Δικτατορία και Μεταπολίτευση

Πριν από λίγες ημέρες, με την ευκαιρία της συμπλήρωσης μισού αιώνα από την εγκαθίδρυση της δικτατορίας των συνταγματαρχών, κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Θεμέλιο το βιβλίο του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη «Δικτατορία και Μεταπολίτευση».

Πρόκειται για το τρίτο βιβλίο της σειράς για τη μεταπολίτευση που εγκαινίασε το Θεμέλιο.

Στην ίδια σειρά κυκλοφορούν οι συλλογικοί τόμοι: «Μεταπολίτευση. Η Ελλάδα στο μεταίχμιο δύο αιώνων», σε επιμέλεια των Μάνου Αυγερίδη, Εφης Γαζή και Κωστή Κορνέτη, και «Η Μεταπολίτευση ’74-’75. Στιγμές μιας μετάβασης», σε επιμέλεια των Βαγγέλη Καραμανωλάκη, Ηλία Νικολακόπουλου και Τάσου Σακελλαρόπουλου.

Το βιβλίο του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη «Δικτατορία και Μεταπολίτευση»
Το βιβλίο του Καλλιβρετάκη -με πρόλογο του Ηλία Νικολακόπουλου- αποτελείται από έξι αυτοτελείς μελέτες:

Η πρώτη αφορά τον όρο «χούντα» (σημαίνον και σημαινόμενα).

Πρόκειται για μια αναλυτική έρευνα αναφορικά με τον όρο χούντα, τη σημασία του στο εξωτερικό, τη χρήση του κατά καιρούς στην Ελλάδα, το πότε και για ποιους λόγους έλαβε στη χώρα μας τη σημασία που έχει σήμερα και που είναι κοινώς αποδεκτή.

Η μελέτη αυτή, αν και έχει τη δική της σημασία για τους ιστορικούς, αποδεικνύεται άκρως ενδιαφέρουσα και για τους μελετητές της γλώσσας, οι οποίοι θα μπορούσαν να βγάλουν ενδιαφέροντα συμπεράσματα αναφορικά με τις κοινωνικές, ιστορικές και, κάποτε, πολιτικές συνθήκες κάτω από τις οποίες μια ξένη λέξη ενσωματώνεται και αποκτάει συγκεκριμένο περιεχόμενο σε μία άλλη γλώσσα.

Η δεύτερη μελέτη φέρει τον τίτλο «Το ‘‘σαμποτάζ’’ του Εβρου χωρίς ζάχαρη. Μια απόπειρα αναψηλάφησης».

Ο συγγραφέας ερευνά εξαντλητικά, σε όλες της τις πτυχές και συνέπειες, μέσα από πλήθος πηγών, την προβοκάτσια που οργάνωσε ο Γ. Παπαδόπουλος σε στρατιωτική μονάδα στον Εβρο τον Ιούνιο του 1965.

Η τρίτη μελέτη του Καλλιβρετάκη απαντάει στο ερώτημα: «Τι συνέβη τον Ιανουάριο του 1968;».

Ο συγγραφέας ερευνά τα ιστορικά στοιχεία σε βάθος και αποκαλύπτει τις συγκρούσεις φατριών στο εσωτερικό της χούντας αλλά και το διπλωματικό υπόβαθρο των σχέσεων του καθεστώτος κυρίως με τις ΗΠΑ στην πορεία σταθεροποίησής του.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα στοιχεία που παρατίθενται για τον ρόλο και τη δράση του Ιωάννη Λαδά στο πλαίσιο του καθεστώτος.

Η τέταρτη μελέτη, με τον γενικό τίτλο «Το ελληνικό δικτατορικό καθεστώς στη συγκυρία του μεσανατολικού πολέμου του 1973», απαντάει και καταρρίπτει τον αστικό μύθο, ότι ο Παπαδόπουλος ανατράπηκε λόγω της στάσης του στον αραβοϊσραηλινό πόλεμο του 1973.

Οι τελευταίες δύο μελέτες αφορούν τη μεταπολίτευση.

Συγκεκριμένα η πέμπτη, απαντάει στο ερώτημα: «Πότε ονομάστηκε “Μεταπολίτευση” η κατάρρευση της δικτατορίας το 1974 και τι σήμαινε ο όρος στην πρώτη περίοδο;».

Επίσης επισημαίνει τους κινδύνους που περικλείει η στρεβλή κατάχρηση του όρου μέχρι σήμερα.

Η έκτη μελέτη αναφέρεται στην αποχουντοποίηση και στον νομικό χαρακτηρισμό του πραξικοπήματος ως «στιγμιαίου» αδικήματος.

Στο πλαίσιο αυτό ο συγγραφέας εξηγεί αναλυτικά πώς εφαρμόστηκε η αποχουντοποίηση στον στρατό, στα σώματα ασφαλείας, στη Δικαιοσύνη, στους δημοσίους οργανισμούς και στον Δικηγορικό Σύλλογο.

Χωρίς αμφιβολία, το βιβλίο του Καλλιβρετάκη προσθέτει στην ιστορική μας γνώση και αποτελεί χρήσιμη πηγή γνώσεων όχι μόνο για τους ιστορικούς αλλά και για τον απλό αναγνώστη.

Το πλήθος των αναφορών, ο ψύχραιμος τρόπος προσέγγισής τους και ο προσεκτικός συνδυασμός τους αποτελούν τα μεγάλα πλεονεκτήματα του συγγραφέα και του συγκεκριμένου έργου.

Ωστόσο, ο Καλλιβρετάκης έχει ένα ακόμη σημαντικό προσόν: δεν γράφει για τους ειδικούς, ακόμα και στα πιο περίπλοκα θέματα.

Γράφει απλά, κατανοητά και τεκμηριωμένα, με τρόπο που να γίνεται αντιληπτός ακόμη και από τον πλέον αδαή -στα ιστορικά ζητήματα που εξετάζει- αναγνώστη.

Με αυτή την έννοια το βιβλίο του απευθύνεται σε όλους όσοι ενδιαφέρονται για τη σύγχρονη Ιστορία του τόπου μας -και ειδικότερα για την ιστορία της δικτατορίας-, ανεξαρτήτως του γνωστικού επιπέδου τους.

Η αποχουντοποίηση - Απόσπασμα από το βιβλίο

Συμπερασματικά, η αποχουντοποίηση δεν έγινε μεν στον βαθμό που θα ευελπιστούσε κάποιος αλλά, εάν ληφθεί υπόψη ότι η ελληνική Μεταπολίτευση ήταν σε μεγάλο βαθμό προϊόν ενός καταρχήν συμβιβασμού, έγιναν ορισμένα πράγματα που δεν πρέπει να υποτιμώνται.

Γενικά, ο Στρατός εκκαθαρίστηκε και τιμωρήθηκε σε μεγαλύτερο βαθμό απ’ όσο τα Σώματα Ασφαλείας.

Αυτό δεν είναι περίεργο, αν ληφθεί υπόψη ότι ο Στρατός ήταν εκείνος που είχε την πρωτοβουλία του πραξικοπήματος, αυτονομούμενος όχι μόνο έναντι της πολιτειακής και πολιτικής ηγεσίας, αλλά και έναντι της στρατιωτικής ιεραρχίας, και ανατρέποντας μάλιστα μια κυβέρνηση της Δεξιάς.

Επιπλέον, η κατάλυση της πειθαρχίας και οι κακοποιήσεις ανωτέρων αξιωματικών από υφισταμένους τους στην ΕΣΑ, δεν μπορούσαν να μείνουν αναπάντητες.

Είναι χαρακτηριστικές οι βαριές ποινές που επιβλήθηκαν στη δίκη της ΕΣΑ, με πολύ μικρές μετατροπές στον δεύτερο βαθμό.

Επρεπε ο Στρατός να νουθετηθεί με σαφή τρόπο και να υποταχθεί στην πολιτική εξουσία και στη στρατιωτική ιεραρχία.

Και αυτό φαίνεται πως επετεύχθη, όπως προκύπτει εκ του αποτελέσματος, θέτοντας τέλος σε μια νοσηρή παράδοση στρατιωτικών επεμβάσεων που ταλάνιζε τη χώρα από τις αρχές του 20ού αιώνα.

Τα Σώματα Ασφαλείας, αντιθέτως, είχαν παίξει επί δικτατορίας τον ρόλο που είθισται να παίζουν, και τον οποίο, με κάποιες μικρές διορθώσεις, αναμενόταν να συνεχίσουν να παίζουν.

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, αυτό που έγινε στην Ελλάδα, όσο λίγο κι αν θεωρηθεί πως ήταν, υπήρξε μοναδικό, αν συγκριθεί με ανάλογες περιπτώσεις σε άλλες χώρες.

Στην Ισπανία, λόγου χάριν, ο νόμος περί αμνηστίας του 1977, που παραμένει ακόμη σε ισχύ, ρητά απαγορεύει κάθε δίωξη κατά των εγκλημάτων που διαπράχθηκαν από το καθεστώς του Franco.

Η ‘‘κάθαρση’’ λοιπόν εκεί δεν έγινε ποτέ, έστω και στη συζητήσιμη κλίμακα που επιχειρήθηκε εδώ.

Αλλά και στην περίπτωση της Πορτογαλίας, που η μεταβολή δεν υπήρξε αποτέλεσμα συμβιβασμού αλλά μιας επανάστασης, έστω και στρατιωτικής, οι συνέπειες για τους επικεφαλής ή τα όργανα της δικτατορίας υπήρξαν ελάχιστες έως μηδενικές.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ