«Εκ πείρας σας μιλώ»

skia.jpg

Σκιά ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΑΣΑΡΓΙΩΤΑΚΗ

Με αδιάπτωτη παραγωγικότητα, η Κική Δημουλά δηλώνει συνεχώς την ευεργετική παρουσία της στον χώρο της λογοτεχνίας. Κατά το διάστημα της προηγούμενης δεκαετίας εξέδωσε τέσσερις ποιητικές συλλογές.

Κάθε καινούργιο βιβλίο της αποτελεί καλή αφορμή, συνιστά θα έλεγα μια πρόσκληση-πρόκληση, προκειμένου να προσεγγίσουμε την παραγωγή της εκ νέου. Είκοσι εφτά ποιήματα συγκροτούν τη νέα συλλογή, υπό τον τίτλο Ανω τελεία, τίτλος που ταυτίζεται με το κάπως παραγνωρισμένο σήμερα σημείο στίξης που δηλώνει τη στιγμιαία παύση του λόγου, μεγαλύτερη από εκείνη που υπαγορεύει το κόμμα και μικρότερη από την οριστική παύση της καταληκτικής τελείας.

Η παγιωμένη και από τα προηγούμενα βιβλία της εντελώς ιδιόρρυθμη εκφορά του λόγου, το ύφος γραφής τής Δημουλά και η θεματική των στίχων ανανεώνονται εδώ με στοιχεία που υποδεικνύουν στον αναγνώστη την πρώτη ύλη κάθε συγγραφέα: τις λέξεις.

Κική Δημουλά «Ανω τελεία» Ικαρος, 2016 Σελ. 48 |

Εχω την εντύπωση πως η Δημουλά κατακτά προσωπική φωνή με τη συλλογή Επί τα ίχνη του 1963. Η ευρεία αποδοχή και η εμπέδωση αυτής της φωνής όχι μόνο μεταξύ των συνοδοιπόρων ποιητών, αλλά και στο πλατύ κοινό έχει προσπορίσει στην ποιήτρια την καθολική αναγνώριση και την απροσδόκητη για την εποχή μας δημοφιλία.

Κατά το παρελθόν ακούστηκαν μερικές αντιρρητικές γνώμες για τον επαναλαμβανόμενο από συλλογή σε συλλογή τόνο της. Εχω τη γνώμη πως κάθε ποιητής, άπαξ και καταλήξει στην ιδιάζουσα και αρμονική έκφρασή του, δεν είναι δυνατόν σε κάθε νέα του εμφάνιση να παρουσιάζεται με διαφορετικό γλωσσικό και εκφραστικό ένδυμα.

Σήμερα ακούγοντας ή διαβάζοντας ένα ποίημα της Δημουλά, ακόμη και αν δεν γνωρίζουμε ποιος το έγραψε, μπορούμε αμέσως να το αποδώσουμε στη συγκεκριμένη ποιήτρια. Πόσοι άραγε σύγχρονοι ποιητές μας μπορούν να καυχηθούν για μιαν ανάλογη, άμεση αναγνωρισιμότητα;

Κατά τον εύστοχο χαρακτηρισμό του Κ. Γ. Παπαγεωργίου, με τον οποίον έχει τιτλοφορήσει το σχετικό βιβλίο του (2013) για την ποιήτρια, η Δημουλά είναι «χρονικογράφος του εφήμερου». Η ποίησή της εστιάζει συχνά σε γεγονότα της καθημερινής ζωής, σε εξωτερικώς ασήμαντα στιγμιότυπα, αποκαθιστώντας την ποιητική αξία αμελητέων αντικειμένων, φευγαλέων στιγμών και περιστατικών στα οποία κατά κανόνα δεν δίνουμε τη δέουσα σημασία.

Ενα από τα πολλά στοιχεία γοητείας και τόλμης που έχει συνεισφέρει η Δημουλά είναι ακριβώς αυτή η συνομιλία της με τις μικρές αξίες της ζωής. Εξάλλου δεν είναι καθόλου τυχαίο πως μία από τις παλαιότερες συλλογές της επιγράφεται Το λίγο του κόσμου (1971).

Τα ποιήματα της Ανω τελείας, χωρίς να στρέφουν τα νώτα προς τα γεγονότα της καθημερινότητας, συνιστούν πικρή ενατένιση της βιοτικής περιπέτειας, ένα καταστάλαγμα πείρας -της πείρας που δεν είναι σοφή, «απλώς έχασε τη δύναμη να σφάλλει» όπως αναφέρεται στο ποίημα «Εξακριβωμένα»: «Οσο μπορείς, Νεότητα, απόφευγε / την πείρα. / Είναι μια γριά ζηλότυπη, ανέραστη. / Μόνον ο χρόνος ο πολύς / τη γλυκοκοιτάζει. / Εκ πείρας σας μιλώ. / Μην την εμπιστεύεστε. / Ειλικρινής δεν είναι. Σας φανερώνει μόνο / όσα έχασε και σας τρομοκρατεί».

Η γνωστή τακτική που ακολουθεί από χρόνια η Δημουλά, το να προσωποποιεί, δηλαδή, αφηρημένες έννοιες και να προσδίδει άλλες, καινοφανείς διαστάσεις στην καθιερωμένη χρήση τους, βλέπω εδώ να μετακινείται προς τη διερεύνηση συγκεκριμένων λέξεων όπως, για παράδειγμα, η λέξη «θέλω», η λέξη «ίσως», η λέξη «υπάρχω», η λέξη «χρέος», ενώ ως δίπολα αντιπαραβάλλονται ζεύγη νοημάτων αντίθετου περιεχομένου: άλλοτε-τώρα, αλήθεια-ψέμα, μνήμη-λήθη, απελπισία-ελπίδα.

«Και συ Αλήθεια γιατί λες τόσα ψέματα; / Κι εσύ Ψέμα γιατί δεν αληθεύεις ποτέ;». «Μετρώ / τ’ αμέτρητα συλλυπητήρια που έχω λάβει. / Φαίνεται θα ζήσαμε πολύ / για να προλάβουμε τόσο να λυπηθούμε». Κι ακόμη, το χωρίς τίτλο τετράστιχο: «Μακρύ κουραστικό ταξίδι / το πεπρωμένο / μα το χειρότερο / πας ή έρχεσαι δεν ξέρεις».

Και στο καινούργιο βιβλίο της η Δημουλά εξακολουθεί να παρατάσσει την τυπογραφική μορφή των ποιημάτων της με τον τρόπο που η ίδια καθιέρωσε στη συλλογή Ερήμην του 1958: μετά την ολοκλήρωση κάθε ποιητικού νοήματος, παρεμβάλλεται κενό μεταξύ προηγούμενου και επόμενου στίχου, υποδηλώνοντας και υπαγορεύοντας στον αναγνώστη τον τρόπο, τις ανάσες με τις οποίες πρέπει να διαβαστεί το ποίημα.

Η Ανω τελεία περιλαμβάνει σπουδαία ποιήματα, όπως το κατά σειράν τελευταίο που δανείζει τον τίτλο του σε ολόκληρη τη συλλογή, καθώς και τα επιγραφόμενα «Πρέπει», «Σχολαστικότητες», «Μικρές βελτιώσεις», «Υμνος στη λέξη Ισως», ή τα δύο παράλληλα και συγγενούς θεματικής «Ομοιοπαθείς» και «Ούτως ή άλλως». Παραθέτω στίχους από το ποίημα «Ανω τελεία»:

Ναι, το έχω ξαναπεί / κι όσο οι λέξεις θα με αφήνουν / ακόμα να μιλώ, θα το υπενθυμίζω / φωναχτά ότι οι λέξεις φταίνε / αν όχι για όλα / πάντως για τ’ αξεπέραστα / σκέψου τη λέξη ‘‘φεύγω’’ / πόσα ‘‘θα μείνω’’ γκρέμισε / και πόσα άλλα στοίχειωσαν / από τις λέξεις ξεχασμένα. / Ενοχες λέξεις δεν το συζητώ / ας μην επαναφέρω / τι αδικοχαμένα πήγανε εξαιτίας τους / χιλιάδες ‘‘σ’ αγαπώ’’ / τι λίγα που σωθήκανε σε μια φωτογραφία

Δανειζόμενος έναν παλαιότερο στίχο της, είχα γράψει προ καιρού πως ολόκληρη την ποίηση της Δημουλά διατρέχει «ο μελαγχολικός άνεμος της ζωής». Η παρούσα συλλογή επιβεβαιώνει την ευθύβολη ωριμότητά της.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας