Είναι η νεύρωση και η αλλοτρίωση το μέλλον μας;

Για να δεις τον κόσμο σε έναν κόκκο άμμου
Και τον παράδεισο σε ένα αγριολούλουδο
Κράτησε το άπειρο στην παλάμη του χεριού σου

Και την αιωνιότητα σε μία ώρα

Οι στίχοι αυτοί του Γουίλιαμ Μπλέικ από το ποίημα «Οιωνοί της αθωότητας» εκφράζουν με τον καλύτερο τρόπο το θαύμα της πραγματικότητας που μας περιβάλλει και τις δυνατότητες του ανθρώπου να γίνει μέρος του κόσμου και να αποκτήσει την απαιτούμενη ταπεινότητα που χρειάζεται για να νιώσει και να αντιληφθεί ενδεχομένως την αδιάσπαστη ενότητα του μερικού με το Ολον.

Σύμφωνα με ορισμένους εξελικτικούς βιολόγους, ο εγκέφαλος του ανθρώπου έχει την ικανότητα να αναγνωρίζει την ενότητα. «Η ικανότητα αυτή δεν υπάρχει αυτή καθ’ εαυτή από τη γέννησή μας. Την αναπτύσσουμε με το πέρασμα του χρόνου, με τον ίδιο τρόπο που αναπτύσσουμε την ικανότητα της γλώσσας, εξελίσσοντας μια δομή εμπειριών, στην οποία διάφορα στοιχεία αλληλοενσωματώνονται μέχρι να φτιάξουν ένα νευρικό σύστημα αναγνώρισης, ένα είδος εσωτερικού ματιού», γράφει ο βιοχημικός Ντάριλ Ρίνι, στο συγκλονιστικό του βιβλίο «Ο θάνατος του αιώνιου» (1992, Κωσταράκης).

Σε τι χρησιμεύει αυτή η ικανότητα; Πρώτα απ’ όλα στην αυτοσυνείδηση και στη συνειδητοποίηση της σχετικότητας της ύπαρξής μας σ’ έναν κόσμο που κατοικείται από δισεκατομμύρια άλλα πλάσματα, ανθρώπινα και μη. Και ως εκ τούτου στη συνειδητοποίηση της ποικιλομορφίας της ζωής στον πλανήτη και της αξίας του καθενός ξεχωριστά.

Και παράλληλα, βοηθά να κατανοήσουμε ότι, παρ’ όλο που ζούμε σ’ ένα σύστημα που γεννά συγκρούσεις και ανταγωνισμό, «η ανταγωνιστική συμπεριφορά είναι κοντόφθαλμη και αντιδραστική» (όπως λέει ο Ρίνι), αφού σκοπός της είναι να προωθήσει την αυτοσυντήρηση στον χώρο και στον χρόνο.

Αντίθετα, η συλλογική συμπεριφορά είναι ευρεία και προοδευτική, αφού, συνήθως, έχει ορίζοντα σε κάποια μελλοντική προοπτική, «καθώς οι ανιδιοτελείς πράξεις, από τη φύση τους, βάζουν τους άλλους πάνω από τον εαυτό».

«Στρατευμένη επιστήμη», θα πει κάποιος δύσπιστος. Ωστόσο, η ιστορική εμπειρία επιβεβαιώνει αυτή την προσέγγιση, αφού τα τελευταία δέκα χιλιάδες χρόνια πολιτισμού σηματοδοτούν τη μάχη του ανθρώπου για να φτάσει από το «εγώ» στο «εμείς» και να ξεπεράσει τη βαρβαρότητα του «εμείς ενάντια στους άλλους», ενάντια στους «ξένους».

Το ίδιο φυσικά ισχύει και για τις σχέσεις του ανθρώπου με τη φύση και τα πλάσματά της, τα οποία συμπληρώνουν την περιβαλλοντική παλέτα, τα χρώματα της οποίας φιλοτεχνούν τον πίνακα της πλανητικής και υπαρξιακής μας ισορροπίας.

Ο σημερινός κόσμος της νεύρωσης, της αλλοτρίωσης και του ατομικισμού είναι αποτέλεσμα της ανικανότητάς μας να αντιληφθούμε την ενότητα του κόσμου και, πολύ περισσότερο, να αγωνιστούμε για να τη διατηρήσουμε ακέραιη.

Κάθε ταξική και κοινωνιολογική ερμηνεία οφείλει να εντάσσεται σ’ αυτό το φιλοσοφικό πλαίσιο και να ενοποιεί από τη μεριά της τους αγώνες τού σήμερα με την προοπτική μιας συνεργατικής κοινωνίας, ενταγμένης αρμονικά στο φυσικό περιβάλλον.

Ουτοπία; Ισως όχι μεγαλύτερη από τη (μεταφυσική) πίστη ότι μια κατάσταση παράνοιας και καταστροφής όπως η σημερινή μπορεί να συνεχιστεί επ’ άπειρον.

Η αποξένωση από τους άλλους και τη φύση πρέπει να αρθεί και προϋπόθεση γι’ αυτό αποτελεί η συνειδητοποίηση του χαμένου μας εαυτού. Οπως είπε ο βιολόγος Τζούλιαν Χάξλεϊ, «ο άνθρωπος είναι η εξέλιξη που απέκτησε συνείδηση του εαυτού της».

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ