«Είμαι ο άνθρωπος για όλες τις δουλειές του Τρένου»

tatiana_lygari.jpg

Τατιάνα Λύγαρη Η σκηνοθέτις Τατιάνα Λύγαρη, ανεβάζει το έργο του Γκράχαμ Γκριν «Stamboul Train», που διαδραματίζεται μέσα στο Οrient Express | ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Πριν από 20 χρόνια καθιέρωσε στην Αθήνα έναν πρωτότυπο θεατρικό χώρο: την αμαξοστοιχία θεάτρου Το Τρένο στο Ρουφ. Ανάμεσα στα βαγόνια και το σπάνιο, αυθεντικό βαγόνι του Orient Express, που αμέσως έδωσε το καλλιτεχνικό ύφος αφού συνδέθηκε μ’ ένα ρεπερτόριο της παγκόσμιας λογοτεχνίας εμπνευσμένο από την ιστορία του μυθικού αυτού τρένου. Τώρα, η σκηνοθέτις ανεβάζει το έργο του Γκράχαμ Γκριν «Stamboul Train», που διαδραματίζεται μέσα στο Οrient Express

Η Τατιάνα Λύγαρη γιορτάζει την εικοσαετία της θεατρικής αμαξοστοιχίας της στο Ρουφ σκηνοθετώντας το «Stamboul Train» του Γκράχαμ Γκριν. Το έργο διαδραματίζεται παραμονές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στη διάρκεια ενός τριήμερου περιπετειώδους ταξιδιού με το Οrient Express από την Οστάνδη στην Κωνσταντινούπολη.

Ο εύπορος Εβραίος επιχειρηματίας, η φτωχή χορεύτρια, η σκληρή δημοσιογράφος, ο στυγνός δολοφόνος, ο κυνηγημένος επαναστάτης κινούνται στα όρια του γκροτέσκο και του μελοδραματικού. Μέσα στο εν κινήσει τρένο η δράση αρχίζει ξαφνικά και απότομα.

Η Τατιάνα Λύγαρη, είκοσι χρόνια μετά, προβληματίζεται για την ανανέωση αυτής της ιδιότυπης θεατρικής σκηνής.

«Σκέφτομαι πώς να μηδενίσω το κοντέρ, να ξαναβρώ το κέφι, την υπομονή, την αντοχή και την επιμονή που είχα ξεκινώντας. Δεν είναι εύκολο. Δεν υπάρχει πια η ανεμελιά της νιότης, αλλά το άγχος, ο βραχνάς για λύσεις προβλημάτων. Τα τελευταία χρόνια σταμάτησα να παίζω και να σκηνοθετώ τη μουσική παράσταση, ακόμα και τη θεατρική. Κι ό,τι έκοβα από τα καλλιτεχνικά το φορτωνόμουν σε λάντζα.

Λεωνίδας Κακούρης, Βασίλης Ψυλλάς, Ορφέας Ζαφειρόπουλος, στο «Stamboul Train» Λεωνίδας Κακούρης, Βασίλης Ψυλλάς, Ορφέας Ζαφειρόπουλος, στο «Stamboul Train» |

»Του χρόνου όμως θα παίξω. Εχω ξοδέψει για το Τρένο ό,τι είχα και δεν είχα. Χρήματα από ασφάλειες ζωής, αυτά που κληρονόμησα από παππούδες, ακόμα και την κληρονομιά ενός εξαδέλφου της μητέρας μου -εκείνη ούτε που το κατάλαβε- για τις μισθοδοσίες.

Οι νέοι σήμερα δεν ξέρουν την ιστορία του Τρένου. Είναι χαρακτηριστικό ένα σχόλιο που είδα στο διαδίκτυο. «Βρε παιδιά», ρωτούσε κάποιος, «πού είναι το… μαγαζί; Πώς πάω;»… Το καταλαβαίνω. Ολα σήμερα είναι αλλιώς και πρέπει να προσαρμοστείς. Αλλά πώς;

Να επαναλάβω όλα αυτά που έχω κάνει εκατό φορές; Το καινούργιο φυσικά δεν θα γεννηθεί από τη γενιά μου. Ωστόσο νιώθω δημιουργική, δεν θέλω να μείνω στα ίδια, παρόλο που η συγκυρία δεν βοηθάει. Αναγκάζεσαι να συμβιβαστείς στις σημερινές συνθήκες. Την οικονομική δυσπραγία, τη μη διαθεσιμότητα των ηθοποιών καθώς υποχρεώνονται να κάνουν δέκα δουλειές για να επιβιώσουν, τον χρόνο που δεν επαρκεί για πρόβες».

• Ωστόσο ο χώρος εξακολουθεί να είναι πρωτοποριακός κι έχει διαμορφώσει ένα σταθερό κοινό.

Και μοναδικός σ’ όλο τον κόσμο. Ο «Γκάρντιαν» μας συμπεριέλαβε στη λίστα των δέκα καλύτερων εστιατορίων σε ευρωπαϊκούς σταθμούς τρένων. Θα ταξιδέψουμε λοιπόν τον Μάιο στην Ελβετία και με το αλπικό τρένο θα ανεβούμε στα 3,5 χιλιάδες πόδια υψόμετρο, σ’ ένα από τα βραβευμένα εστιατόρια, κρεμασμένο πάνω από τους παγετώνες.

Είμαι ευγνώμων για την αγάπη του κόσμου, τον σεβασμό, την αποδοχή αυτού του ξεχωριστού, χαριτωμένου χώρου. Ομως κανείς, πέρα από δυο κοντινούς συνεργάτες, δεν ξέρει τον μόχθο μου.

Ο περιβάλλων χώρος, ενώ καθαρίζω, δεν παύει να είναι ένα αχούρι όλα αυτά τα χρόνια. Κλαδεύω τα ξερά χόρτα, μαζεύονται ένα βουνό και δεν τα παίρνει ούτε ο Δήμος Αθηναίων ούτε ο Δήμος Ταύρου γιατί βρίσκονται εντός του σταθμού. Με ενοχλεί που αυτό γίνεται σε μια μικρή απόσταση από την είσοδο του θεάτρου… Αυτή είναι η Ελλάδα, το ξέρω, αλλά η διαπίστωση κάθε φορά μπορεί να με διαλύει.

• Δεν έχετε συμφιλιωθεί με την ελληνική πραγματικότητα;

Στενοχωριέμαι, νιώθω υπεύθυνη όταν το κοινό δεν ανταποκρίνεται σε μια θεατρική πρόταση που θα τον προχωρήσει, που θα τον κάνει να αλλάξει νοοτροπία. Να μη φτύνει στον δρόμο, να μη βρίζει. Δεν επαναπαύτηκα ποτέ.

Πήγαινα κάθε χρόνο με καινούργιο έργο. Δεν ξέρω να «πουλήσω» την παράσταση, να εκμεταλλευτώ παραγωγικά την όποια επιτυχία. «Η κυρία εξαφανίζεται» ήταν μια μεγάλη στιγμή για το Τρένο, θα μπορούσε να γίνει «Ποντικοπαγίδα», να συνεχιστεί για χρόνια. Το παίζαμε σε προεκλογική περίοδο. Θυμάμαι τον κόσμο να έρχεται μετά από μια συγκέντρωση του Ανδρέα Παπανδρέου στο κέντρο για να δει παράσταση και άφηνε τα σημαιάκια έξω μαζί με τις ομπρέλες...

• Σας κούρασε η περιοριστική συνθήκη του χώρου, σας εγκλώβισε σ’ ένα ρεπερτόριο;

Ο κορεσμός ήρθε το 2013 όταν αποφάσισα συνειδητά μια στροφή εκτιμώντας ότι το κοινό μας, εξαιτίας της κρίσης, είχε κάπως απομακρυνθεί. Το πλήρωσα τελικά γιατί ενάμιση χρόνο περάσαμε δύσκολα. Και το ίδιο διάστημα έκανα ό,τι πιο σύνθετο και ακριβό. Μια υπερπαραγωγή για τα δεδομένα του Τρένου, παρουσιάζοντας το «Τρένο των νεφών» της Ευγενίας Φακίνου.

Αξιοποίησα κάθε χώρο, κατάργησα το εστιατόριο, έστησα μια τεράστια τέντα 100 τ.μ. στην αποβάθρα, το κοινό προωθούνταν από εκεί στο βαγόνι, είχα δεκαμελή θίασο, κοστούμια, συνεργασίες. Κι όλο αυτό, εκ των πραγμάτων, για 40 θεατές. Αυτό ήταν ό,τι πιο ακραίο μπορούσα να κάνω. Το άνοιξα σε νέους. Στήριξα με νύχια και με δόντια το Φεστιβάλ Νέων Καλλιτεχνών κάθε Μάιο και το Φεστιβάλ Σύγχρονου Χορού κάθε Σεπτέμβρη.

Είμαι ο άνθρωπος για όλες τις δουλειές. Κοιμάμαι χαράματα, ξυπνάω στις 8 το πρωί και ασχολούμαι με τα πάντα: οργάνωση, διεύθυνση, εκτέλεση παραγωγής, καλλιτεχνικά, συμβόλαια, επικοινωνία, γραφιστικά για διόρθωση, οικονομικά, αλληλογραφία, κατασκευαστικά, ακόμα και τεχνικά: τι προκύπτει αν το λινέλαιο ανακατευτεί με καμένα λάδια αυτοκινήτου… Δεν πρόκειται απλά για ένα θέατρο αλλά για έναν πολιτισμικό πολυχώρο, ένα βιομηχανικό μνημείο του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού.

• Στη χώρα μας, μη έχοντας γνώση-συνάφεια με τους σιδηροδρόμους, δεν ήταν εύκολο να αγαπήσουμε τα τρένα όπως συνέβη σε άλλες χώρες.

Με τρελαίνει όταν με ρωτούν «Ωραίο! Από πού το πήρατε;»… Μου έρχεται να απαντήσω: «Από το Πράκτικερ»… Η μηχανή και το Orient Express είναι τα πρώτα κινητά πράγματα που κρίθηκαν διατηρητέα στην Ελλάδα. Η μηχανή της εταιρείας Brenda είναι μία από τις 20 μηχανές που σώθηκε, μέρος των ιταλικών αποζημιώσεων στην Ελλάδα.

Κανείς δεν μπορεί να φανταστεί τον πολυετή αγώνα, τις μάχες με τη γραφειοκρατία. Εχω τρέξει μέσα στη βροχή σε ραχούλες στη Λιβαδειά, στη Λαμία, μαζεύοντας υλικό πολύτιμο πριν καταλήξει στα χέρια των Ρομά. Ετσι έσωσα έναν γερανό του 1890 που αντλούσε νερό από τα πηγάδια για να γεμίζουν οι ατμομηχανές. Εχω γίνει η γραφική, τρελή Λύγαρη, επειδή προσπαθώ να συντηρήσω μια πολιτιστική κληρονομιά…

• Αυξήσατε τα βαγόνια σε εννέα.

Το ένα το βρήκα σε άθλια κατάσταση και τα άλλα σ’ ένα νεκροταφείο τρένων στην Θεσσαλονίκη. Επί μέρες τριγυρνούσα στις γραμμές ανάμεσα σε χόρτα και φίδια με ατελείωτα ζιγκ-ζαγκ στα εγκαταλειμμένα τρένα μέχρι να βρω τα πιο φαρδιά βαγόνια - 2,80 μ. Μαζί μου κι ένας τρελός μηχανικός που έψαχνε το βαγόνι ενός σουλτάνου. Κάποια στιγμή τον άκουσα να φωνάζει και κατάλαβα ότι το βρήκε…

• Δεν είχατε οικονομική βοήθεια από την Πολιτεία;

Στις καλές εποχές, τράπεζες, ιδρύματα, ιδιώτες στήριξαν, βοήθησαν σ’ έναν βαθμό. Επιχορήγηση πήραμε τη δωδέκατη χρονιά, 17 χιλιάδες ευρώ, και το 2013 ακόμα 20 χιλιάδων ευρώ. Προσπαθώ να κλείσω τουριστικά πρακτορεία αλλά δεν είναι εύκολο. Εχω κάνει στο Φεστιβάλ προτάσεις να ενταχθεί ο χώρος στις εκδηλώσεις, αλλά ώς τώρα δεν έχει ανταποκριθεί.

Αν δεν είχα αφοσιωθεί, τίποτα δεν θα γινόταν. Δεν βγάζεις χρήματα, μόνο ξοδεύεις. Το Τρένο δεν συντηρείται με εισιτήρια. Μόνο το βάψιμο της εξωτερικής κορνίζας του παραθύρου -σήμα κατατεθέν του Orient- κόστισε 15 χιλιάδες ευρώ. Είναι το ελληνικό βαγόνι του Orient Express από το 1926 και έτυχε να πέσει στα χέρια μου.

Προσπαθώ να το συντηρήσω με κόπο και κόστος όχι για να το κληρονομήσουν οι απόγονοί μου -δεν έχω άλλωστε- αλλά για να μείνει στις επόμενες γενιές ως ένα κομμάτι της ελληνικής ιστορίας. Αν εγώ φύγω, μέσα σε δέκα μέρες ο χώρος θα διαλυθεί, όλα θα γίνουν παλιοσίδερα. Κανένας δεν θα πει: «Ω, μια επιχείρηση για να επενδύσω…».

• Εχετε επισκεφθεί αντίστοιχους μουσειακούς χώρους στην Ευρώπη;

Το Μνημείο Σιδηροδρόμων στις Βρυξέλλες, σ’ έναν υπέροχο παλιό σταθμό. Πανάκριβη κατασκευή, φοβερό ντιζάιν, 500 προτζέκτορες προβάλλουν φωτογραφίες και κείμενα. Μαζί με άλλους ανυπόμονους τουρίστες κατευθύνθηκα προς την πινακίδα που οδηγούσε στο Orient Express.

Ε λοιπόν, δεν υπήρχε βαγόνι αλλά ένα υπέροχο σκηνικό. Μια πολυθρόνα, το γνωστό πορτατίφ, τα ασημένια σερβίτσια και στο χαρακτηριστικό «παράθυρο» προβαλλόταν ασπρόμαυρο φιλμ εποχής.

Το Βέλγιο, η χώρα του ανθρώπου που σχεδίασε και υλοποίησε την ιδέα για ένα τρένο που θα συνδέει τα Βαλκάνια και την Ευρώπη χωρίς αλλαγές από σύνορο σε σύνορο, δεν έχει βαγόνι του Orient Express. Το έχουμε εμείς στο Ρουφ… Ο Ζακ Λανγκ, διευθυντής του Ινστιτούτου Αραβικού Κόσμου, είχε φέρει στο προαύλιο μπροστά από το Μουσείο τέσσερα παλιά βαγόνια με εισιτήριο 15 ευρώ, τα οποία έβλεπες μόνον απέξω.

Για ενάμιση μήνα διάσημοι Γάλλοι σεφ ετοίμαζαν το μενού του δείπνου μέσα στο Orient Express με 170 ευρώ το άτομο χωρίς κρασί. Θυμάμαι επίσης την έκθεση τρένων στα Ηλύσια Πεδία, από την πρώτη μηχανούλα του 1830 ώς τα πιο σύγχρονα. Ανάμεσά τους το περιβόητο σιδηροδρομικό βαγόνι μέσα στο οποίο το 1918 οι Γάλλοι υπαγόρευσαν τους όρους της ανακωχής στους νικημένους Γερμανούς.

Το 1940 ο Χίτλερ πήρε την εκδίκησή του: απαίτησε να μεταφερθεί το ίδιο βαγόνι στο ίδιο σημείο (στο δάσος της Κομπιέν), με τους Γάλλους πλέον στη θέση του νικημένου να υπογράφουν την παράδοσή τους.

• Σκεφτήκατε ποτέ να κινήσετε τα βαγόνια;

Προσπάθησα να το ταξιδέψω μέχρι τον Εβρο, δεν τα κατάφερα. Ούτε στην Ευρώπη - με πρόλαβε ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία. Οταν παίζαμε το «Λαχτάρα για κεράσια» της Πολωνέζας Οσέτσκα, αποφάσισα να πάρω το θεατρικό βαγόνι και το εστιατόριο και να ταξιδέψουμε στην Πολωνία, όπου εκεί λάτρευαν τη συγγραφέα.

Μου είπαν ότι δεν γινόταν από τις ράγες. Ο Πολωνός υπουργός Πολιτισμού με διαβεβαίωνε πως αν κατάφερνα να πάω το τρένο στα σύνορα, θα ταξίδευε σ’ όλη την Πολωνία. Αποφασίζω να το πάω με πλοίο από τον Πειραιά στο Ντανσκ.

Την τελευταία στιγμή μού είπαν ότι είναι αδύνατον να μεταφερθεί ένα χιλιόμετρο, ώς το λιμάνι. Σήμερα ξέρω ότι με έναν γερανό θα το κατάφερνα. Τότε μου φαινόταν ένα τεράστιο ζήτημα γιατί δεν είχα ιδέα από αυτά. Μετά από τόσα χρόνια, το τρένο δεν κινείται πλέον.

Οι τάξεις έφυγαν, οι νεόπλουτοι ήρθαν

• Ασχολείστε εμμονικά με το Τρένο. Παρακολουθείτε τι γίνεται έξω στην κοινωνία, στην πολιτική;

Δεν γίνεται να μην αφουγκράζεσαι την κοινωνία. Η πολιτική δεν είναι λειτούργημα όπως θα όφειλε, όλοι το ξέρουμε. Ο παπάς, ο γιατρός, ο καλλιτέχνης, ο δημοσιογράφος, ο γιατρός δεν κάνουν μια απλή εργασία, προσφέρουν άμεσα στην κοινωνία. Δεν είναι μόνο το κράτος, τα σχολεία που αδιαφορούν για όσα μας οφείλουν.

Η οικογένεια είναι το πρωταρχικό κύτταρο που διδάσκει αξίες, την αγάπη για τη μόρφωση κι όχι για τα χρήματα, τον σεβασμό στον διπλανό μας, την έννοια της δημοκρατίας. Δεν υπάρχουν πια ιδεολογίες, ούτε τάξεις με την παλιά τους μορφή - κι αυτές είναι υπό περιορισμό ή υπό εξαφάνιση. Εχει αναδυθεί η τάξη των νεόπλουτων, των φοροφυγάδων, της εξουσίας, με τα ίδια πάντα χαρακτηριστικά.

Είναι πρωτεύουσα του σύγχρονου κόσμου η βρόμικη, εγκαταλειμμένη στην τύχη της Αθήνα; Ζούμε σε μια κρίσιμη ιστορική καμπή, έναν «μεσαίωνα». Δεν ξέρω αν ο σημερινός 20άρης ζήσει την «Αναγέννηση», γιατί η παρακμή δυστυχώς βαθαίνει κι αυτό ποτέ δεν τελειώνει καλά.

Στο «Stamboul Train» που παίζουμε τώρα, οι επιβάτες είναι αντιπροσωπευτικά δείγματα εκείνης της κοινωνίας που ανέδειξε τον εθνικισμό οδηγώντας στα γνωστά αποτελέσματα, στον Χίτλερ. Σήμερα βλέπουμε τι γίνεται…

• Δεν ακούγεστε αισιόδοξη.

Φοβάμαι ότι τα χειρότερα έρχονται. Υποτιμούμε το μάκρος του χρόνου, τη δυναμική του. Μας φαίνονται πολύ μακρινά κάποια πράγματα, δεν είναι όμως. Ούτε καν η Ρωσική Επανάσταση, που κράτησε λαούς προσδεδεμένους σε μια ιδεολογία, μια πίστη. Εμένα μόλις χτες μου φαίνεται το ταξίδι σε μια ειρηνική και πανέμορφη Συρία.

Στην επόμενη επίσκεψή μου συνειδητοποίησα ότι είχαν γκρεμιστεί 170 γέφυρες και μέσα σε τρία χρόνια είχαν ξαναχτιστεί. Και τώρα πόλεμος. Αυτό κάνουμε δυστυχώς: γκρεμίζουμε και χτίζουμε.

• Ακόμα και ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία φαίνεται πια μακρινός.

Είμαι βράδυ στο Τρένο με τον Αλβανό φύλακα κι έναν Σέρβο καλλιτέχνη και πίνουμε ένα ποτήρι κρασί πριν πάμε σπίτια μας. Συζητάμε για παραστάσεις όταν το τηλέφωνο του μουσικού χτυπάει. Είναι η μητέρα του, η οποία του ανακοινώνει: «Παιδί μου, μας βομβαρδίζουν». Μείναμε και οι τρεις, ένας Αλβανός, ένας Σέρβος και μια Ελληνίδα, να κοιταζόμαστε βουβοί. Μέσα σ’ ένα ακίνητο τρένο, στην Ελλάδα, στο Ρουφ. Μέσα σ’ ένα τρένο που γίνεται θέατρο.

INFO: Αμαξοστοιχία-Θέατρο το Τρένο στο Ρουφ (τηλ.: 210 5298922). «Stamboul Train» του Γκράχαμ Γκριν. Σκηνοθεσία: Τατιάνα Λύγαρη. Μετάφραση-διασκευή: Ιωσήφ Βαρδάκης. Σκηνικά-κοστούμια: Γιάννης Μετζικώφ. Μουσική: Μηνάς Ι. Αλεξιάδης. Χορογραφία: Πέπη Ζαχαροπούλου. Φωτισμοί: Σάκης Μπιρμπίλης.
Ερμηνεύουν: Ορφέας Ζαφειρόπουλος, Λεωνίδας Κακούρης, Δάφνη Καφετζή, Τάνια Παλαιολόγου, Ερη Παπαγαλάνη, Βασίλης Πουλάκος, Δημήτρης Σταμούλης, Βασίλης Ψυλλάς. Παρασκευή, Σάββατο στις 21.15, Κυριακή στις 20.00.

 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας