Δύο πιάνα και κρουστά στον 20ό αιώνα

olimvia.jpg

ΚΟΑ H KOA υπό τον Γενς Τρέστερ συνοδεύει «ζωντανά» την προβολή του «Θωρηκτού Ποτέμκιν» στο Ηρώδειο | ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΒΩΛΟΣ

Συνθέσεις για δύο πιάνα και κρουστά παρουσίασαν οι ακμαίοι Ελληνες πιανίστες Απόστολος Παληός και Στέφανος Νάσος ως άξονα της συναυλίας που έδωσαν στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών («Ολύμπια», 6.6.2017). Παρότι η αίθουσα ήταν θλιβερά άδεια, η συναυλία είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, λόγω των εκτελέσεων και των έργων που παρουσιάστηκαν.

Η βραδιά ξεκίνησε με τον κρουστό Μάριο Νικολάου και τον πιανίστα Στέφανο Νάσο στη σύνθεση «Κόκκινο τόξο/Γαλάζιο πέπλο» («Red arc/Blue veil», 2001) για πιάνο, μάλετ και ηλεκτρονικούς ήχους του Αμερικανού μεταμινιμαλιστή Τζον Λούθερ Ανταμς. Ηταν ένα περίπου 12λεπτης διάρκειας κομμάτι, αποτελούμενο από α λα Λίγκετι αργοκίνητα επαναληπτικά κελαρύσματα του πιάνου και των κρουστών επί του ίσου τού προετοιμασμένου ηλεκτρονικού ήχου. Επίτηδες ακραία μονότονη, η μουσική στρίμωχνε την πρόσληψη να εστιάσει στο καθαρό πεδίο των ολισθαινουσών αρμονιών.

Ακολούθησε η οκταμερής σουίτα μπαλέτου «Ταναγραία» για δύο πιάνα και κρουστά του Γιώργου Σισιλιάνου. Γραμμένη το 1957 λίγο μετά την επιστροφή του συνθέτη από το Παρίσι, και πρωτοπαρουσιασμένη από τη χορεύτρια Ντόρα Βλαστού στο «Ρεξ» (21.4.1958), η «Ταναγραία» αποτελεί πρώιμο δείγμα μουσικού μοντερνισμού επί ελληνικού εδάφους.

Η σημερινή ακρόασή της αποκαλύπτει ένα έργο προθέσεων που ξεπεράστηκαν από τα πράγματα, καθώς δύσκολα μπορεί κανείς να αγνοήσει την αθώα πολυσυλλεκτικότητα των μουσικών αναφορών: Μπάρτοκ, Ραβέλ και Στραβίνσκι συναντιούνται με ακούσματα από μουσική για το αρχαίο δράμα αλλά και με ελληνικά παραδοσιακά τραγούδια! Οι δυο πιανίστες και ο σολίστ κρουστών Μαρίνος Τρανουδάκης πρόσφεραν μια ωραία, ανάλαφρη εκτέλεση, αναδεικνύοντας τις «vintage» χάρες της μουσικής.

Η βραδιά ολοκληρώθηκε με την περίφημη «Σονάτα για δύο πιάνα και κρουστά» (1937) του Μπάρτοκ, έργο απολύτως εμβληματικό της πιο αιχμηρής εκδοχής του μεσοπολεμικού μοντερνισμού. Οι τέσσερις μουσικοί ένωσαν τις δυνάμεις τους σε άριστο συντονισμό, προσφέροντας μια ακριβή και αυστηρή, δυναμικά αρθρωμένη ανάγνωση, που υποστήριξε άριστα το ιδιαίτερο συντακτικό της γραφής του Μπάρτοκ. Τόνισαν την κατάτμηση της μουσικής σε παραγράφους αναδεικνύοντας τις συνεχείς μεταπτώσεις ρυθμών και διαθέσεων, πρόβαλαν τον υφέρποντα εμβατηριακό χαρακτήρα των επεισοδίων, στάθμισαν ισορροπημένα δυναμικές και ταχύτητες.

Η ΚΟΑ (ξανα)πήγε σινεμά

Στις 5.7.2017, στο Ηρώδειο, η ΚΟΑ υπό τον Γερμανό αρχιμουσικό Γενς Τρέστερ έπαιξε ζωντανά soundtrack-collage με αποσπάσματα «Συμφωνιών» του Σοστακόβιτς, συνοδεύοντας την προβολή της θρυλικής «βωβής» ταινίας του Αϊζενστάιν «Θωρηκτό Ποτέμκιν» (1925). Πρόκειται για 65λεπτη, κινηματογραφικά μεταπλασμένη αφήγηση της πρώτης αιματηρής εξέγερσης που συνέβη στην τσαρική Ρωσία το 1905. Η εξέγερση θεωρήθηκε προάγγελος της Οκτωβριανής Επανάστασης του 1917, από την οποία εφέτος συμπληρώνονται εκατό χρόνια. Η ιστορική ταινία/μνημείο υπήρξε κομβική για την εξέλιξη της αφήγησης και της τεχνικής του μοντάζ στον κινηματογράφο και εμβληματική για τη χρήση του κινηματογράφου ως πολιτικής προπαγάνδας.

Οι πιανίστες Απόστολος Παληός και Στέφανος Νάσος Οι πιανίστες Απόστολος Παληός και Στέφανος Νάσος |

Στη διαχρονία, το βωβό «Ποτέμκιν» παίχτηκε με διάφορες ζωντανές μουσικές συνοδείες: αρχικά με αποσπάσματα έργων Μπετόβεν και Τσαϊκόφσκι (1925) και ακολούθως με καινούργιες συνθέσεις των Εντμουντ Μάιζελ (Βερολίνο, 1926) και Νικολάι Κριούκοφ (Ρωσία, 1949). Το 1976, οι Ρώσοι πρόβαλαν την ταινία με συνοδεία επιλεγμένων αποσπασμάτων από πέντε «Συμφωνίες» του Σοστακόβιτς (4η, 5η, 8η, 10η, 11η). Την εκδοχή αυτή, αναπλασμένη από τον Φρανκ Στόμπελ για το European FilmPhilhar- monic Insti- tute (2009), έπαιξε η ΚΟΑ στο Ηρώδειο.

Το πρωθύστερο συνταίριασμα προσεκτικά επιλεγμένων και συρραμμένων αποσπασμάτων από μέρη «Συμφωνιών» του Σοστακόβιτς με την κινηματογραφική δραματουργία του Αϊζενστάιν λειτούργησε με φυσικότητα, καθώς οι γραφές των δύο δημιουργών συγκλίνουν και διέπονται από συναφή έως ταυτόσημα μεγέθη ηρωικής αφηγηματικής ρητορείας και ιστορικού μοντερνιστικού στίγματος («σοσιαλιστικός ρεαλισμός»).

Επιπλέον, η «Συμφωνία αρ. 11» του Σοστακόβιτς αναφέρεται στα ίδια γεγονότα. Ομως, υποχρεωμένη να υπακούει στους ανελαστικούς ρυθμούς/χρόνους της εικόνας, η ζωντανή εκτέλεση της μουσικής ενίοτε ασφυκτιούσε, δημιουργώντας αίσθηση αμήχανης συμπόρευσης. Σε αυτό συνέτεινε και το κάθε άλλο παρά άρτια προετοιμασμένο παίξιμο –συνολικά αλλά και σημειακά– των μουσικών της ΚΟΑ. Τελικά, κάτι οι αναίτιες ακυρώσεις, κάτι οι αστοχίες, δύσκολα προσπερνά κανείς την εντύπωση ότι το αθηναϊκό σύνολο τείνει όλο και περισσότερο να εξοκείλει στα ρηχά…

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ