Εμείς και οι ατέλειες

vivlio_2.jpg

Δήμητρα Διδαγγέλου «Wabi Sabi» (η ατέλεια) Ιωλκός, 2017, σελ. 120.

Τέσσερα χρόνια μετά το πρώτο της βιβλίο, τη νουβέλα «Η Σύβι και ο Ντάντυ» (Γαβριηλίδης, 2013), η πεζογράφος Δήμητρα Διδαγγέλου επιστρέφει με μια συλλογή διηγημάτων που πραγματεύεται την ατέλεια – την ατέλεια όχι ως λάθος, ούτε ως εξαίρεση, αλλά ως τον κανόνα. Συνειδητοποιώντας μάλιστα την ευρύτητα του θέματός της, η συγγραφέας επιλέγει να το προσεγγίσει πάνω σε δύο κατά βάση άξονες – την παρατήρηση της ατέλειας και τη φθορά που προκαλεί ο χρόνος.

Αν και στα περισσότερα κείμενα οι δύο προσεγγίσεις συνυπάρχουν, συνήθως είναι η μία ή άλλη που δίνει τον τόνο. Ετσι, σε διηγήματα όπως ο «Λεκές στην καμπαρντίνα» ή το ομότιτλο της συλλογής «Wabi Sabi», το ελάττωμα αποτελεί στην πραγματικότητα αντικείμενο παρατήρησης, συχνά συστηματικής. Από τον μεθοδικό φωτογράφο-συλλέκτη της κατακλείδας της συλλογής, μέχρι τον δημοσιογράφο που επιλέγει να ζήσει για λίγες μέρες σαν ζητιάνος στο πλαίσιο μιας βιωματικής έρευνας, οι ήρωες της Διδαγγέλου είναι κατά βάση παρατηρητές, άνθρωποι που εξετάζουν όσα πάνε στραβά γύρω τους, αντλώντας από την παρατήρηση αυτή παρηγοριά για τις δικές τους ατέλειες.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό από την άποψη αυτή είναι το κείμενο «Το βρόμικο χιόνι λιώνει πιο γρήγορα από το καθαρό», όπου η ατέλεια, εκτός από το αντικείμενο, είναι και το μέσο της παρατήρησης. Ο βαρύθυμος ήρωας βλέπει μέσα από το σπασμένο παράθυρο του γραφείου του τον περίγυρο του κτιρίου, επισημαίνει τις ατέλειες του αστικού τοπίου και τα ατοπήματα των άλλων ανθρώπων – κι έτσι παίρνει την ενέργεια που χρειάζεται για να συνεχίσει μέσα στη δική του ατελή καθημερινότητα.

Σε μια δεύτερη ομάδα διηγημάτων, η συγγραφέας επιλέγει να εστιάσει στην ατέλεια ως ιδιότητα στενά δεμένη με την έννοια του χρόνου. Στα κείμενα αυτά, τα πράγματα (και κατ’ επέκταση οι άνθρωποι) είναι ατελή μέσα στον χρόνο: δεν είναι πια ή δεν είναι ακόμα τέλεια. Πολύ χαρακτηριστικά, ο ήρωας του πρώτου διηγήματος μοιράζεται στην πραγματικότητα το ίδιο ελάττωμα με ένα αντικείμενο: ακριβώς όπως το ληγμένο προφυλακτικό στο πορτοφόλι του, ο ήρωας της Διδαγγέλου έχει ξεπεράσει κι αυτός την ημερομηνία λήξης του και δεν μπορεί πια να «χρησιμοποιηθεί» – να χρησιμοποιήσει τον εαυτό του, να αλληλεπιδράσει βαθιά και ουσιαστικά με τους άλλους.

Παρόμοια προσέγγιση συναντάμε και στο «Γκρίζο στους κροτάφους», που περιστρέφεται γύρω από ένα ριγιούνιον παλιών συμμαθητών – η φθορά των παλιών προσώπων, των συναισθημάτων και των καταστάσεων εκτίθεται πολύ γλαφυρά στην πρωτοπρόσωπη αφήγηση αυτού του διηγήματος, που μοιάζει να επισημαίνει τους τρόπους με τους οποίους η ευθυμία εκφυλίζεται σταδιακά σε γελοιότητα.

Για να αποδώσει αυτή την κατάληξη, η Διδαγγέλου πολύ εύστοχα χρησιμοποιεί εδώ χιουμοριστικά στοιχεία στη γραφή της, όπως κάνει και αλλού στη συλλογή (και ιδίως στο «Αν ο Φρόιντ είχε μουστάκι»). Γενικότερα, το χιούμορ μοιάζει να σηματοδοτεί μια στροφή σε σχέση με το πρώτο της βιβλίο και υπηρετεί ένα κάπως διαφορετικό, πιο αποστασιοποιημένο στιλ αφήγησης.

Αυτή η τεχνική ωριμότητα, μαζί με τη συνεπή δόμηση της συλλογής γύρω από έναν σταθερό θεματικό άξονα, αλλά και τη λεπταίσθητη πραγμάτευση της σύγχρονης αθηναϊκής πραγματικότητας σε περιβάλλον «κρίσης», αποτελούν και τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα του βιβλίου της.

   

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας