Το δράμα των προσφύγων δεν είναι μελόδραμα

zois.jpg

Γιώργος Ζώης Ο 35χρονος σκηνοθέτης Γιώργος Ζώης

Αντιδρώντας στην επιδερμική, τηλεοπτική υπερεκμετάλλευση του θέματος, ο σκηνοθέτης γύρισε στη Λέσβο, σε μια χωματερή-νεκροταφείο σωσιβίων, την ταινία «8η ήπειρος», που προβάλλεται την Πέμπτη, εκτός συναγωνισμού, στο Φεστιβάλ Βενετίας. Είναι άλλωστε και μέλος της κριτικής επιτροπής της Μόστρα για το Βραβείο Πρωτο-εμφανιζόμενου Σκηνοθέτη

Οσες ταινίες, ντοκιμαντέρ και εικαστικά έργα με πρόσφυγες και σωσίβια να έχουμε δει, από τη Βανέσα Ρεντγκρέιβ μέχρι τον Αϊ Γουέι Γουέι, είναι σίγουρο πως η «8η ήπειρος» του Γιώργου Ζώη δεν θα μοιάζει με κανένα.

Οποιοι έχουν δει (και θαυμάσει) το έργο του ξέρουν πως μπορεί με τις πιο απλές εικόνες (άδειες διαφημιστικές πινακίδες, ουρές σε ταμεία, καρότσια σουπερμάρκετ) να δημιουργήσει δυνατές κινηματογραφικές αφηγήσεις, που λένε πολύ περισσότερα για την (ελληνική) κρίση και το ανθρώπινο πρόβλημα από τις πιο φλύαρες και συγκινητικές συνθέσεις.

Ο 35χρονος σκηνοθέτης αυτές τις μέρες βρίσκεται και πάλι στη Μόστρα. Το 74ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βενετίας, εκεί όπου έχουν κάνει παγκόσμια πρεμιέρα και οι τρεις ταινίες του, οι μικρού μήκους «Casus belli» (2010) και «Τίτλοι τέλους» (2012), αλλά και η μεγάλου μήκους «Interruption» (2015), φέτος τον τιμά διπλά.

Eίναι μέλος της κριτικής επιτροπής, που θα απονείμει το πολυπόθητο βραβείο «Lion of the Future» (100 χιλιάδες δολάρια μοιρασμένα σε σκηνοθέτη και παραγωγό) στην καλύτερη πρώτη ταινία όλου του φεστιβάλ (Διαγωνιστικό και παράλληλα τμήματα), με πρόεδρο τον Γάλλο σκηνοθέτη Μπενουά Ζακό.

Και δεν του έφτανε η τρομερή δουλειά και ένταση, να βλέπει ταινίες από το πρωί ώς το βράδυ, το φεστιβάλ προσκάλεσε και την ταινιούλα του «8η ήπειρος» να προβληθεί εκτός συναγωνισμού στο τμήμα «Orizzonti». H ειδική αυτή προβολή είναι την Πέμπτη, 7 Σεπτεμβρίου.

Ενα βουνό στη Λέσβο. Μια παλιά, εγκαταλελειμμένη χωματερή με δύο μεγάλους κρατήρες πλημμυρισμένους από χιλιάδες σωσίβια. Μοναδικός κάτοικος αυτού του απόκοσμου μέρους, που μοιάζει από άλλον πλανήτη, είναι ένας εργάτης (τον παίζει ο Παύλος Ιορδανόπουλος).

«8η ήπειρος»

• Πώς γεννήθηκε μέσα σας η ταινία; Είναι πάνω από φανερό ότι πρόκειται για μια αναφορά στο προσφυγικό.

Την προηγούμενη χρονιά μαζί με φίλους εργαστήκαμε εθελοντικά για τους πρόσφυγες σε διάφορες δομές. Κάποια στιγμή εντοπίσαμε μια τεράστια απομονωμένη χωματερή στον Μόλυβο, που λειτουργούσε σαν νεκροταφείο σωσιβίων. Η εικόνα της με στοίχειωσε. Ενιωσα ότι έπρεπε να το καταγράψω σαν ένα σύγχρονο μνημείο του παράλογου κόσμου μας. Πήγαμε πέντε άτομα μόνο, χωρίς καμιά κρατική επιχορήγηση και μόνο από την κατεπείγουσα ανάγκη και το πάθος μας να το καταγράψουμε. Ηταν συγκλονιστική εμπειρία, λες και βρίσκεσαι, αν όχι σε έναν άλλο πλανήτη, σίγουρα σε μια άλλη, ξένη ήπειρο.

• Ξεκινήσατε από το προσφυγικό και καταλήξατε σε μια τόσο «αφαιρετική» και «συμβολική» ταινία; Γιατί;

Ο κάθε σκηνοθέτης έχει έναν δικό του, προσωπικό τρόπο καταγραφής των πραγμάτων. Θεωρώ ότι το προσφυγικό είναι ένα τρομακτικά φορτισμένο θέμα και η υπερ-αναπαραγωγή του έχει δημιουργήσει μια στρατιά ντοκιμαντέρ/φιξιόν μέχρι και διαφημιστικών, που εκμεταλλεύονται μελοδραματικά τις ιστορίες των προσφύγων και δεν απέχουν πολύ από επιδερμικά τηλεοπτικά ρεπορτάζ.

Οπότε ήθελα κάπως με αυτή την ταινία να αντισταθώ σε αυτό το ρεύμα και η φόρμα που διάλεξα είναι ακριβώς αυτή. Χωρίς να δείχνουμε ούτε ένα πρόσωπο πρόσφυγα και με καμία μελοδραματική μουσική ή αφηγήσεις φρίκης, άφησα το τοπίο να μιλήσει μόνο του. Και νομίζω ότι το μέγεθός του αντανακλά άμεσα όλο αυτό το ιστορικό πέρασμα των πληθυσμών, αλλά και τρυπώνει μέσα στον καθένα μας και μας αφήνει ελεύθερους να κάνουμε τις δικές μας αναγωγές.

• Υπάρχει νομίζω ένας συνεκτικός ιστός ανάμεσα στις τρεις ταινιούλες που έχετε πάει στη Μόστρα. Είναι πολιτικές (με τον δικό τους, σχεδόν ποιητικό τρόπο) και σε άμεση σχέση με ελληνική επικαιρότητα. Πώς θα ορίζατε την αντίληψή σας για τη μικρού μήκους;

Σκεφτόμουν ότι με την «8η ήπειρο» κλείνω μια πολιτικοκοινωνική τριλογία, που ξεκίνησε με το «Casus belli» και συνεχίστηκε με τους «Τίτλους τέλους». Κάπως νιώθω ότι με τις μικρού μήκους μπορώ να απαντήσω και να συσχετιστώ άμεσα με αυτό που συμβαίνει γύρω μας και να δώσω τη δική μου οπτική γρήγορα, προτού η Ιστορία την ξεπεράσει. Και ευελπιστώ κάθε φορά να την κάνω με έναν τρόπο που να απομακρύνεται από την εφήμερη επικαιρότητα και να στοιχειώνει τον θεατή πολύ χρόνο μετά την προβολή της ταινίας.

Αλλωστε, κινηματογραφώντας, σωπαίνω εγώ ο ίδιος. Γιατί αυτό που με καίει το εξερευνώ οπτικά και το παραδίδω από μέσα μου στον έξω κόσμο. Και έτσι, από τη μια το ξορκίζω, αλλά από την άλλη βαθαίνω μέσα του και το αντιλαμβάνομαι λίγο καλύτερα.

• Δεν έχετε πρόβλημα να κάνετε μικρού μήκους ταινίες, παρόλο που μετά το «Interruption» θα ’πρεπε να έχετε πάρει ήδη φόρα για μια ακόμα μεγάλη ταινία. Γιατί;

Κανένα πρόβλημα απολύτως! Και οι μικρού μήκους είναι σινεμά και εγώ θέλω να κάνω σινεμά. Επίσης, η μεγάλου μήκους, για να γίνει, με τις υπάρχουσες ευρωπαϊκές συμπαραγωγές, χρειάζονται 3 με 4 χρόνια... Αρα τίποτα δεν με εμποδίζει πιο πριν να κάνω αυτό που αγαπώ και παράλληλα να δουλεύω μια επόμενη μεγάλου μήκους, όπως κάνω τώρα.

Και να σας πω ότι αυτό το καλοκαίρι ήδη γύρισα μια άλλη και σκέφτομαι αυτόν τον χειμώνα να κάνω άλλη μια! Οσο με σκέφτομαι, θα κινηματογραφώ αυτό που θέλω και ας είναι μικρού, μεγάλου, μεσαίου, βίντεο αρτ, σποτ, κλιπ, VR, υβρίδια ή ό,τι να ’ναι.. Δεν με ενδιέφεραν ποτέ οι ταμπέλες ή οι οδηγίες να γίνεις επιτυχημένος σκηνοθέτης. Θέλω να μπορώ να κάνω ελεύθερα αυτό που με τρώει μέσα μου.

• Η Βενετία έχει γίνει κάτι σαν το σπίτι σας. Πώς νιώθετε που φέτος θα κρίνετε και τις ταινίες των άλλων; Αγχος; Καταξίωση;

Φέτος είναι η τέταρτη φορά που βρίσκομαι στη Βενετία και πραγματικά είναι η πρώτη φορά που δεν έχω κανένα άγχος. Ηδη είμαι μερικές ημέρες εδώ και το γεγονός ότι μπορώ να δω τόσες νέες ταινίες και να έρθω σε επαφή με τόσους σημαντικούς σκηνοθέτες, με κάνει ευτυχισμένο. Επίσης δεν έχω πια καμία διάθεση ανταγωνισμού, απλά χαίρομαι που θα προβάλω την «8η ήπειρο» σε ένα πολύ ανοικτό και φιλικό κοινό.

Γιατί αυτή η ταινία δεν χωράει μέσα σε τέτοια αγχωτικά και νευρωτικά καλούπια. Εννοώ ότι κάποια στιγμή πρέπει να αποφασίσουμε οι σκηνοθέτες ότι δεν θέλουμε να είμαστε ντοπαρισμένοι μανιακοί αθλητές με χορηγούς και οπαδούς. Δεν είναι σπορ το σινεμά, με ηττημένους και νικητές. Τα βραβεία είναι τόσο συγκυριακά, που μετά από χρόνια δεν έχουν καμία σημασία.

Αυτό που μένει είναι οι ταινίες που κατάφεραν να στοιχειώσουν τους θεατές και τις κουβαλούν στην καθημερινότητά τους χρόνια μετά. Κανείς δεν θυμάται τι βραβεία πήρε ο Αντονιόνι και πότε. Αλλά όλοι θυμούνται την ασπρόμαυρη τριλογία του.

Info: Φωτογραφία Στέλιος Πίσσας, μοντάζ Γιάννης Χαλκιαδάκης, μουσική Θάλεια Ιωαννίδου. Παραγωγή Squaredsquare σε συμπαραγωγή με Μild, Faliro House, Foss Productions, Authorwave, Milk Audio, COSMΟΤΕ TV και την υποστήριξη του ΕΚΚ.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ