Ενας κόσμος σαγηνευτικά απάνθρωπος

panagiotidis.jpg

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΙΔΗΣ «ΙΣΟΣ ΙΗΣΟΥΣ» Γαβριηλίδης, 2017 Σελ. 260

Αν αναλογιστεί κανείς την ιστορία του παρακλαδιού αυτού της λογοτεχνίας του φανταστικού που σήμερα ονομάζουμε «δυστοπικό μυθιστόρημα», αντιλαμβάνεται ότι όσο κι αν οι μορφές και οι τρόποι ποικίλλουν, στον πυρήνα τους φαίνεται να βρίσκεται η ίδια πανάρχαια ιδέα της ύβρεως –μια ιδέα που αναγνωρίζουμε ήδη στον μύθο του Προμηθέα. Και πόση σοφία κρύβει ο αρχαιοελληνικός μύθος βάζοντας τον Προμηθέα να καταδικάζεται από τους θεούς γι’ αυτή του την ύβρη σε τιμωρία ανάλογη του βάρους της. Φρικτή τιμωρία, σίγουρα. Αλλά ο παλιός άνθρωπος, ο αρχαϊκός άνθρωπος του μύθου, κάτι υποπτευόταν, κάτι γνώριζε και κάτι φοβόταν.

Ιδού η συνέχεια: «Φρανκενστάιν ή ο σύγχρονος Προμηθέας» τιτλοφορείται η γοτθική νουβέλα της Μαίρης Σέλεϊ, η οποία προβάλλει τον ίδιο μύθο στα σύγχρονα συμφραζόμενα, δηλαδή στον ορίζοντα του αναδυόμενου τεχνικού κόσμου. Το τέλος της νουβέλας, με τον φόνο του Φρανκενστάιν από το τερατώδες δημιούργημά του, μπορεί να υπολείπεται σε φρίκη σε σχέση με την τρομερή τιμωρία του αρχαϊκού Προμηθέα, αλλά είναι εξίσου ξεκάθαρο: όποιος τολμήσει να το «παίξει» θεός, η μοίρα του θα είναι τρομερή.

Ακόμη όμως κι αν στοχαστεί κανείς τις δυστοπίες που γεννιούνται μέσα στον 20ό αιώνα, όπου ειδικότερα στο πρώτο του μισό μοιάζει να εκφράζουν περισσότερο τον τρόμο που προκαλεί η άνοδος των πάσης φύσεως ολοκληρωτισμών, το στοιχείο της ύβρεως είναι κυρίαρχο.

Ακόμη και στον ασφυκτικό κόσμο του 1984 του Οργουελ ή στον πιο ευρύχωρο αλλά επίσης τρομακτικό κόσμο του Θαυμαστού καινούργιου κόσμου του Χάξλεϊ, ή ακόμη και στο Φαρενάιτ 451 του Μπράντμπερι, που γράφτηκε ακριβώς στο μέσο του αιώνα, κυριαρχούντος του σταλινισμού στο ανατολικό μπλοκ, μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι πίσω από τη φιλοδοξία ή τη μανία του απόλυτου ελέγχου, κρύβεται και πάλι η επιθυμία για έναν κόσμο αποστειρωμένο, έναν κόσμο δηλαδή όπου ο θάνατος θα έχει εξοριστεί εκτός πεδίου. Τα παραδείγματα είναι πολλά και θα μπορούσαν να είναι πολύ περισσότερα: είναι προφανές ότι το φιλοσοφικό-επιστημονικό έδαφος είναι ήδη στρωμένο, για όποιον ενδιαφέρεται…

Ετσι διαβάζοντας το μυθιστόρημα του Παναγιωτίδη, με τον αινιγματικό όσο και προκλητικό τίτλο Ισος Ιησούς, γρήγορα διαπιστώνει κανείς ότι έχει να κάνει με τα ίδια αρχέγονα υλικά εφαρμοσμένα σε προβληματισμούς που σχετίζονται με τις τεχνολογικές εξελίξεις των τελευταίων ετών: κλωνοποίηση, εκτίναξη των δυνατοτήτων των υπολογιστών, τεχνητή νοημοσύνη, ανδροειδή ή κυβόργια (όπως είναι η ελληνική μετάφραση του Cyborg), πανίσχυρες πλανητικού εύρους επιχειρήσεις με σκοτεινά σχέδια και βεβαίως πρόκληση των ορίων της ανθρώπινης φύσης, της ίδιας της ζωής, με την επιδίωξη, και πάλι, της αθανασίας.

Το ερώτημα που τίθεται εδώ, και που συμπυκνώνει τον πυρήνα του μυθιστορήματος, είναι το εξής: μπορεί η ανθρώπινη συνείδηση, κι ακόμη βαθύτερα η ανθρώπινη «ψυχή», να μεταγγιστεί μέσω της τεχνολογίας μέσα σε έναν υπολογιστή; Ή, αντιστρέφοντας το ίδιο ερώτημα, μπορεί ένας υπολογιστής να διεισδύσει στο ανθρώπινο μυαλό, αντλώντας από αυτό πληροφορίες, αλλά και την ίδια την ουσία της ύπαρξης του υποκειμένου; Αλλιώς: μπορεί το ανθρώπινο μυαλό (η «ψυχή», επιμένω στη λέξη) να συνυπάρξει με λογιστικά προγράμματα που επεμβαίνουν σε αυτό (εμφυτεύματα, για παράδειγμα) και με ποια αποτελέσματα; Σε τι είδους τερατογενέσεις δύναται να οδηγήσουν τέτοιοι πειραματισμοί, αν και όταν οι τεχνολογικές εξελίξεις το επιτρέψουν;

Βέβαια το βιβλίο του Παναγιωτίδη δεν είναι φιλοσοφικό δοκίμιο, είναι μυθιστόρημα. Ολα αυτά γίνονται μέσα από πρόσωπα, από χαρακτήρες, που έχουν ονόματα που βρίθουν από συνδηλώσεις, όπως Αίμων ο πατέρας, Αντιγόνη η μητέρα, Φοίβος ο γιος, Διόνυσος (Ισος) ο εγγονός, Ιησούς το εμφύτευμα μέσα στο κεφάλι του Ισου, αλλά και ονόματα που χαρακτηρίζονται από την ιδιότητα του φέροντος, όπως Υπολογιστής Πατέρας, Καθηγητής, Δάσκαλος, Γέρος. Επίσης η ιστορία μάς δίνεται μέσα από υφολογικές και άλλες παραπομπές στην Οδύσσεια, στον Ερωτόκριτο, στη Βίβλο, ειδικότερα στη Γένεση, καθώς και στη ζωή του Ιησού ως παιδί (από τα λίγα που γνωρίζουμε).

Ο χαρακτήρας του 12χρονου Ισου, ο τρόπος του να αντιλαμβάνεται τον κόσμο κλεισμένος σε ένα δωμάτιο, όντας υποχείριο ανθρώπων αδίστακτων, το ιδιαίτερο γλωσσικό του σύμπαν, παιδικό και ποιητικό μαζί, είναι νομίζω το μεγαλύτερο ατού το βιβλίου, αλλά και συγγραφικά μιλώντας το μεγαλύτερο κατόρθωμα του Γιώργου Παναγιωτίδη, μια και είναι το λιγότερο αναμενόμενο και το πιο ιδιοσυγκρασιακό.

Το Ισος Ιησούς, συμπερασματικά, είναι ένα μυθιστόρημα που συνομιλεί με μια σημαντική παράδοση, ιδιαίτερα μεγαλεπήβολο, που αντλεί στοιχεία από πολλούς και ετερογενείς χώρους, επανενεργοποιώντας τα μέσα σε ένα μελλοντολογικό περιβάλλον, που σε πολλές εκφάνσεις του δεν είναι πολύ διαφορετικό από τον κόσμο που βλέπουμε ήδη να ανατέλλει· έναν κόσμο σαγηνευτικό κι απάνθρωπο.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ