Eνας ήρωας σαν απασφαλισμένος θάλαμος όπλου

theatro.jpg

«Κοριολανός» - Θέατρο Σημείο «Κοριολανός» - Θέατρο Σημείο | ΣΤΑΥΡΟΣ ΧΑΜΠΑΚΗΣ

Μπορεί ο «Κοριολανός» να είναι ένα από τα εκπληκτικότερα έργα του Σέξπιρ -η παράσταση στο Σημείο το επιβεβαιώνει περίτρανα-, ωστόσο η θεατρική ιστορία τού έχει καθώς φαίνεται επιφυλάξει θέση κατώτερη της αληθινής αξίας του.

Η πραγματικότητα είναι πως παραμένει σχετικά ακριβοθώρητος στην ελληνική και την παγκόσμια σκηνή και πως, κι όταν ακόμη βρει τον δρόμο της σκηνής, σπάνια συνδέεται με κάποια μεγάλη επιτυχία, με μια ιστορική σκηνοθεσία, με ένα τέλος πάντων θεατρικό ορόσημο.

Γιατί; Πιστεύω πως -ανάμεσα στα άλλα σενάρια- υπεύθυνη είναι η ίδια η φύση του κεντρικού ήρωα του έργου, αυτού του Ρωμαίου Γάιου Μάρκιου και κατά κόσμον «Κοριολανού», η σκοτεινή και ανοίκεια ιδεολογική σκευή του προσώπου του, που προβληματίζει αρκετούς και απωθεί ακόμη περισσότερους.

Ο μοναχικός λύκος της ιστορίας μπορεί να πάλεψε σαν λιοντάρι με τους εχθρούς της Ρώμης, τους «Ουόλσκους», όπως μαρτυρά ο Πλούταρχος, και να κατέκτησε μόνος του (!) την πρωτεύουσά τους, την Κοριόλη (εξ ου και το τιμητικό παρανόμι), ωστόσο από τη μεριά του μεγέθους και του ήθους θα τον ακούσει κανείς να βρυχάται από τα μέρη της Τροίας.

Είναι ένας πανάρχαιος ομηρικός ήρωας, ένας άλλος Αίαντας, υπερφυσικά γενναίος όσο και αφύσικα μόνος. Και αυτήν την απόξενη ομορφιά του, την κρύα αίσθηση που αφήνει μια μορφή τόσο αλαζονική, τόσο ηρωική και τόσο αμφιλεγόμενη, καλείται το σύγχρονο θέατρο να αγκαλιάσει.

Αυτό είναι το πρόβλημα και δεν υπάρχει κανένας λόγος να το κρύψουμε. Ο Κοριολανός μπορεί να πιστεύει σε ορισμένα ιδανικά, αλλά ως ήρωας είναι βαθιά πρωτόγονος, άξιος πιθανόν για τα πεδία των μαχών, άξεστος όμως και αντιπαθής μόλις μετακινηθεί στον νεότερο πολιτικό στίβο. Είναι -πιστεύω- και κάτι περισσότερο από αυτό.

Σαν τους άλλους μεγάλους σεξπιρικούς ήρωες που χρωστούν την τραγική θέση τους στο ότι αναγκάστηκαν να ζουν σε απόσταση από τον κόσμο τους, ο Κοριολανός ζει κι αυτός σε λάθος εποχή: εποχή πολύ μικρή για να χωρέσει τον μύθο του, πολύ περίπλοκη για να αποδεχτεί την (ηρωική) μονομέρειά του.

Κι αν κάποιες φορές αντιμετωπίζεται με επιείκεια από τους σχολιαστές του έργου, ως ιπποτική μορφή ανδρισμού απέναντι στη ρυπαρή δημοκρατία των λαϊκιστών και δημαγωγών της εκφυλισμένης δημοκρατίας, είναι εξίσου γεγονός πως ο ίδιος αποδεικνύεται -και μάλιστα από την αρχή κιόλας του έργου- ριζικά αντιδημοκράτης, από συνείδηση εχθρός του λαού, υπερφίαλος και εριστικός.

Ναι, απέναντί του έχει μια δημοκρατία με χίλια προβλήματα. Ωστόσο αυτός δεν επιδιώκει τη βελτίωσή της -την κατάργησή της επιδιώκει. Φοβάμαι ότι όπως ο Κοριολανός μοιάζει παρωχημένος και επικίνδυνος στην εποχή του, το ίδιο παρείσακτος, ιδεολογικά ύποπτος και ατομικά απόβλητος μοιάζει και στη δική μας, και στη δική μας δημοκρατική συνείδηση.

Σκηνικό ένστικτο

Πώς να μεταφέρεις λοιπόν τον ήρωα αυτόν στο σήμερα, χωρίς να αλλοιώσεις την ιδιαιτερότητα του ήθους του και αφήνοντας ασχολίαστη την ιδεολογία του; Ο Αλέξανδρος Διαμαντής, στη δεύτερη κιόλας επαγγελματική σκηνοθεσία του στο Σημείο, το κατάφερε ως εξής: άφησε για λίγο κατά μέρος τις συζητήσεις για το τι ιδεολογικά είναι ή θα μπορούσε να ήταν ο Κοριολανός και ζήτησε καταρχήν να ανεβάσει τον ίδιο στη θέση τους. Εκανε έτσι καλό θέατρο, πριν αποφασίσει να δώσει μια καλή διάλεξη.

Δίδαξε μια νευρώδη διασκευή του έργου, γεμάτη ένταση κι ανατροπές, και χώρεσε στον μικρό χώρο πίσω από την Πάντειο την τόσο χαρακτηριστική αίσθηση του κόσμου στον Σέξπιρ που τρέχει πια όχι σύμφωνα με τον χρόνο του ρολογιού, αλλά ακολουθώντας τη δράση της ιστορίας. Η αισιοδοξία μας για τη συνέχεια του νέου σκηνοθέτη πηγάζει από τη διαπίστωση πως η παράστασή του στο Σημείο έχει αξιοσημείωτη επαφή με το σκηνικό ένστικτο αλλά και την αίσθηση του αληθινού θεάτρου.

Εδώ λοιπόν έχουμε έναν Κοριολανό που παίζεται σαν αίνιγμα και θαύμα. Ο ήρωας του Ιωάννη Παπαζήση είναι ο απασφαλισμένος θάλαμος ενός όπλου που λέγεται Κοριολανός. Σαν τρομερά ιδανικός και τρομακτικά ανάξιος, θα σώσει αρχικά τη Ρώμη, θα εξοριστεί μετά από τη Ρώμη, θα εκστρατεύσει εναντίον της Ρώμης και, τέλος, θα πεθάνει μακριά από αυτή σε ένα και μόνο γύρισμα του πεπρωμένου και με βάση τη δική του αμετακίνητη στάση.

Ο καλύτερος όλων θα βρει τον πιο ανάξιο και ατιμωτικό θάνατο. Το ότι η ιλιγγιώδης διαδρομή του καλύπτεται σε μόλις μιάμιση ώρα είναι σημάδι μοναδικής δεξιοτεχνίας από τον ηθοποιό.

Μέρος της διδασκαλίας του έργου θέλει οι υπόλοιποι πέντε ηθοποιοί της παράστασης να αφηγούνται το ίδιο το θέατρο που τους παρουσιάζει, σε κάτι που θυμίζει επική τεχνική, που στην ουσία όμως βρίσκεται κοντά σε αυτό το οποίο κάποτε σήμαινε το ελισαβετιανό θέατρο.

Η απλότητα των μέσων και η παρουσία κάθε ηθοποιού σε παραπάνω από έναν ρόλους δεν αποτελεί μόνο εφέ «αποξένωσης», αλλά και μέρος της μεταμόρφωσης, της ποίησης και του τρόπου με τα οποία η σκηνή αυτή ρουφάει τον θεατή με τη λέξη και τη δράση της. Από εκεί και το λειτουργικό σκηνικό της παράστασης από τη Μικαέλα Λιακατά. Μια μεταφορά της ελισαβετιανής σκηνής και της (ηχητικής) εντύπωσης που δημιουργεί, σκηνικό σήμαντρο και ηχείο διόγκωσης της ερμηνείας και των ηθοποιών.

Αντι-τραγικός κόσμος

Η Παρθενόπη Μπουζούρη παίζει δύο ακόμα από τους κεντρικούς ρόλους του έργου: τη Βολούμνια και τον Αουφίδιο. Παίζει δηλαδή τη φοβερή μητέρα και τον θανάσιμο εχθρό του Κοριολανού. Αυτός ο συμφυρμός, όπως μάλιστα τον πετυχαίνει μοναδικά η ηθοποιός, δίνει την ουσία της πολικότητας στον «Κοριολανό», γεννάει παραπέρα κεφάλαια στην (ψυχολογική) ερμηνεία του κεντρικού ήρωα. Παρόμοια ο Στάθης Μαντζώρος: ερμηνεύει τον δήμαρχο Μενένιο και τον Βόλσκο συνωμότη. Η Ορόρα Μαριόν παρουσιάζει τον άλλο δήμαρχο, τον Βρούτο, αλλά και τη γυναίκα του ήρωα, τη Βιργίλια.

Η Αρτεμις Γρύμπλα παίζει τον Κομίνιο, τη Βαλέρια και κάποιον Βόλσκο Αρχοντα. Και, τέλος, ο Νικόλας Μίχας τον Σικίνιο και τον Λάρκιο. Πολύ καλές ερμηνείες όλες τους, καλοδιδαγμένες και χωνεμένες, με φυσικότητα, ευελιξία και χάρη. Είναι φανερό ότι το νόημα δεν βρίσκεται στον κάθε ρόλο χωριστά, όσο στο γενικό ρεύμα της ιστορίας που διαπερνά αυτόν τον κόσμο: κόσμος αστάθμητος και κυνικός, απρόσωπος και εν τέλει αντι-ηρωικός. Ενας αντι-τραγικός κόσμος τού σήμερα για έναν τραγικό ήρωα του χθες.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας