα-δυνάστη. Ο Χρηστάκης Ζαμάνος του Αυγουστίνου Κούμουλου ήταν γήινος και φθαρμένος. Τον φαντάζομαι να πρωταγωνιστεί σε πολλά από εκείνα τα μυθιστορήματα που η Στέλλα θα διάβαζε σαν κοριτσάκι στο δωμάτιό της. Στον σκληρό, όμως, κυνικό και βίαιο κόσμο του Βιολάντη, ο ίσκιος του είναι αληθινά λίγος...

Η Νιόνια της Πηνελόπης Μαρκοπούλου γήινη, εύθραυστη, αδικημένη, όπως πρέπει. Η Ασημίνα της Αθηνάς Σακαλή απολύτως επαρκής σε ό,τι χρειάστηκε. Ο Νταντής του Ηλία Λάτση εισάγει σε αντίστιξη με την αδελφή του ένα πρόσωπο παραδομένο στη μυθολογία του πατρικού συστήματος, με νότες γελοιότητας στην κομπορρημοσύνη του, αδίστακτο εντούτοις στην αδυναμία του – διόλου απίθανο να γίνει κάποια μέρα χειρότερος από τον πατέρα του.

Θαυμάσια τα κοστούμια του Απόλλωνα Παπαθεοχάρη (ειδικά της Στέλλας είναι από μόνο του μυθιστορία) και εξαιρετικοί οι φωτισμοί του Αλέξανδρου Αλεξάνδρου. Και μια «λεπτομέρεια», ενδεικτική της ποιότητας της συνολικής παραγωγής: η σκηνική πάλη, όπως διδάχτηκε από τον Κρις Ραντάνοφ μεταξύ κόρης και πατέρα, ήταν από τις καλύτερες που έχω προσωπικά παρακολουθήσει στο θέατρό μας.

Είναι φανερό πως η μεταφορά του έργου υποστηρίχτηκε τόσο από τον σκηνοθέτη όσο και από τους ηθοποιούς -φανερό, αν μη τι άλλο, στον τρόπο που στην ανάγνωσή τους υπερασπίστηκαν τον ίδιο τον Ξενόπουλο. Σαν να ανεβάζουν τη «Στέλλα» του για πρώτη φορά σήμερα. Ακόμα και η ιδιωματική γλώσσα του, που διατηρήθηκε στην παράσταση, δεν παραπέμπει ασφαλώς σε κάτι σαν ηθογραφία.

Είναι αφορμή για δημιουργία και επικοινωνία, σεβασμός μαζί με τσαχπινιά. Οι νέοι μας συχνά δείχνουν την αδυναμία τους στους παλιούς θείους, τραβώντας τους από τα μουστάκια.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας