«Εάν δεν πάμε σε “περισσότερη Ευρώπη” οδηγούμαστε σε αδιέξοδα»

tsakirogloy_georgioy.jpg

Ο Θόδωρος Γεωργίου μιλά στον Τάσος Τσακίρογλου για τη μετάβαση από την πολιτική στην τεχνο-κρατική Ευρώπη και για τη μετάλλαξη της ηπείρου σε μια μετα-δημοκρατική οντότητα που έχει απεμπολήσει τις καταστατικές της αρχές και αξίες

Ο Θόδωρος Γεωργίου μιλά για τη μετάβαση από την πολιτική στην τεχνο-κρατική Ευρώπη και για τη μετάλλαξη της ηπείρου σε μια μετα-δημοκρατική οντότητα που έχει απεμπολήσει τις καταστατικές της αρχές και αξίες.

• Το τελευταίο σας βιβλίο έχει τίτλο «Το λυκόφως της πολιτικής Ευρώπης». Γιατί;

Πρώτα να διευκρινίσουμε τι ονομάζουμε πολιτική Ευρώπη. Εχουμε να κάνουμε με μια οντότητα η οποία διαμορφώθηκε σε συγκεκριμένα ιστορικά πλαίσια. Διαμορφώθηκε στη μεταπολεμική Ευρώπη και θεσμικά ιδρύθηκε με τη Συνθήκη της Ρώμης το 1957.

Είχε προηγηθεί μια άλλη φάση ιστορικής ανάπτυξης της Ευρώπης, την οποία ονομάζουμε συνειδησιακή Ευρώπη και την οποία συνδέω με τις δύο διαλέξεις που έδωσε ο Χούσερλ το 1935 στη Βιέννη και αυτή η πρώτη φάση συμπίπτει με την αυτογνωσία της Ευρώπης, δηλαδή τη συνείδηση του ποια είναι στο παγκόσμιο σύμπαν.

• Και η συνέχεια;

Στη συνέχεια διαμορφώνεται μεταπολεμικά η πολιτική Ευρώπη, για να φτάσουμε σταδιακά στις μέρες μας πια, όπου έχουμε να κάνουμε με μια νέα οντότητα, η οποία λέγεται τεχνοκρατική Ευρώπη. Αρα, καταλλήλως χρησιμοποιώ τον όρο «το λυκόφως της πολιτικής Ευρώπης», δηλαδή σιγά σιγά εξαφανίζεται, παρακμάζει η πολιτική Ευρώπη και αναδύεται μια άλλη κατάσταση στην ευρωπαϊκή ήπειρο, που λέγεται τεχνοκρατική Ευρώπη.

• Αναφέρεστε συχνά στην κυριαρχία του χρηματοπιστωτικού συστήματος επί των κυβερνήσεων και της τεχνοκρατίας επί της πολιτικής. Ποιες λύσεις προτείνετε για την αλλαγή αυτής της κατάστασης;

Να διευκρινίσουμε δύο πράγματα. Πρώτον, η μετάβαση από την πολιτική στην τεχνοκρατική Ευρώπη συντελείται σταδιακά τα τελευταία τριάντα χρόνια. Υπάρχει μια χρονολογία-ορόσημο: το 1989, με την πτώση του Τείχους και την κατάρρευση των καθεστώτων του υπαρκτού σοσιαλισμού. Τότε, φυσικά, δεν επήλθε το τέλος της Ιστορίας, αλλά αντιθέτως η Ιστορία άλλαξε πορεία. Αναδύθηκαν νέες συνθήκες και στο οικονομικό υποσύστημα και στο πολιτικό υποσύστημα, στην ευρωπαϊκή σκηνή και διεθνώς.

Αυτό λοιπόν που διαμορφώθηκε στο οικονομικό υποσύστημα είναι ότι άλλαξαν ο ρόλος και η λειτουργία του χρήματος. Ενώ μέχρι τότε είχαμε δύο λειτουργίες, την ανταλλακτική και την εμπορευματική, και μέχρι προσφάτως οι δύο αυτές λειτουργίες ήταν σε ισόρροπη ανάπτυξη, σήμερα πια τα πρωτεία έχει αποκτήσει η εμπορευματική λειτουργία. Το χρήμα πωλείται και αγοράζεται και καθίσταται εμπόρευμα, όπως είναι όλα τα άλλα προϊόντα. Αυτό καθιστά παντοδύναμο το χρηματοπιστωτικό σύστημα και το ευρώ που δημιουργήθηκε ως νέο νόμισμα μέσα σ’ αυτή τη συγκυρία.

• Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν υπάρχει η δυνατότητα να ανακτήσει η πολιτική την κυριαρχία από την οικονομία ή εάν η σημερινή κατάσταση είναι κάτι το τετελεσμένο.

Εδώ τίθεται το μείζον πολιτικό ζήτημα της εποχής μας. Δηλαδή εάν η πολιτική θα αποκτήσει πάλι τη δύναμη που είχε και για τον εαυτό της και για την κοινωνία, γιατί, όπως πολύ καλά ξέρουμε, κοινωνία χωρίς πολιτική δεν υπάρχει. Αρα, εάν θέλει η πολιτική να καταστεί και πάλι η γενεσιουργός και διαμορφωτική δύναμη της κοινωνίας μας, να ανατρέξει σ’ αυτές τις ρίζες της, οι οποίες τη διαμόρφωσαν, και πρωτίστως στις αντιπροσωπευτικές δομές της.

Και ταυτόχρονα στην κοινωνική δυναμική. Στη δύναμη που εκπέμπει η ίδια η κοινωνία. Διότι έχουμε εγκλωβιστεί σε τεχνοκρατικές και μεταδημοκρατικές δομές. Ολες οι αποφάσεις στην Ε.Ε. λαμβάνονται σε τεχνοκρατικούς θύλακες και μεταδημοκρατικές δομές. Το ίδιο το Γιούρογκρουπ παίρνει τις αποφάσεις σαν μια μεταδημοκρατική δομή. Εάν αυτό δεν αλλάξει και δεν μπορέσουμε να φτιάξουμε την Ευρώπη με το σύνθημα «περισσότερη Ευρώπη», τότε είμαστε καταδικασμένοι να οδηγούμαστε σε αδιέξοδα.

• Ο Γιούργκεν Χάμπερμας έγραψε ότι τη νύχτα της 12ης προς 13η Ιουλίου του 2015, οπότε «έκλεισε» η συμφωνία δανειστών-Ελλάδας στις Βρυξέλλες, «η γερμανική κυβέρνηση έπαιξε και έχασε όλο το πολιτικό κεφάλαιο που η Γερμανία είχε συσσωρεύσει σε μισό αιώνα». Διαβλέπετε προοπτικές αλλαγής στάσης του Βερολίνου ή βαδίζουμε ολοταχώς προς μια «γερμανική Ευρώπη» με ό,τι αυτό συνεπάγεται;

Αυτή η δήλωση του μεγάλου φιλοσόφου Χάμπερμας, η οποία έγινε στην εφημερίδα Γκάρντιαν και την αναδημοσιεύσαμε στην «Εφημερίδα των Συντακτών», είναι μια δήλωση που δεν προσέχτηκε όσο θα έπρεπε ούτε στη Γερμανία, ούτε στην Ελλάδα. Ελεγε ότι αυτό που κατακτήθηκε μεταπολεμικά και για τη Γερμανία και για την Ευρώπη είναι ότι φτιάξαμε έναν πολιτικό πολιτισμό, ο οποίος στηριζόταν στις ιδέες του πολιτικού Διαφωτισμού και όχι σε εθνικισμούς, λαϊκισμούς και σε τεχνοκρατικές διαδικασίες.

Αυτές τις ιδέες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των αντιπροσωπευτικών διαδικασιών, οι οποίες επιβεβαιώνονται σε κάθε ιστορική στιγμή, δεν μπορούμε να τις εγκαταλείψουμε. Αυτό ακριβώς συνέβη όμως εκείνο το βράδυ, όταν η Ελλάδα αναγκάστηκε να υποχωρήσει μπροστά σ’ αυτό το τεχνοκρατικό τείχος που υψώθηκε στον πύργο των Βρυξελλών. Και αυτή τη στιγμή, όπως διαπιστώνουμε όλοι –τώρα που η Ελλάδα έχει καταστεί μια φτωχή χώρα– αναγκάζεται να συναγωνίζεται με μεγαθήρια.

Το πρώτο μεγαθήριο, οικονομικό και πολιτικό, είναι η Γερμανία. Η τελευταία στηρίζει την ηγεμονία της στην Ευρώπη σε τεχνοκρατικές δομές και όχι ως πολιτική δύναμη πια.

• Διαβλέπετε δυνατότητα αλλαγής της γερμανικής στάσης ή αλλαγής συσχετισμών στην Ευρώπη ή θα παραμείνουμε στο μοτίβο της πειθαρχικής Ευρώπης που επιβάλλει το Βερολίνο;

Κοιτάξτε, πρέπει να δούμε από πού ξεκινήσαμε ως Ευρώπη και να επαναδιατυπώσουμε τα αιτήματα έτσι όπως τα συνόψισε πριν από έναν αιώνα ο Χούσερλ, όταν αναγνώρισε τον ιστορικό ρόλο της Ευρώπης ως συνείδησης της οικουμένης.

Ελεγε ότι ως Ευρώπη κατανοούμε την ιστορική ακολουθία έλλογων στόχων. Αυτό σήμερα δεν συμβαίνει. Είχαμε μια διακοπή αυτής της ακολουθίας των έλλογων στόχων με τον φασισμό. Και σήμερα διαπιστώνω ότι έχουμε μια ανάλογη διακοπή αυτής της ακολουθίας με τον τεχνοκρατισμό.

• Ο οποίος εμπεριέχει ούτως ή άλλως ως συστατικό τον αυταρχισμό.

Πάρα πολύ σωστά. Ο τεχνοκρατισμός εμπεριέχει εγγενώς τα στοιχεία του απολυταρχισμού και του αυταρχισμού. Αυτά τα στοιχεία μπορεί να μην είναι τόσο εμφανή όσο ήταν στον φασισμό, αλλά υπάρχουν. Μπορούμε όμως ταυτόχρονα να δούμε σε επίπεδο κοινωνικής δυναμικής και πολιτικού διαφωτισμού και κινήματα ζωντανά και εκλογικές διαδικασίες, στοιχεία αισιόδοξα που μπορούμε να επεξεργαστούμε και να προωθήσουμε παραπέρα.

• Γράφετε στο βιβλίο σας: «Οι πρόσφυγες έθεσαν σε όλους εμάς τους Ευρωπαίους μπροστά μας τον καθρέφτη της αυτογνωσίας μας και της αυτοσυνείδησής μας». Τι σηματοδοτεί για την Ευρώπη η στάση της στο προσφυγικό;

Πράγματα όπως είναι η ταυτότητα του πολίτη δεν είναι ποτέ δεδομένα. Αυτή φτιάχνεται και ξαναφτιάχνεται σε κάθε ιστορική εποχή. Ετσι, όπως φτιάξαμε την ταυτότητα του πολίτη εντός του εθνικού κράτους, τώρα έχουμε μια ιστορική ευκαιρία να επανακατασκευάσουμε την ταυτότητα του πολίτη.

Δεν μπορεί το άτομο, το οποίο, για παράδειγμα, προέρχεται από τη Συρία ή από άλλες εμπόλεμες ζώνες και έρχεται στην ευρωπαϊκή ήπειρο –και ενώ η Ευρώπη αυτοαναγνωρίζεται ως η συνείδηση της οικουμένης– να μην προσφέρει σ’ αυτό το άτομο τη νέα του ταυτότητα.

Οχι απλώς να το υποδέχεται σαν πρόσφυγα, αλλά να του φτιάχνει τις δομές και να τον ενσωματώνει ως πολίτη. Οχι απλώς ενός εθνικού κράτους, αλλά μιας νέας ευρωπαϊκής κατάστασης. Αυτό είναι το μείζον σήμερα. Γι’ αυτό λέω ότι το προσφυγικό βάζει την Ευρώπη και όλους μας, λαούς και κοινωνίες, κράτη και ηγεσίες, ενώπιον της συνείδησής μας.

Ποιος είναι

Διδάσκει στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. Σπούδασε νομικές επιστήμες στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, φιλοσοφία και κοινωνικές επιστήμες στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης. Αναγορεύτηκε διδάκτωρ της φιλοσοφίας με την εργασία: «Η φιλοσοφία ως κριτική κοινωνική θεωρία».

Είναι μαθητής του Γερμανού φιλοσόφου Γιούργκεν Χάμπερμας, με τον οποίο εδώ και χρόνια βρίσκεται σε γόνιμο θεωρητικό διάλογο. Το τελευταίο του βιβλίο, «Το λυκόφως της πολιτικής Ευρώπης» (2017), κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Σάκκουλα.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ