Δεν γίνονται όλα τα πράγματα για τα λεφτά

mainas.jpg

Στέλιος Μάινας «Δεν είναι άδειο δοχείο ο ηθοποιός, είναι ένα πλήρες δοχείο, το οποίο έχει υποχρέωση ο σκηνοθέτης να το υπερπληρώσει, να του δώσει κι άλλα» | Βασίλης Μαθιουδάκης

Ο Στέλιος Μάινας είναι ένας από τους πιο αγαπημένους ηθοποιούς του θεάτρου και της τηλεόρασης. Αυτό που δεν ξέρει ο πολύς κόσμος είναι ότι είναι και ένας πολύ ιδιαίτερος συγγραφέας. Κάνω όση οικονομία λέξεων μπορώ σ’ αυτό τον πρόλογο, για να του δώσω άπλετο χώρο να μας μιλήσει γι’ αυτό αλλά και για άλλα πολλά. Στην τελευταία ερώτηση μας έδωσε τη χαρά να μας παραχωρήσει ένα κομμάτι από το καινούργιο του βιβλίο που πρόκειται να κυκλοφορήσει σύντομα. Το αναμένουμε με μεγάλο ενδιαφέρον.

● Τι κάνετε, κύριε Μάινα;

Τι κάνουμε; Κάνουμε πρόβες για τον χειμώνα!

● Για τι πράγμα;

Για δυο πράγματα, ένα καναδικό και ένα ολλανδικό έργο, και τα δύο κοινωνικού περιεχομένου φυσικά, γιατί αυτό είναι μονόδρομος.

● Γιατί είναι μονόδρομος;

Είναι μονόδρομος γιατί το θέατρο πρέπει –τέλος πάντων πρέπει, εννοώ αυτό που μου αρέσει εμένα και αυτό που εγώ θέλω είναι– να έχει μια ανταπόκριση στην πραγματικότητα.

Δεν θα έλεγα στην επικαιρότητα αλλά στη ζώσα πραγματικότητα. Αυτό που ζει ο κόσμος δηλαδή…

● Κρίνετε ότι αυτό δεν έγινε επαρκώς τα προηγούμενα χρόνια; Δηλαδή αυτό που όλοι έλεγαν για σιωπή των πνευματικών ανθρώπων;

Οχι, δεν υπάρχει αυτό το πράγμα, δεν το νομίζω. Οι πνευματικοί άνθρωποι κάνουν μια εργασία η οποία απαιτεί μια εσωτερικότητα και μια συγκέντρωση.

Ο πνευματικός κόσμος δεν σιώπησε ποτέ. Υπήρχε μια αόρατη απειλή ας πούμε της λογοκρισίας, μιας αυτολογοκρισίας δηλαδή.

Μπορεί πολύ εύκολα αυτό που λες να παραλλαχθεί, να αλλάξει. Η κοινωνία των ΜΜΕ που ζούμε το έχει αυτό ως χαρακτηριστικό.

Εδώ και πολλά χρόνια γίνεται αυτό, να λες κάτι και να βλέπεις μια προμετωπίδα να κυκλοφορεί παντού – γιατί αυτή η προμετωπίδα πουλάει.

● Πώς φτάσαμε ώς εδώ;

Ο κόσμος δεν έχει τον χρόνο να κάτσει να ασχοληθεί, βλέπει μόνο τίτλους. Εχει μάθει να μην μπαίνει στην ουσία των πραγμάτων, παίρνει λίγο απ’ όλα.

● Ας πάμε στα δυο έργα που ετοιμάζετε για τον χειμώνα. Ποια είναι αυτά τα έργα;

Θα σας ξεκινήσω πρώτα με ένα κοινωνικό ευρωπαϊκό ζήτημα. Συνεχίζω θα έλεγα μια τριλογία, βρίσκομαι στο δεύτερο κομμάτι. Ενα Σαββατόβραδο, τρεις 16χρονοι πηγαίνουν με τις κάρτες να πάρουν από ένα ΑΤΜ χρήματα.

Το συγκεκριμένο ΑΤΜ είναι σε μια περιοχή που δεν είναι πολύ φωτισμένη. Προσπαθούν να ανοίξουν την πόρτα, δεν ανοίγει, ξαναπροσπαθούν, δεν ανοίγει, κάτι το εμποδίζει.

Ανοίγουν τελικά και μέσα είναι μια μετανάστρια άστεγη. Το είχε κάνει σπίτι… Θυμώνουν και για να κάνουν πλάκα την περιλούζουν με βενζίνη, της βάζουν φωτιά.

Η γυναίκα πεθαίνει, αλλά έχουν καταγράψει τη σκηνή κάμερες ασφαλείας. Οι ειδήσεις λένε γι’ αυτό τον φόνο και μεταδίδουν το βίντεο, τα πρόσωπα των νεαρών είναι πολύ θολά και δεν μπορούν να αναγνωριστούν παρά μόνο από τους ίδιους τους γονείς τους.

Το έργο λοιπόν που θα παίξουμε εμείς και λέγεται «Δείπνο» είναι ένα δείπνο με τους γονείς αυτών των παιδιών που προσπαθούν να αποφασίσουν εκείνο το βράδυ τι θα κάνουν με τα παιδιά τους.

Δηλαδή, για να το πούμε λαϊκά, να τα «δώσουν» ή όχι;

● Και από την Ευρώπη και το Αμστερνταμ πάμε στον μακρινό Καναδά;

Στο καναδικό έργο, ένας βετεράνος του Βιετνάμ παθαίνει έπειτα από πολλά χρόνια ένα ατύχημα, δουλεύει οικοδόμος. Το ατύχημα είναι απλώς μια αρθρίτιδα από την πολλή δουλειά.

Ενας ανιψιός του, με τον οποίο δεν μιλιούνται, του στέλνει μια γυναίκα για βοήθεια κατ’ οίκον. Υστερα από μια εγχείρηση που του κάνουνε, είναι ένα μοναχικό ζώο, ένα αγρίμι που βρίσκεται στο σπίτι του τραυματισμένο. Και έρχεται ένας άνθρωπος να το βοηθήσει.

Η συμπεριφορά αυτού του αγριμιού που έχει περάσει Βιετνάμ –ό,τι κ αν σήμαινε αυτό για την αμερικανική νεολαία της εποχής– είναι πολύ άσχημη σε αυτή την κυρία που έρχεται να τον βοηθήσει.

Τα φέρνει έτσι η μοίρα, γίνεται μια τούμπα και όταν γίνεται αυτός καλά, η κυρία αυτή ξαφνικά παθαίνει ένα εγκεφαλικό και έτσι βρίσκεται ο άνθρωπος αυτός να φροντίζει εκείνον που πήγε να τον φροντίσει.

Η εναλλαγή των ρόλων σ’ αυτό το έργο δείχνει ότι σε αυτή την κοινωνία όλοι χρειαζόμαστε τους πάντες…

● Και να υποθέσω ότι εσείς θα είστε ο οικοδόμος;

Εγώ είμαι ο οικοδόμος και η Κάτια Σπερελάκη είναι η φροντίδα κατ’ οίκον!

● Η σύζυγός σας δηλαδή, στην αληθινή ζωή, είναι όντως φροντίδα κατ’ οίκον;

Οχι, δεν έχει χρειαστεί ακόμα και ελπίζω να μη χρειαστεί (γέλια)! Στο ολλανδικό έργο, εκτός από μένα, παίζουν η Κατερίνα Λέχου, ο Φάνης Μουρατίδης και ο Γιώργος Κοτανίδης.

Εκτιμώ πολύ τον Γιώργο, γιατί είναι ένας εξαιρετικός ηθοποιός αλλά και μια εξαιρετική περσόνα. Δεν φτάνει να είσαι καλός ηθοποιός, εμείς δεν θέλουμε να δουλεύουμε με καλούς ηθοποιούς…

● Αλλά;

Θέλουμε να δουλεύουμε με καλούς ηθοποιούς που κάτι έχουν να μας πουν, δηλαδή που κάτι έχει να μας πει ο εσωτερικός τους κόσμος…

● Δεν ισχύει αυτό που λένε κάποιοι διεθνούς φήμης σκηνοθέτες ότι ο ηθοποιός πρέπει να είναι ένα «άδειο δοχείο», το οποίο γεμίζει ο ρόλος;

Οχι, δεν ισχύει αυτό. Δεν είναι άδειο δοχείο ο ηθοποιός, είναι ένα πλήρες δοχείο το οποίο έχει υποχρέωση ο σκηνοθέτης να το υπερπληρώσει, να του δώσει κι άλλα.

Στέλιος Μάινας Βασίλης Μαθιουδάκης

● Τα φαινόμενα απατούν ή δεν απατούν τελικά; Για να θυμηθώ και τον τίτλο του πρώτου σας βιβλίου «Τα φαινόμενα απατούν» (Καστανιώτης).

Βεβαίως και απατούν, γι’ αυτό λέγονται και φαινόμενα. Και καλά κάνουν και απατούν.

● Ενα από τα δεδομένα σας, λοιπόν, κάτι που δεν ξέρει ο πολύς κόσμος, είναι ότι γράφετε. Πώς άρχισε αυτή η ιστορία;

Πάντα γράφεις. Πριν από πολλά χρόνια ήρθε ο Οδυσσέας Ιωάννου, όταν ήταν διευθυντής στον Μελωδία, και μου λέει «κοίταξε, μ’ αρέσει ο τρόπος που μιλάς και σκέφτεσαι και θέλω να σου προτείνω να γράφεις και να ηχογραφείς ένα πολιτικό κείμενο την εβδομάδα και θα λέμε την εκπομπή 4χ4, τέσσερις πνευματικοί άνθρωποι θα λέτε τη γνώμη σας για ένα θέμα». Κι έτσι άρχισα να γράφω τη γνώμη μου. Αυτό έγινε έναν χρόνο.

Τον δεύτερο χρόνο μού πρότεινε να κάνω δική μου εκπομπή λόγου. Την έκανα για τρία χρόνια· λεγότανε «Εμείς του ’60 οι εκδρομείς».

Στη συνέχεια με πλησίασαν από το περιοδικό «ΩΜ» της Ημερησίας. Μου έδιναν το θέμα και εγώ έγραφα διηγήματα. Και έτσι δημιουργήθηκε ένα data base.

Κάποια στιγμή μού ζητήθηκε να εκδώσω κάποια από αυτά. Κι έτσι ο Θανάσης Καστανιώτης τα έβγαλε σε ένα βιβλιαράκι.

● Νεαρός δεν γράφατε; Με τι ασχολιόσασταν;

Οχι. Ποτέ των ποτών! Επαιζα!

● Πού γεννηθήκατε;

Η καταγωγή μου είναι από τη Σύρο και την Αντίπαρο. Γεννήθηκα στη Σύρο και έφυγα δύο ετών από εκεί. Τα καλοκαίρια έπαιρνα ό,τι έχει να δώσει το Αιγαίο.

Αλλά στον Βύρωνα μεγάλωσα αποκλειστικά σε ένα μικρασιατικό κωνσταντινουπολίτικο περιβάλλον.

Ο Βύρωνας είναι μια περιοχή που όλοι οι δρόμοι του έχουν τοπωνύμια μικρασιάτικα. Εγώ έμενα σ’ έναν δρόμο που λεγότανε «Ευαγγελική Σχολή».

● Σας υιοθέτησε ένας πολιτισμός, λοιπόν…

Δόξα τω Θεώ με υιοθέτησε ένας καταπληκτικός πολιτισμός που τον θαυμάζω. Φέτος είχα την τύχη να πάω προσκεκλημένος του «Ζωγράφειου» για μια μεγάλη εκδήλωση.

Εκεί ο Γιάννης Δεμιρτζόγλου κάνει σπουδαία δουλειά, και είδα πως σε ένα καθολικό Ισλάμ μπορεί να υπάρχει ένα υψηλών προδιαγραφών ελληνικό στοιχείο.

Χρειάζεται όμως και τη δική μας βοήθεια και συμπαράσταση για να διατηρήσουμε τον ελληνισμό της Κωνσταντινούπολης.

● Τι παιδί ήσασταν;

Παιδί της ροκ. Εβαζε λίγα ο ένας φίλος και λίγα ο άλλος, αγοράζαμε δίσκους και τους ακούγαμε σ’ ένα πικάπ «Tepaz» που είχε ένας άλλος. Με τον φίλο μου τον Γιώργο αγοράσαμε πρώτο δίσκο το άλμπουμ των Led Zeppelin το «Stair away to heaven». Ημουν 11 χρόνων.

Οπως καταλαβαίνετε επηρεάστηκε και η ζωή μας… Ημουν λίγο άγριο νιάτο. Μεγάλωσα σε σπίτι μονογονεϊκής οικογένειας. Οι γονείς μου χωρίσανε όταν εγώ ήμουν τεσσάρων ετών.

Ετσι μεγάλωσα μόνο με τη μάνα μου και τον μεγάλο μου αδελφό. Δεν με κυνηγούσανε – ξέρετε οι νησιώτες είναι λίγο πιο ανοιχτοί, έχουν ορίζοντες μπροστά τους. Οπου υπάρχει θάλασσα, τα παιδιά «φεύγουν».

● Εσείς ξέρατε ότι θα γίνετε ηθοποιός;

Με τίποτα! Εδωσα στη Νομική. Δεν πέρασα φυσικά και τη δεύτερη χρονιά πέρασα στα ΚΑΤΕΕ, τα σημερινά ΤΕΙ.

● Στενοχωρηθήκατε;

Ε, καλά, ήταν τεράστια ήττα να ξεκινάς για Νομική και να καταλήγεις στα ΚΑΤΕΕ Διοίκηση Επιχειρήσεων. Πήγα λοιπόν σ’ αυτή τη σχολή. Εκεί έμπλεξα με τη θεατρική ομάδα και έτσι άρχισαν όλα.

Γοητεύτηκα, άρπαξα το μικρόβιο και όπως λένε οι νέοι είπα θα πάω πρώτα φαντάρος και αν με ενδιαφέρει ακόμα, θα πάω να γίνω ηθοποιός.

● Και πήγατε φαντάρος;

Μόνο 28 μήνες φαντάρος! Στον Ναύσταθμο Κρήτης. Πέρασα πάρα πολύ καλά. Πρέπει να πω πως το Ναυτικό μας είναι ένα υψηλών προδιαγραφών Σώμα με πάρα πολύ ωραίους ανθρώπους.

Στο πρώτο έτος της δραματικής σχολής πήγαινα με τα ναυτικά γιατί απαγορευότανε τότε στους φαντάρους να κυκλοφορούν με πολιτικά.

● Σε ποια σχολή πήγατε;

Στη Σχολή Βεάκη. Στην οποία διδάσκω τώρα για συναισθηματικούς λόγους!

● Το τονίζετε βλέπω.

Θα σας πω γιατί. Γιατί δεν γίνονται όλα τα πράγματα για τα λεφτά. Τα πράγματα γίνονται κατά βάση για την ψυχή μας.

Γενικότερα εμένα δεν μου άρεσε να διδάσκω, δεν θεωρώ τον εαυτό μου δάσκαλο. Καθόλου. Αλλά επειδή έχω συναισθηματικούς δεσμούς με το σχολείο που με έβγαλε, διδάσκω εκεί.

● Πώς φτιάχνονται τελικά οι συναισθηματικοί δεσμοί;

Κάτι έχουν να σου πουν κάποιοι άνθρωποι.

● Ποιοι άνθρωποι είχαν να σας πουν κάτι εκεί;

Κοιτάξτε, η Σχολή Βεάκη προέρχεται από τη Σχολή Μιχαηλίδη, που είναι η βάση, και έχει συμβάλει σε αυτό ο Δημήτρης Βεάκης, γιος του μεγάλου ηθοποιού Αιμίλιου Βεάκη.

Αυτό το σχολείο λοιπόν αγαπούσε πολύ τη δουλειά του και τους μαθητές του και αγωνιζότανε με νύχια και με δόντια.

Με μια πολύ βαθιά ενσυναίσθηση για το επάγγελμα. Δάσκαλοί μου ήταν ο Αλέκος Πέτσος, ο Ιάκωβος Ψαρράς, ο Νικήτας Τσακίρογλου, η Κατερίνα Χέλμη, η Βούλα Ζουμπουλάκη.

Είχα αυτή τη μεγάλη τύχη να γνωρίσω εκεί αυτούς τους ανθρώπους.

Στέλιος Μάινας Βασίλης Μαθιουδάκης

● Το μεγάλο κοινό σάς γνώρισε από την τηλεοπτική σειρά «Οι μεν και οι δεν»…

Πριν από αυτή τη σειρά, είχα κάνει μια ταινία που λεγότανε «Ο λιποτάκτης» του Γιώργου Κόρρα. Καταπληκτική ταινία.

Είχα την τύχη να δουλέψω με τον Γιώργο Κόρρα και τον Χρήστο Βούπουρα, σπουδαίοι άνθρωποι! Με αγκαλιάσανε.

Θα σας πω ένα παράδειγμα για να καταλάβετε, γιατί καμιά φορά οφείλουμε να τα λέμε επειδή δεν πρέπει να ξεχνάμε τις ευεργεσίες.

Ημουν φτωχός άνθρωπος, και εξακολουθώ να είμαι. Είχα όμως σκοπό να παντρευτώ και είπα σ’ αυτούς τους ανθρώπους ότι μόλις τελειώσει η ταινία, θα το κάνω.

Τις παραμονές του γάμου, λοιπόν, αφού είχε τελειώσει η ταινία και είχαμε πάει σε φεστιβάλ και λοιπά, με φωνάζουν στο σπίτι και μου λένε «έλα να σου δώσουμε το δώρο του γάμου σου».

Και μου δίνουν μια επιταγή πενήντα χιλιάδες δραχμές. Πολλά λεφτά εκείνη την εποχή και για ένα νέο παιδί που παντρεύεται ήταν μια πολύ συγκινητική στιγμή που δεν ξέχασα ποτέ.

Δεν είχαν λεφτά, εκ του υστερήματός τους δώσανε τα χρήματα αυτά.

● Σας συνέβη κάποιο αστείο περιστατικό όταν ήσασταν πολύ δημοφιλής από τον ρόλο του «χύμα» τύπου στους «Μεν και Δεν»;

Θυμάμαι ήταν Χριστούγεννα και μ’ έχουν καλέσει σε κάποια τηλεοπτική εκπομπή. Πηγαίνω στον Πειραιά που ήταν το γύρισμα. Παίρνω το αυτοκίνητό μου, ένα παλιό Ρενό, Κυριακή 7 η ώρα το πρωί.

Είμαι στα φανάρια και σταματάει δίπλα μου ένα Ντάτσουν με έναν Ρομά. Με κοιτάει καλά καλά, σε στιλ κάπου τον ξέρω αυτόν. Κατεβάζει το παράθυρο και μου λέει «μεγάλε, πες καμιά μαλακία να γελάσουμε!».

Και του λέω «μεγάλε, τώρα είπες σοφή κουβέντα, ακόμα και αν δεν το ξέρεις!». Εκεί σε ισορροπούν τα πράγματα για να μη νομίζεις ότι κάνεις κάτι σπουδαίο.

● Μια άλλη πολύ επιτυχημένη σειρά όπου συμμετείχατε ήταν το «Νησί»;

Είχαμε σύμβουλο αυτής της εξαιρετικής σειράς τον Φουντουλάκη. Ηταν ένας από τους τελευταίους λεπρούς της Σπιναλόγκας.

Μας είπε ακριβώς τις ιστορίες όπως έγιναν. Οι γιαγιάδες και οι παππούδες απέναντι στην Πλάκα τα έζησαν όλα. Μια γιαγιά, η κυρία Μαρία, ήταν πλύστρα στη Σπιναλόγκα, και μου έλεγε «εμείς παλικάρι μου όταν ήμουν νέα ζούσαμε από τους λεπρούς».

Ζούσε ένα χωριό από τη Σπιναλόγκα. Ευτυχώς υπήρξε αυτός ο άνθρωπος, ο δικηγόρος που οργάνωσε όλους τους λεπρούς και απαίτησαν χρήματα από το Δημόσιο.

Πάντως στη Σπιναλόγκα δεν θα βρείτε σημάδια πια, μόνο υπερμεγέθεις αλόες που φύτευαν για θεραπευτικούς λόγους.

● Εχουμε την τηλεόραση που μας αξίζει;

Οχι. Εχουμε τη ζωή που μας αξίζει.

● Είναι μόνο θέμα οικονομικό, όπως λένε πολλοί, να γίνει ποιοτική δουλειά στην τηλεόραση;

Περιμένουμε να την κάνει η κρατική τηλεόραση που είναι και δική της δουλειά αυτό. Μπορεί να γίνει.

Η κρατική τηλεόραση, ας μην ξεχνάμε, έκανε συγκλονιστικές δουλειές. Τα μνημόνια όμως έκλεισαν τελείως τη στρόφιγγα.

● Ας πάμε λοιπόν και στα μνημόνια. Είστε αριστερών καταβολών, αν δεν κάνω λάθος…

Καταβολών δεν είμαι. Προέρχομαι από δεξιά οικογένεια. Δεν είμαι αριστερός κατά παράδοση όπως γίνεται στην Ελλάδα, είμαι κατ’ επιλογήν αριστερός.

Ο πατέρας μου ήταν ένας ήπιος δεξιός. Ευτυχώς οι Κυκλάδες δεν έζησαν Εμφύλιο.

● Μπορεί η Αριστερά να εξακολουθεί να είναι ο ρυθμιστής κάποιων πραγμάτων; Παλιά έδινε μάχες, διεκδικούσε…

Να σας πω, εγώ σήμερα δεν πιστεύω στην κατηγοριοποίηση μιας άλλης εποχής. Δεν ισχύει η έννοια αριστερός - δεξιός όπως την είχαμε παλιότερα στο μυαλό μας.

Στην πράξη σήμερα οι ιδεολογίες δανείζονται η μία από την άλλη. Χρειάζεται επαναδιαπραγμάτευση, με τα σημερινά δεδομένα.

● Ξέρω ότι γράφετε ένα καινούργιο βιβλίο και μάλιστα μυθιστόρημα…

Το γράφω εδώ και έξι χρόνια. Η ηρωίδα μου είναι γυναίκα γιατί οι γυναίκες είναι το πιο αρχέγονο κομμάτι που μας έχει διατηρήσει σε ένα επίπεδο πολιτισμού.

● Θα μοιραστείτε μαζί μας ένα κομμάτι τελειώνοντας αυτή τη συνέντευξη;

Ευχαρίστως. Είναι από το πρώτο κεφάλαιο:

«Βγήκαμε ξανά στο δρόμο, μπρός η μάνα, πίσω εγώ, κι έτρεχε, δεν περπατούσε, και τα χέρια να ροκανίζουνε τον αέρα, ένα κωμικό θέαμα η μάνα μου, στην πιο δραματική ώρα.
Από το σπίτι μας μέχρι της Στέλλας, κόβαμε μέσα απ’ τα άχτιστα οικόπεδα. Μια γειτονιά, σπίτι οικόπεδο, οικόπεδο σπίτι ήμασταν.
Προχωρούσαμε, και χτυπούσα τα κλειδιά στα χαμηλά συρματοπλέγματα των οικοπέδων, και μια μονότονη, μεταλλική μουσική πλημύριζε τον αέρα.
Κάποτε τα σύρματα σκουριάζανε, λυγίζανε κάτω απ’ το βάρος των αγοριών που πηδούσαν για να πιάσουν την μπάλα ή κάτω απ’ την παιδική ορμή, που έκανε τα μικροσκοπικά χεράκια να τραβούν με μανία αυτά τα σύνορα, λικνιστικά πέρα δώθε, κι ανεβασμένα στις μεταλλικές λεπτές κολώνες που πρόχειρα συγκρατούσαν το σύρμα, που κάποτε, σαν κάστρο, επιτέλους έπεφτε νικημένο στη γη, αφήνοντας πια, ξέφραγο, το οικοπεδάκι να γίνει ο τόπος των παιδικών ονείρων και των γειτονικών σκουπιδιών…»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας