Δυο ώριμες φωνές από τον Βορρά

toixos_parathyro.jpg

ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ΤΑΣΟΣ ΦΑΛΚΟΣ «Πρότυπα και Ομοιώματα» Αρμός, 2017 Σελ. 84 |
Ο ποιητής και ομότιμος καθηγητής φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Μακεδονίας Τάσος Φάλκος (Θεσσαλονίκη, 1937), βραβευμένος για το φιλοσοφικό και επιστημονικό του έργο από την Ακαδημία Αθηνών, συνδυάζοντας τον στοχασμό με την ποίηση, μας παραδίδει τη νέα του ποιητική σύνθεση Πρότυπα και Ομοιώματα.

Με αφορμή μάλιστα το αρχικό ποίημα «Ο θόλος»: «Επάνω απ’ το κεφάλι μας / στέκεται ο μαύρος θόλος / γυαλιστερός ψυχρός […] Οι λίγοι που έφτασαν ψηλά / βρήκαν τον θόλο ατσάλινο / αδύνατο να τρυπηθεί με τα δικά μας μέσα / Επεσαν πάνω του τσακίστηκαν / σαν τα πουλιά που πέφτουνε / σε τζάμι αυτοκινήτου», σκεφτόμαστε πως αν κατά τον Γέιτς «η ψυχή πρέπει να προδώσει εαυτήν […] με μία κίνηση, ο καθρέφτης να γίνει πυρσός», στον Φάλκο η «ψυχή» τσακίζεται, αποκλείοντας τη διαφυγή και τον οριστικό φωτισμό. Κι επομένως αντί για την αντικατάσταση του καθρέφτη από τον πυρσό συναντούμε τα «Πρότυπα» και τα «Ομοιώματα», όπου άλλοτε τα μεν συμβαδίζουν με τα δε, άλλοτε αλληλοαποκλείονται, άλλοτε συμπίπτουν, εκπίπτουν κτλ. και μας οδηγούν επαναληπτικά στο επίπεδο του φανταστικού, του ιδεατού και τελικά εντός του τόπου του τραγικού.

Ο ποιητής, τοποθετώντας τον εαυτό του μακριά από το αυθόρμητο «ξεχείλισμα του συναισθήματος», λειτουργεί ως διευθυντής ορχήστρας όπου τα υπό διεύθυνση όργανα είναι άλλοτε η τραγική του αίσθηση, άλλοτε ο στοχασμός, άλλοτε η συσσωρευμένη του εμπειρία και στις καλύτερες εκδοχές η αρμονική και πρωτότυπη συνύπαρξη όλων των παραπάνω. Κινούμενος με σχέδιο, ως ποιητής αρχιτέκτονας, θέτει τα κριτήρια της αξιολόγησής του, εκτοπίζοντας τις προκρούστειες λύσεις.

Ετσι, η εσωτερική παρόρμηση τιθασεύεται χωρίς να χάνει τη φλόγα της και την ορμή της, και μέσω της «δημιουργικής φαντασίας» −υπακούοντας σε μια εσωτερική κίνηση− εναρμονίζεται με μια διανοητική κίνηση και εποπτεία.

Μακριά από απλοϊκά ερωτήματα του τύπου: «τα ποιήματα αποτελούν φυσική έκφραση της συγκίνησης και της φαντασίας ή συνειδητό πιθηκισμό των ποιητικών συμβάσεων», δηλ. απομακρυσμένος από ψευδοδιλήμματα «ρομαντισμός» ή «κλασικισμός», και χωρίς να παρασυρθεί από τη φλεγόμενη και ισοπεδωτική τρέλα του μοντερνισμού, κρατά τα καλύτερα στοιχεία των «κινημάτων» και διάφανος, με αναλυτικό και σφαιρικό νου και πιεσμένη και αγωνιούσα καρδιά, μας παραδίδει την ποίησή του.

«Ακολουθώντας» μάλιστα τον Γουόρντσγουρθ που έλεγε πως «οι ποιητές δεν γράφουν μόνο για τους ποιητές, αλλά για τους ανθρώπους», μας παρουσιάζει ποιήματα που απευθύνονται σε ένα ευρύτερο κοινό και επιτρέπουν με τη σαφήνεια και τον τραγικό και στιβαρό ρυθμό τους −αντί της αμεσότητας και της φυσικότητας του Αγγλου ποιητή− να αρθούμε στο ύψος της θεώρησης και της αίσθησής του.

-----------------------

ΤΟΛΗΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ «Φλόγα απ’ τη στάχτη» Μανδραγόρας, 2017 Σελ. 48 |
Ο ποιητής Τόλης Νικηφόρου (Θεσσαλονίκη, 1938) προσθέτει στο λογοτεχνικό του σώμα μια ακόμη συλλογή με ποιήματα χρωμάτων και αφής, συνδυάζοντας τον μυστικισμό με τη γείωση.

Σε μια σύντομη αναδρομή, ο αρχικά «κοινωνικός» ποιητής περνά σε μια υπαρξιακή-υποστασιακή ποίηση για να καταλήξει μέσα από τον «μυστικισμό» στο «τίποτα» που οριστικά και αμετάκλητα μας καταπίνει. Τρυφερός και άγριος, ενίοτε οργισμένος, εμφανίζεται στο κοινωνικο-πολιτικό πεδίο ως ένας αποφασισμένος αριστερός, σε αντίθεση με τα οικογενειακά του συμφέροντα. Ετσι, ενώ ένα μέρος του πατά διαρκώς στο πολιτικό στοιχείο, το πνεύμα του εφάπτεται και με ένα «υπόλοιπο», όπου συναντάται το κοινωνικό με το υποστασιακό και που παρά τα σκοτεινά του σημεία ανοίγεται στο φως.

Αν έπρεπε μάλιστα να συνοψίσουμε τη στάση του θα λέγαμε πως είναι κάποιος που αποφασίζει «το φως», χωρίς να αγνοεί το βάθος του πραγματικού. Ετσι αντιρροπιστικά, πρεσβεύει πως η φύση του κόσμου είναι πιο κοντά στον αλληλοσπαραγμό και στην κίνηση των σαρκοβόρων, παρά σε μια αέρινη και φωτεινή πραγματικότητα. Μια «ιδέα», αυτή του σαρκοβόρου, που διαπερνά και «διαποτίζει» το σύνολο του έργου του, λειτουργώντας τόσο στο μεταφυσικό και θρησκευτικό επίπεδο, όσο και στο «κρατικό-εξουσιαστικό».

Ο Νικηφόρου ως υποβολέας-medium, με τα ποιήματα-«οράματά» του, μας καλεί να γνωρίσουμε τις αναλαμπές αυτού που όντως «είδε». Εξάλλου, όταν συνδιαλέγεται με την υπερβατική οντότητα −την «τίγρη» της ποιήσεώς του ή μια κεντρική φωτιά− εμφανίζεται ως μια μεμονωμένη σπίθα, όπου στις καλύτερες στιγμές επανενώνεται μαζί της και φαντάζει ως μέρος της. Συναντώντας τη γνωστή, μυστικιστική ιδέα, οι ρίζες της οποίας φτάνουν τουλάχιστον μέχρι τον Boehme.

Το κύριο ερώτημα βέβαια που παραμένει ανοιχτό, μες στις παραλλαγές του, είναι αν η ζωή είναι σκοτάδι ή φως, η λεγόμενη αέναη Sehnsucht, η νοσταλγία των ρομαντικών. Η αναζήτηση του «γαλάζιου άνθους» του Νοβάλις, που απαντώντας στην ερώτηση προς τι η τέχνη του, έλεγε: «επιστρέφω πάντα στον οίκο μου. Στον οίκο του πατρός μου».

Η αναζήτηση αυτή, στα πλαίσιά μας, δεν μπορεί παρά να είναι μια εκκοσμικευμένη εκδοχή της θρησκευτικής στάσης, στην ένωσή της με το θείο. Μια γραμμή που από τους ορφικοπυθαγόρειους περνά στον Πλάτωνα και στους νεοπλατωνικούς και τους χριστιανούς, και από εκεί στους Γερμανούς, στις αποχρώσεις του πιετισμού, τον Eckhart, τον Boehme, και τελικά στους ρομαντικούς και τον Ταρκόφσκι, με τη διαφορά πως έχουμε να κάνουμε πλέον με καλλιτεχνήματα στην κοσμική τους μορφή. Κι έτσι ως άλλος Αναγνωστάκης, σε μεταφυσικά αυτή τη φορά πλαίσια, ο Νικηφόρου θα μας πει (;): «στα ψέματα παίζαμε». Αποφαινόμενος επαναληπτικά και ρέποντας τελικά προς: «…το όχι φως», προτάσσει τον παρηγορητικό ρόλο της τέχνης.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας