Ενας παπαγάλος και ένα κανίς

Βιβλία στο προσκέφαλο: Πολυαγαπημένα, πολυδιαβασμένα, βιβλία που μας διαμόρφωσαν ή μας στήριξαν σε δύσκολες στιγμές. Πρόσωπα της γραφής ξεφυλλίζουν την «αυτοβιογραφική» βιβλιογραφία τους.

Ποιητής, πεζογράφος, συνιδρυτής (με τον Τάσο Γουδέλη) του σημαντικού και μακροημερεύοντος λογοτεχνικού περιοδικού «Το Δέντρο», ο σημερινός φιλοξενούμενος της στήλης μας λατρεύει την αποσπασματικότητα της ζωής, της γραφής και της περιπλάνησης. Αντιμετωπίζοντας την ανάγνωση όχι μόνο ως πνευματικό ερεθισμό και κατευνασμό, αλλά και ως σωματικό, ως φετιχιστικό αποτύπωμα (το άρωμα των βιβλίων, η εναλλαγή αναγνωστικών χεριών - συλλέκτης γαρ παλαιών αντικειμένων και βιβλίων), μέσα από αυτό το αρθρωτό, συγκινητικό αφήγημα ανακαλεί και πυκνώνει την εμπλοκή του στον μυθικό κόσμο των λέξεων, στον υπνωτιστικό λαβύρινθο της ύπαρξης, στην παιγνιώδη αυτοβιογράφηση

Επιμέλεια: Μισέλ Φάϊς

Δεκαετία του ’50. Ημουν παρών όταν έφτασε η δρύινη βιβλιοθήκη (3x2) στο σπίτι. Στα χρόνια που ακολούθησαν, η βιτρίνα της έγινε μια οικεία εικόνα: Παπαρρηγόπουλος, Θουκυδίδης, η Παγκόσμια Ιστορία του Ουέλς, ο τρίτομος Παπαδιαμάντης, η ανθολογία Περάνθη, η Παγκόσμια Ανθολογία Ποιήσεως, πεζογραφία του 19ου αιώνα (ο Ντίκενς, οι Γάλλοι, ο Ντοστογιέφσκι), μέθοδοι αγγλικής και γαλλικής, Γιουνγκ, Φρόιντ. Στη βάση της η Εγκυκλοπαίδεια του Ηλιου και το εγκυκλοπαιδικό περιοδικό Ηλιος, χαρτόδετο (αξιανάγνωστο για διάφορους λόγους και σήμερα). Το αρχαιότερο βιβλίο ήταν Οι τύχες του Τηλεμάχου, του Φενελόν. Είχα ακούσει τρεις διαφορετικές εκδοχές για το πώς έφτασε στα χέρια του πατέρα μου, το 1928.

*

Εβγαζα συχνά απ’ το δεύτερο ράφι την Ιστορία του Κόσμου, του Χέντρικ Βαν Λουν. Διάβαζα –πάντα σαν να ήταν η πρώτη φορά– την προμετωπίδα και έβαζα τον τόμο στη θέση του. Το σύντομο κείμενο έλεγε ότι στον Βορρά, στη χώρα Σβίθζον, υπάρχει ένας τεράστιος βράχος, με χίλια μέτρα ύψος και πλάτος. Κάθε δέκα αιώνες, στην κορυφή του πάει ένα πουλί και ξύνει το ράμφος του. Οταν ο βράχος λιώσει από το ξύσιμο, θα πρόκειται μόνο για μια στιγμή της αιωνιότητας. Με γοήτευε ο μυστικισμός της ιδέας. Εμοιαζε με τους αριθμούς ή το Σύμπαν, που δεν τελειώνουν. Πώς να το συλλάβω; Χθες ήταν Πέμπτη, σήμερα Παρασκευή, θα αποφοιτήσω, θα δώσω εξετάσεις στο Γυμνάσιο, πού είναι το άπειρο;

*

Δεν πρέπει να αποτολμούμε ορισμένες αναγνώσεις πριν από τα εξήντα. Μας αποτρέπουν με κάθε τρόπο τα κείμενα. Υπάρχουν στρώματα ωριμότητας που εμφανίζονται αργά. Κάποιος κατέγραψε την εμπειρία του εντελέστερου διαβάσματος, ομολογώντας πως, ενώ σ’ ένα διάσημο μυθιστόρημα, πριν από χρόνια, τον είχαν κερδίσει τα φλογερά συναισθήματα της μοιχαλίδας, ως ηλικιωμένος συγκινήθηκε κυρίως απ’ τη μοίρα του συζύγου (Αλεξέι Καρένιν). Το ίδιο συνέβη με ένα βιβλίο του Πολ Μοράν. Μόνο μετά από δεκαετίες κατάλαβε ότι απ’ την εκθαμβωτική, όντως, πρόζα του εκπέμπεται μια ενοχλητική αλαζονεία. Η ωριμότερη ανάγνωση γίνεται πάντα με γυαλιά πρεσβυωπίας. Στο Μαγικό βουνό, παρακολούθησα τις απέραντες συζητήσεις του ιησουίτη Νάφτα με τον ουμανιστή Σετεμπρίνι. Αφορούσαν κυρίως την ανθρώπινη μοίρα και την κοινωνική «πρόοδο». Μόνο όμως πολύ αργότερα, επιφυλακτικός πια με τα κοινωνικά οράματα, δεν ήμουν αυτονόητα με το μέρος του ουμανιστή. Παράγραφος, αλλά στο ίδιο θέμα. Τη δεκαετία του ’60 είδα να καίνε στην κουζίνα ενός εστιατορίου πολύτιμα βιβλία. Προέρχονταν απ’ τη βιβλιοθήκη ενός λογίου που είχε πεθάνει πριν από λίγους μήνες. Διέσωσα ό,τι πρόλαβα. Τα προστατεύω ακόμα με το πνεύμα του παλιού ευεργέτη: Οι μύθοι του Λαφοντέν (1898), Ο Αγγελος Πιτού του Δουμά (1868), ο τρίτος τόμος του Αμίλιου ή περί Αγωγής του Ρουσό (1888). Είχαν χαθεί, μπροστά μου, εκδόσεις του Υπερείδη, των Αττικών ρητόρων, του Πλούταρχου, του Ιουστίνου. Η σύζυγος τα είχε ξεφορτωθεί μ’ αυτόν τον τρόπο, όμως μόνον ώριμος –μετά από μισόν αιώνα δηλαδή– μπορώ να υποθέσω ως κίνητρο της πράξης τον ανταγωνισμό εκείνης με τα βιβλία, κάτι που ίσως συνόδευε σιωπηρά την οικογενειακή σχέση.

*

Δεν ξέρω πού βρίσκονται τα βιβλία μου. Κάποτε τα ξαναγοράζω. Γνωρίζω μόνο το σταθερό σημείο του Ουγκό, του Μπαλζάκ, του Χθεσινού κόσμου (Τσβάιχ), του Λαμπεντούζα, του Σιοράν, του Μαν, του Μαλαπάρτε.

*

Η αναγνωστική απόλαυση συνδέεται στενά με εκλεκτικές συμπάθειες (τόπους, ατμόσφαιρα, εποχή). Ποιος από μας αρκείται να βρίσκεται εκεί που βρίσκεται; Αυτό εξηγεί γιατί ένα βιβλίο εξάπτει το ενδιαφέρον μας πριν απ’ τη λογοτεχνική του αξία. Το 1900 του Μπερτολούτσι ξεκινά με τη φράση «Verdi e morto» που φωνάζει ο υπηρέτης (με σωματότυπο Ριγολέτου) απ’ τη βεράντα μιας έπαυλης. Μας πληροφορεί έτσι ότι είναι 1900. Εμφανίζεται υπαινικτικά ο 20ός αιώνας. Αντίθετα, αρκεί μια φράση στο οπισθόφυλλο («Στις Φιλιππίνες, τη δεκαετία του ’80, ένας Γερμανός που είναι φωτομοντέλο, κ.λπ., κ.λπ.») για να στείλω εκεί που πρέπει τη φρικαλέα πλήξη. Και μόνο τρεις αράδες από ένα διήγημα του Σίνγκερ αρκούν για το θαύμα: το Λιούμπλιν της παλιάς Πολωνίας, οι αρχές του αιώνα, η Ευρώπη των Αψβούργων λίγο νοτιότερα: «Μια μέρα, ξαφνικά, ένας γιατρός έφθασε στην πόλη. Ηρθε με κάρο, κρατώντας ένα καλάθι με τα ρούχα του, μια στοίβα βιβλία δεμένα με λουρί, έναν παπαγάλο στο κλουβί και ένα κανίς». Η ανεμόσκαλα της φαντασμαγορίας. Είμαι μεροληπτικός απέναντι σε εποχές και τόπους, σαν να έχω υπογράψει μια αισθηματική συμφωνία. Στα μυθιστορήματα ενηλικίωσης μάλιστα (Ο μεσάζων, Ο μεγάλος Μολν, Ο νεαρός Τέρλες), όχι σπάνια νιώθω ότι οι λεπταισθησίες με είχαν υπ’ όψιν τους κι αυτό εξηγεί τις θαυμαστές μας συγκλίσεις. Εχουμε προετοιμάσει τις επιλογές μας. Φέρουμε το βιβλίο που θα μας αρέσει. Με την ανάγνωσή του απλώς το εγκολπωνόμαστε.

 Τελευταίο βιβλίο του Κ. Μαυρουδή είναι η επανέκδοση «Οι κουρτίνες του Γκαριμπάλντι» (Νεφέλη, 2017)

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας