Επταπύργιο, κελιά με θέα…

gentikoule-ekdilosi.jpg

Δρώμενο από την πρώτη μέρα των εγκαινίων Δρώμενο από την πρώτη μέρα των εγκαινίων

Φυλακές 1987, ΕΠΤΑΠΥΡΓΙΟΝ

«Βρίσκομαι γύρω στα 2,5 χρόνια μέσα σε 4 τοίχους, μονότονα βαμμένοι.
Νιώθω μοναξιά (μέσα σε θάλαμο με 35 άτομα) κι όμως νομίζω ότι είμαι μόνος.
Βαρέθηκα, περιμένω, περιμένω, έχω κλειστεί σε έναν κόσμο δικό μου, εντελώς δικό μου,
δεν σκέφτομαι τίποτε άλλο εκτός από το Εφετείο.
Πλησιάζει Πάσχα, κι όμως δεν αλλάξει τίποτα, οι τοίχοι ξεθωριασμένοι πάντα, το ταβάνι άρχισε να ρίχνει τον ασβέστη».

Ο Δημήτρης ήταν ένας από τους μαθητές που είχε ο εικαστικός Σώτος Ζαχαριάδης. Περίπου 22 ετών είχε μπει στο Γεντί Κουλέ για χρήση ναρκωτικών. Πέθανε από υπερβολική δόση δύο χρόνια μετά την αποφυλάκισή του.

«Στο Γεντί Κουλέ, μ’ αντιμετώπιζαν περίπου σαν τρελό. Ενας ζωγράφος που έκανε μαθήματα στους κρατούμενους. Δεν ανήκα πουθενά. Ούτε στους φύλακες, ούτε στους φυλακισμένους, ούτε στους δικηγόρους, ούτε στους συγγενείς…» θυμάται ο πρώτος ζωγράφος που μπήκε μέσα στις φυλακές για να δουλέψει με ομάδες…

….

Σωματικός έλεγχος μέχρι τελευταίας... ρανίδας. Eικόνα και ήχος μέσα στα κελιά του Γεντί Κουλέ Σωματικός έλεγχος μέχρι τελευταίας... ρανίδας. Eικόνα και ήχος μέσα στα κελιά του Γεντί Κουλέ |

Τόπος Α-χρονος. Χρόνος. Χρόνος με «Α» στερητικό.

Κελιά βαμμένα χρώμα…

Τόπος.

Επταπύργιο. Ενας τόπος μοναδικής αρχαιολογικής, αρχιτεκτονικής και ιστορικής σημασίας. Ενα σύμπλεγμα πια τειχών πύργων κι οχυρώσεων.

Ιστορίες και «σήμερα»

Μοιραία συνδεδεμένος με το ίδιον του.

Ενα από τα γοητευτικότερα και χαρακτηριστικότερα σημεία της πόλης.

Εν τη γενέσει της ίδιας την όρισαν, οριοθέτησαν, προστάτευσαν, τη συνοδεύουν έως σήμερα και τη χαρακτηρίζουν, άρρηκτα πάντα συνεδεμένα με την πορεία της στο διηνεκές.

Τόπος που δεν τον αγγίζει ο χρόνος κι έτσι πάντα ά-χρονος.

Στέλλα Μανικάτη, ιστορικός και επιμελήτρια (σύλληψη-οργάνωση-συντονισμός της ομαδικής έκθεσης-δράσης που πραγματοποιείται στο Γεντί Κουλέ).

Στη δράση συμμετέχουν και φοιτητές από το 3ο Εργαστήριο Ζωγραφικής του Τμήματος Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών της Σχολής Καλών Τεχνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, το οποίο κατά το ακαδημαϊκό έτος 2017-18 ήταν ιδιαίτερα δραστήριο όσον αφορά την εκθεσιακή και όχι μόνο παρουσία του. Τον Φεβρουάριο του 2018, πτυχιούχοι του Εργαστηρίου έδειξαν τη δουλειά τους στο Γαλλικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης.

Τον Μάρτιο του ίδιου έτους, με αφορμή τον εορτασμό των 100 χρόνων λειτουργίας του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης, εκθέτουν αντικείμενα τέχνης των φοιτητών του και ζωγραφικά έργα του Εργαστηρίου Ζωγραφικής του Νοσοκομείου στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης. Από τις αρχές του ακαδημαϊκού έτους συνδημιουργούν με το Εργαστήριο Ζωγραφικής των Φυλακών Διαβατών.

Τον Μάιο έγινε πάλι έκθεση στο Γαλλικό Ινστιτούτο και συμμετείχαν στη δράση «Τόπος Α-χρονος» στο Γεντί Κουλέ (Επταπύργιο) στην ομαδική έκθεση που περιλαμβάνει video, εγκαταστάσεις, ζωγραφικά και γλυπτικά έργα. Η δράση –που διήρκεσε μέχρι το τέλος Μαΐου– λαμβάνει χώρα πρώτη φορά τόσο μέσα στα κελιά απομόνωσης όσο και στους πύργους του Επταπυργίου. Τον Ιούνιο, οι φοιτητές του 3ου Εργαστηρίου Ζωγραφικής δημιουργούν στην Καστοριά και τον Αύγουστο τοιχογραφούν στον Αϊ Στράτη.

Φτάνει πια ο κακός ο Λύκος *

Φίλοι
που φεύγουν
που χάνονται μια μέρα
Φωνές
τη νύχτα
Μακρινές φωνές
Μάνας τρελής στους έρημους δρόμους
Κλάμα παιδιού χωρίς απάντηση
Ερείπια
Σαν τρυπημένες σάπιες σημαίες
Εφιάλτες
Στα σιδερένια κρεβάτια
Οταν το φως λιγοστεύει
Τα ξημερώματα
(Μα ποιος με πόνο θα μιλήσει για όλα αυτά;)
Μανώλης Αναγνωστάκης, «Παρένθεση», 1949. Ποίημα γραμμένο στις φυλακές του Γεντί Κουλέ.

Στα κελιά της απομόνωσης τα όργανα του βασανισμού προλαβαίνουν τη ματιά του επισκέπτη πριν συνηθίσει στο μισοσκόταδο Στα κελιά της απομόνωσης τα όργανα του βασανισμού προλαβαίνουν τη ματιά του επισκέπτη πριν συνηθίσει στο μισοσκόταδο |

Το Γεντί Κουλέ, ή αλλιώς φυλακή του Επταπυργίου, δονεί ακόμη και σήμερα τη Θεσσαλονίκη με κραδασμούς πόνου και βίας, καθώς οι μνήμες εγκλεισμού είναι ακόμη νωπές.

Στα βυζαντινά και παλαιοχριστιανικά χρόνια, ο χώρος χρησιμοποιήθηκε ως φρούριο της πόλης, ενώ από τα τέλη του 19ου αιώνα ξεκίνησε η σταδιακή διαμόρφωσή του σε φυλακή.

Στον χώρο αυτό, έγινε και η τελευταία εκτέλεση – ενός ταξικού θύματος, του Αριστείδη Παγκρατίδη που καταγράφηκε ως «Δράκος του Σέιχ Σου».

Από την εποχή της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά, το Γεντί Κουλέ χρησιμοποιήθηκε και ως χώρος κράτησης πολιτικών κρατουμένων.

Εκατοντάδες πολίτες, όχι μόνο από τη Θεσσαλονίκη, οδηγήθηκαν σε κελιά απομόνωσης για να τιμωρηθούν και να σωφρονιστούν για τις πολιτικές τους πεποιθήσεις.

Το Γεντί Κουλέ έγινε σύμβολο εγκλεισμού, βίας και πόνου. Αυτή την αίσθηση αναδεύεται ακόμη μέσα στον χρόνο σε κάθε δράση που γίνεται μέσα στον χώρο.

Είναι ένα παράξενο αμφίσημο συναίσθημα που μετακινείται ανάμεσα στους πύργους του Επταπυργίου με την εκπληκτική θέα σε όλο το πολεοδομικό συγκρότημα της Θεσσαλονίκης και τα κελιά της απομόνωσης με τους ανοιχτούς τώρα πια βαρείς σύρτες.

Ο σημερινός βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ Θεσσαλονίκης Τριαντάφυλλος Μηταφίδης υπήρξε ένας από τους κρατούμενους του Γεντί Κουλέ, ένας από τους πρωταγωνιστές της αντιδιδακτορικής αντίστασης και πρωτεργάτης της δημιουργίας Μουσείου Μνήμης της Αντιδιδακτορικής Αντίστασης.

«Στο Γεντί Κουλέ έχουν συμβεί 500 εκτελέσεις. Εχουμε ένα πλούσιο αρχειακό υλικό, το οποίο αξιοποιήθηκε μερικώς στον χώρο μνήμης και αντιδικτατορικής αντίστασης που δημιουργήθηκε πρόσφατα στο Πολεμικό Μουσείο Θεσσαλονίκης. Μόνιμο μέλημα του Συνδέσμου Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών (ΣΦΕΑ) είναι η δημιουργία μόνιμου εκθεσιακού χώρου αλλά και χώρου μελέτης για την Αντιδικτατορική Αντίσταση στο Επταπύργιο Θεσσαλονίκης. Ηδη, υπάρχει απόφαση για τη μεταφορά του ιστορικού αρχείου των φυλακών του Επταπυργίου που σήμερα βρίσκεται στις Φυλακές Διαβατών Θεσσαλονίκης σε κατάλληλο και ασφαλή χώρο» λέει ο Τριαντάφυλλος Μηταφίδης και προετοιμάζει, μαζί με τα άλλα μέλη του ΣΦΕΑ, δεκαήμερο εκδηλώσεων για την πτώση της χούντας και το Πραξικόπημα στην Κύπρο τον Ιούλιο του 2018, τότε που τα κελιά του Γεντί Κουλέ θ’ ανοίξουν και πάλι…

«Α, φτάνει πια! Πρέπει να λέμε την αλήθεια στα παιδιά».
Στίχος από το ποίημα «Στο παιδί μου», που περιλαμβάνεται
στην ποιητική συλλογή «Ο στόχος» του Μανώλη Αναγνωστάκη (1970).

Έντυπη έκδοση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας