Ερεθιστική συνάντηση μουσικού θεάτρου και πολιτικής

zita.jpg

Στιγμιότυπο από την πρώτη παγκόσμια παρουσίαση του «Ζ» του Μηνά Μπορμπουδάκη στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ Στιγμιότυπο από την πρώτη παγκόσμια παρουσίαση του «Ζ» του Μηνά Μπορμπουδάκη στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ | Σταύρος Χαμπάκης

Την παγκόσμια πρεμιέρα του καινούργιου έργου του Μηνά Μπορμπουδάκη, «Ζ», σε λιμπρέτο Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη βασισμένο στο ομότιτλο μυθιστόρημα του Βασίλη Βασιλικού, παρακολουθήσαμε στις 2/3/2018, στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ. Αναμενόμενα την παράσταση παρακολούθησαν πολλοί επώνυμοι και επίσημοι μεταξύ των οποίων ο συγγραφέας Βασίλης Βασιλικός, ο γενικός γραμματέας του ΚΚΕ Δημήτρης Κουτσούμπας, οι τρεις γιοι του Γρηγόρη Λαμπράκη και ο 88χρονος σήμερα, εισαγγελέας τότε της πολύκροτης δίκης και μετέπειτα Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας, κ. Χρήστος Σαρτζετάκης.

Στην εκτενή, εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συνέντευξή του στο έντυπο πρόγραμμα της παράστασης, ο συνθέτης χαρακτηρίζει το νέο έργο που του παρήγγειλε η ΕΛΣ ως «μουσικό θέατρο» και διευκρινίζει ότι, κατά την αντίληψή του, η όπερα ως είδος δεν ταίριαζε στο συγκεκριμένο θέμα. Η παράσταση στην κατάμεστη αίθουσα άφησε μεικτές εντυπώσεις: πάρα πολύ ενδιαφέρουσες, αλλά, ταυτόχρονα, και κάπως αμήχανες.

Ασυζητητί, το γενναίο τόλμημα της σκηνικής μεταφοράς του εμβληματικού για την Αριστερά μυθιστορήματος του Βασιλικού (1966) υπήρξε απολύτως ευπρόσδεκτο έως και ερεθιστικό καθώς έ(πανέ)φερε -επιτέλους!- στα σοβαρά στο τραπέζι της συζήτησης τη συνάντηση της σοβαρής μουσικής με την πολιτική επί ελληνικού εδάφους. Ταυτόχρονα ενείχε κρυφές παγίδες, εντοπιζόμενες κυρίως στην ιστορική ασυμβατότητα -«χάσμα», θα έλεγα- ανάμεσα στον δεδομένο υπόρρητο διδακτισμό του πολιτικά στρατευμένου/καταγγελτικού πρωτοτύπου και στην αποστασιοποιημένη, αφαιρετική γλώσσα της σύγχρονης μουσικής.

Η αδιάλειπτα τεταμένη, πολυ-υπαινικτική, θαυμαστά φινιρισμένη γραφή του Μηνά Μπορμπουδάκη ήχησε επικαιροποιημένη και υγιώς ριζωμένη στο συνεχές του κεντροευρωπαϊκού μουσικού μοντερνισμού. Συνομίλησε με το αριστοτεχνικά συμπυκνωμένο, θεατρικά στιλιζαρισμένο λιμπρέτο του Χατζηγιαννίδη ευφυώς και με περισσή ευαισθησία: κινούμενη σταθερά στη μεθόριο μουσικής και επιθετικού soundscaping, ύφαινε συνεχώς δεσπόζουσες ατμόσφαιρες, (επι)νοηματοδοτούσε αρμονικά τον λόγο α λα Sprechgesang και, σποραδικά μόνον, επέτρεπε να αναδυθούν στο ακρόαμα ψήγματα/σπαράγματα μελωδικών διατυπώσεων.

Ολα αυτά, συνδυαζόμενα -όχι δίχως αντιστάσεις- με τη στιλιζαρισμένα αφηγηματική σκηνοθεσία της Κατερίνας Ευαγγελάτου και τη σαγηνευτικά ψευδορεαλιστική σκηνική κατασκευή της Εύας Μανιδάκη, δημιούργησαν μια προσληπτικά ρευστή, ασταθή εμπειρία, που συνεχώς συνάρπαζε αλλά και ξένιζε ενώ, ταυτόχρονα, παλινδρομούσε μεταξύ αφέλειας και αγριότητας, επιφανειακότητας και βάθους, πειστικότητας και απλοϊκότητας…

Σκηνές αμιγώς ή κυρίως θεατρικής αφήγησης (οι παρακρατικοί, οι ανακρίσεις, η αντιδιαδήλωση των εθνικιστών, το νοσοκομείο κ.λπ.) διαδέχονταν άλλες που διολίσθαιναν απερίφραστα προς μια ποιητική συμβολική διάσταση (οι ομιλίες του Ζ, ο Ζ, η Γυναίκα, ο Ζ κι η Γυναίκα μετά τον θάνατό του), επιτρέποντας, ενίοτε, να εισβάλλει μια αίσθηση διδακτισμού και, εν τέλει, απομαγευτικής αφηγηματικής ευκολίας.

Από τη μια η αναφορά στην τραυματική αθλιότητα του ιστορικού γεγονότος ασκούσε ακατανίκητη πειθώ και καθηλωτική συγκίνηση και από την άλλη η συγκεκριμένη μουσική/θεατρική αισθητική αναγωγή/διαχείρισή του έπειθε ή δεν έπειθε… Μοιραία, ανάλογα προς την απήχηση, κανείς αποκόμιζε και την αίσθηση ότι το έργο έρρεε συναρπαστικά ή ότι πλατείαζε και γινόταν «μελό». Ή -το βασανιστικότερο!- ότι, κάποτε, συνέβαιναν και τα δύο, διαδοχικά…

Τους 13 μονωδούς, το οκταμελές φωνητικό σύνολο και το 16μελές ελληνικό σύνολο σύγχρονης μουσικής «Ergon Ensemble» διηύθυνε ο ίδιος ο συνθέτης. Ο Μπορμπουδάκης συνδύασε ηθοποιούς και μονωδούς, καταφεύγοντας αναπόδραστα στην περιστασιακή χρήση μικροφώνων για τους πρώτους. Συγκινητικός στη μακάβρια, εξωπραγματική αποστασιοποίησή του ήταν ο Δημήτρης Παπανικολάου (Ζ), γοητευτική και ευαίσθητη η Τζίνα Φωτεινοπούλου (Γυναίκα/Ψυχή), καλοί και πειστικοί ο Γιάννης Γιαννίσης (Αρχιδεινόσαυρος), Χρήστος Κεχρής (Γρύλος), Αρκάδιος Ρακόπουλος (Κάβουρας), Διονύσης Τσαντίνης (Τίγρης), Γιώργος Παπαδημητρίου (Νικήτας).

Τελικό συμπέρασμα; Σήμερα πια μια πειστική συνάντηση πολιτικής και μουσικού θεάτρου (μιας και εδώ δεν μιλάμε για όπερα) είναι ιδιαίτερα δύσκολη, στον βαθμό που οι κάποτε ακλόνητες βεβαιότητες της προσφυγής σε ιστορικώς δεδομένες συνταγές αφηγηματικής αμεσότητας έχουν απολέσει μεγάλο μέρος της απήχησής τους. Βεβαίως παραμένουν τα γνωστά, παραδοσιακά, πεισματικώς ανακύπτοντα ερωτήματα.

Τέτοια έργα αποτείνονται σε όλους ή σε κάποιους; Mε τι δεδομένα; Σε τι πλαίσιο; Ευτυχώς στην τέχνη δεν υπάρχουν εγγυημένες βεβαιότητες. Οι όποιες προκλήσεις θέτει ή δέχεται κάθε δημιουργός απαντώνται υποχρεωτικά κάθε φορά εξ αρχής. Και αποτιμώνται εκ του αποτελέσματος.

   

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας