«Δεν αντέχει άλλες απογοητεύσεις ο Ελληνας…»

petros_markaris.jpg

Πέτρος Μάρκαρης Βασίλης Μαθιουδάκης

«Ποιος λέει ότι μαθαίνουμε από τα λάθη μας; Εγώ δεν μαθαίνω ποτέ. Στην αρχή λέω δεν θα κάνω τίποτα, και μετά αρχίζει να με τρώει το σαράκι. Είτε γιατί βαριέμαι είτε γιατί κάτι μου έμεινε ακόμη από το ένστικτο του αστυνομικού, δε μου το έφαγε όλο η ρουτίνα…».

Η πρώτη φράση ανήκει δικαιωματικά στον αστυνόμο Κώστα Χαρίτο. Είναι από το πρώτο βιβλίο του Πέτρου Μάρκαρη «Νυχτερινό Δελτίο». Δεν θα μπορούσε να αρχίζει κάπως αλλιώς αυτή η συνέντευξη με τον Πέτρο Μάρκαρη, αφού όση ώρα καθόμασταν στο στέκι του, το «Poems and Crimes Bar» των εκδόσεων Γαβριηλίδης, ο Χαρίτος ήταν το τρίτο πρόσωπο στο τραπέζι.

Επινε αργά τον καφέ του απολαμβάνοντας ένα πρωινό αργίας και με τον δικό του τρόπο επιδοκίμαζε ή αποδοκίμαζε όσα συζητούσαμε.

Πέτρος Μάρκαρης Βασίλης Μαθιουδάκης

● Κύριε Μάρκαρη, θα μπορούσατε να κάνετε παρέα μ’ έναν τύπο σαν τον Χαρίτο; Να είναι ο κολλητός σας φίλος;

Κατ’ αρχήν εγώ ζω με την οικογένεια Χαρίτου κάθε μέρα. Συνεχώς. Είτε γράφω γι’ αυτούς, είτε δεν γράφω. Ο Χαρίτος και εγώ έχουμε ένα κοινό σημείο. Το βλέμμα μας πάνω στην Αθήνα και τους Αθηναίους. Η κόρη μου λέει καμιά φορά «έχω βαρεθεί να ακούω τα σχόλιά σου για τους Αθηναίους και έπειτα να τα διαβάζω από τον Χαρίτο, βρες και κάτι άλλο!».

● Πώς «πρωτογνωριστήκατε» με την οικογένεια Χαρίτου;

Ουσιαστικά, η διάθεση για μυθιστόρημα βγήκε το 1992, όταν έγραφα τα σενάρια της «Ανατομίας ενός εγκλήματος». Από εκεί πέρασα στο μυθιστόρημα γιατί κάποια ωραία πρωία με «επισκέφτηκε» μια οικογένεια. Τους έβλεπα μπροστά μου να στέκονται. Τριμελής. Η οικογένεια Χαρίτου. Ενας άντρας, μια γυναίκα κι ένα παιδί που δεν ήξερα ακόμα ότι ήταν κορίτσι. Η πρώτη μου αντίδραση ήταν εντελώς αρνητική. Γιατί ήταν μπροστά μου μια τυπική μικροαστική οικογένεια. Είπα, για αρκετούς μικροαστούς έχω γράψει στη σειρά, δεν χρειάζονται κι άλλοι.

● Και τι ήταν αυτό που σας έκανε να ασχοληθείτε τελικά μαζί τους;

Η επιμονή του Χαρίτου, ο οποίος με βασάνιζε καθημερινά!(γέλια)

● Τι κάνει αυτή την εποχή η οικογένεια Χαρίτου;

Μόλις βγήκα από ένα μυθιστόρημα που πρόκειται να κυκλοφορήσει σύντομα! Μόλις το τελείωσα. Λέγεται «Σεμινάρια φόνων»!

● Διδάσκονται οι φόνοι;

Στη λογοτεχνία, ναι!

● Για τα σεμινάρια δημιουργικής γραφής τι λέτε;

Δεν τα πιστεύω καθόλου! Οταν ένας άνθρωπος έχει το ταλέντο να γίνει συγγραφέας, αργά ή γρήγορα θα το ανακαλύψει. Οταν του λες έλα εδώ να σου κάνω μάθημα για το πώς θα γράψεις, σ’ αυτό εμπεριέχεται ένας τεράστιος κίνδυνος που είναι να πιστέψει ένας άνθρωπος που δεν έχει ταλέντο ότι μπορεί να γράψει και τελικά να καταστραφεί. Η γραφή, όπως σε κάθε τέχνη, είναι το ταλέντο. Ή το ’χεις ή δεν το ’χεις!

● Ξέρω πως γνωρίζετε καλά την τουρκική κοινωνία. Πώς βλέπετε αυτή τη «σουλτανοποίηση» του Ερντογάν;

Η Τουρκία, όχι μόνο σήμερα, αλλά σε όλη την ιστορία της δημοκρατικής της πορείας, είχε πρόβλημα δημοκρατίας. Δεν είναι τωρινό. Καμιά φορά μού λένε «ξέρεις, οι κεμαλιστές ήταν αλλιώς…» και λέω, «οι κεμαλιστές ήταν δημοκράτες και δεν το κατάλαβα εγώ, που ζούσα εκεί;». Δεν ήταν! Εχει ένα σοβαρότατο πρόβλημα δημιουργίας θεσμικής δημοκρατίας.

● Πώς είναι η τουρκική κοινωνία;

Είναι μια κοινωνία βαθύτατα διχασμένη. Αυτός ο διχασμός δεν προέρχεται από εμφύλιους, όπως συμβαίνει με μας ή με την Ισπανία. Προέρχεται από μια έντονη ύπαρξη αφενός κοσμικών με τους ισλαμιστές, αφετέρου Κούρδων με τους υπόλοιπους. Και αυτοί οι διχασμοί για να αντιμετωπιστούν συναινετικά πρέπει να υπάρξει μια θεσμική δημοκρατία.

● Αναφέρατε τον ισπανικό εμφύλιο. Πώς βλέπετε την κατάσταση στην Καταλονία;

Αυτό που συμβαίνει στην Καταλονία είναι μια αδιέξοδη κατάσταση, όπου ο ένας τραβάει από δω κι ο άλλος από κει. Ο μόνος τρόπος για να λυθεί είναι ο διάλογος μεταξύ τους.

● Απέτυχε η ιδεολογία των μεγάλων συνασπισμών και η ιδεολογία μιας ενωμένης Ευρώπης;

Κοιτάξτε, τα αποσχιστικά κινήματα, τα οποία είναι κατά βάση εθνικιστικά, δεν είναι ικανά για να αξιολογήσουμε το τι ακριβώς συμβαίνει στην Ε.Ε. Το πρόβλημα της Ε.Ε. είναι μεγάλο και σοβαρό. Δεν είναι λύση να φεύγεις, λύση είναι να συνεννοηθείς και δυστυχώς βλέπω μια Ευρώπη που αδυνατεί να συνεννοηθεί.

● Αυτό είναι το βασικό της πρόβλημα;

Είναι μεγάλο της πρόβλημα αυτό. Και ο βασικός λόγος που αυτό το πρόβλημα δεν μπορεί να λυθεί και έχει παγιωθεί είναι ότι η Ευρώπη υστερεί σε πολιτικό διάλογο και πολιτικές λύσεις.

● Υπάρχει έλλειψη ηγετών;

Υπάρχει έλλειψη ηγετών παγκοσμίως. Στην Ευρώπη υπάρχουν 27 κράτη τελείως διαφορετικά μεταξύ τους που αδυνατούν να συνομιλήσουν πολιτικά.

● Κι ο εγκλεισμός στις φυλακές δημοσιογράφων και ανθρώπων των γραμμάτων;

Πιστεύω ότι οι συγγραφείς, οι πανεπιστημιακοί και άλλοι άνθρωποι των γραμμάτων μπορούν να παίξουν έναν ρόλο όσον αφορά τη διαφώτιση της κοινωνίας. Αναμφισβήτητα. Από την άλλη μεριά όμως, αυτός ο ρόλος, όχι μόνο στην Τουρκία αλλά και παντού στον κόσμο, έχει το μειονέκτημα ότι απευθύνεται σε έναν κόσμο ο οποίος δεν έχει το επίπεδο να καταλάβει.

● Στην Ελλάδα, πολλοί είναι αυτοί που πιστεύουν ότι η διανόηση ήταν και είναι απούσα στα χρόνια της κρίσης.

Δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο, είναι παγκόσμιο. Εγώ μεγάλωσα σε μια γενιά που ήμασταν καθημερινά σε έναν διαρκή διάλογο με τα πολιτικά και την πολιτική πραγματικότητα της χώρας.

● Τι άλλαξε;

Αλλαξε βασικά το γεγονός ότι δεν είναι αρκετά ορατός ο στόχος απέναντι στον οποίο θα έπαιρναν θέση οι πνευματικοί άνθρωποι της χώρας.

● Δεν υπάρχει δηλαδή ένας βασικός «ένοχος»;

Σε μια κατοχυρωμένη δημοκρατία είναι πολύ πιο δύσκολο και για τον πνευματικό άνθρωπο να τοποθετηθεί απέναντι στις αδυναμίες και στα λάθη ενός συστήματος το οποίο από τη μεγάλη πλειοψηφία του λαού είναι αποδεκτό. Το βλέπω σε όλη την Ευρώπη πόσο πολύ έχει υποχωρήσει στους διανοούμενους η διάθεση πολιτικής τοποθέτησης. Αυτή είναι η πραγματικότητα. Τα τελευταία πενήντα χρόνια προτεραιότητα ήταν πάντα τα οικονομικά. Αυτό έχει τρομερές επιπτώσεις στον ρόλο του πολίτη ως κριτή στην πολιτική ζωή μιας χώρας. Γι' αυτό και βλέπετε αυτές τις κεντρόφυγες δυνάμεις που είναι εθνικιστικές και όχι πολιτικές.

● Σαν τη Χρυσή Αυγή;

Η Χρυσή Αυγή έχει παραδοσιακά έναν τεράστιο χρόνο ζωής στην Ελλάδα. Από τη συνεργασία με τους ναζί, τα τάγματα ασφαλείας, στην περίοδο της δικτατορίας... Μετά το 1975 λούφαξαν μες στη Ν.Δ. Δεν βγήκαν από το πουθενά, υπήρχαν βαθιές ρίζες που μετεμφυλιακά έγιναν ανεκτές.

● Ακούσαμε και ακούμε φωνές από τον αριστερό χώρο που μιλούν για την αναγκαιότητα της επιστροφής στη δραχμή και της αποχώρησης από την Ε.Ε. Εσείς τι λέτε γι’ αυτό;

Απαντώ σ’ αυτές τις φωνές με τη θεωρία του λαβύρινθου. Αυτή η θεωρία λέει ότι δεν μπορείς να είσαι μέσα στον λαβύρινθο και να πεις «παιδιά, εμένα δεν μ’ αρέσει κι έφυγα!» γιατί δεν ξέρεις πώς να βρεις την έξοδο. Εμείς είμαστε μέσα τώρα. Δεν έχει νόημα να θεωρούμε ότι είναι πολύ εύκολο να φύγουμε. Εχω πάντοτε μια τρομερή καχυποψία και δυσπιστία απέναντι σε απλουστευμένες λύσεις. Δεν θέλω να τις ακούω γιατί ξέρω ότι είναι ανεφάρμοστες.

● Πώς μας βλέπουν σήμερα οι Γερμανοί;

Προχθές ήμουν στη Γερμανία. Εκεί με το που με βλέπουν, σαν να είμαι κάποιο είδος δολώματος, αρχίζει η κουβέντα της οικονομίας. Αρχίζουν και μου λένε για την κρίση, για τα λάθη μας και όλα τα σχετικά. Τους λέω κι εγώ «ωραία, στα γενικά θα συμφωνήσω, αλλά δεν άκουσα όμως κανέναν από εσάς να πει: Βρε παιδί μου, η Ελλάδα, η Πορτογαλία και η Ισπανία, που βγήκαν από πολύ σκληρές δικτατορίες, έχτισαν δημοκρατίες τις οποίες κράτησαν μέσα στην κρίση και δεν βγαίνετε να πείτε ένα μπράβο σ’ αυτούς τους λαούς…!»

● Πώς σας φαίνεται η πρώτη φορά Αριστερά στην Ελλάδα;

Θέλετε ειλικρινά τη γνώμη μου;

● Βεβαίως.

Η σημερινή κυβέρνηση έχει λαϊκίστικες ρίζες και έναν ουσιαστικά τεχνητό αριστερό λόγο. Ο συνασπισμός ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝ.ΕΛΛ. έχει το μεγάλο κακό ότι καταργεί τη μεγάλη διάκριση Αριστεράς-Δεξιάς. Αλλά ό,τι κι αν πούμε για τον ΣΥΡΙΖΑ, οι προηγούμενοι έχουν κάνει τεράστια λάθη.

● Πώς βλέπετε την προσπάθεια να συνασπιστούν τα κόμματα της Κεντροαριστεράς;

Καμιά φορά στην ηλικία τη δική μου, που είμαι 80 χρόνων, τα βλέπεις όλα με τη λογική ότι όποιος κάηκε στον χυλό φυσάει και το γιαούρτι. Να το δω… γιατί έτσι όπως το βλέπω τώρα να εξελίσσεται δεν μου αρέσει καθόλου. Γίνεται όλο μαζί με μια λογική μπαλώματος. Φτιάχνουμε ένα πουκάμισο που είναι όλο μπαλώματα. Ε, δεν γίνεται αυτό. Το θέμα δεν είναι να φύγει ο ΣΥΡΙΖΑ. Το θέμα είναι ότι δεν υπάρχουν οι δυνάμεις και η υποδομή για να κυβερνηθεί η χώρα. Αν στεναχωριέμαι για κάτι, είναι οι τεράστιες απογοητεύσεις που έχει αυτός ο λαός. Για όνομα του Θεού, όχι άλλες απογοητεύσεις! Δεν σηκώνει άλλες ο Ελληνας πολίτης.

● Τι εννοούσε ο μεγάλος αστυνομικός συγγραφέας Ρέιμοντ Τσάντλερ όταν έλεγε πως «ο συγγραφέας πρέπει να είναι ειλικρινής με τον εαυτό του»;

Πιστεύω ότι εννοούσε κάτι το οποίο θα έπρεπε να το έχουν υπόψη τους όλοι οι συγγραφείς. Η ειλικρίνεια σημαίνει ότι εγώ σου γράφω αυτό που πιστεύω, έστω κι αν ξέρω πως θα θυμώσεις.

● Πόσο εύκολα βρίσκετε τον ένοχο σε μια ταινία μυστηρίου που βλέπετε ή σε ένα αστυνομικό μυθιστόρημα που διαβάζετε;

Α, εδώ όταν ξεκινάω να γράφω εγώ πολλές φορές δεν ξέρω ποιος είναι ο δολοφόνος. Είναι μια πολύ προσωπική σχέση με την αφηγηματική γραφή. Δεν τον ξέρω και δεν μ’ ενδιαφέρει να τον ξέρω. Υπάρχουν μυθιστορήματά μου που όταν «ανακάλυψα» ποιος ήταν ο δολοφόνος, έσκασα από το κακό μου γιατί αυτός μου ήταν πολύ συμπαθής!

● Ο ένοχος τιμωρείται πάντα στο τέλος;

Υπάρχει μια σχέση θύματος-θύτη. Σε όλα τα μυθιστορήματά μου θα δείτε πόσο θύμα είναι ο θύτης και πόσο θύτης το θύμα. Δεν λέω ποτέ από δω οι κακοί, από δω οι καλοί. Το αστυνομικό μυθιστόρημα έχει μία καλή και μία κακή σχέση με τη θρησκεία. Η καλή είναι ότι οι κακοί τιμωρούνται στο τέλος. Η κακή και μη θρησκευτική είναι η καταπάτηση των δέκα εντολών. Ου φονεύσεις… Ε, άμα δεν φονεύσεις, αστυνομικό μυθιστόρημα δεν υπάρχει! Ο άλλος αστυνομικός συγγραφέας που το κάνει αυτό με τη σχέση θύματος-θύτη είναι ο Κουβανός Λεονάρδο Παδούρα. Στην Ισπανία και στην Ιταλία μάς λένε «είστε οι μόνοι που το κάνετε»! Είμαστε φίλοι και συνομιλούμε συχνά.

● Εχει γράψει το εξαιρετικό μυθιστόρημα «Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά»…

Ναι, και εκεί λέει ότι ο Τρότσκι είναι θύμα αλλά είναι και θύτης, γιατί δημιούργησε το σύστημα. Ο Μερκαντέρ είναι θύτης, αλλά είναι και θύμα του συστήματος που τον δημιούργησε!

● Φίλιπ Μάρλοου ή Σέρλοκ Χόλμς, ποιος θα θέλατε να είστε;

Ο Φίλιπ Μάρλοου σίγουρα. Εχω μια απέχθεια απέναντι στους ιδιοφυείς ντετέκτιβ όπως ο Ηρακλής Πουαρό με τα λουστρίνια… Στον Πουαρό, λέτε εσείς οι αναγνώστες, «είναι περίεργος και ιδιόρρυθμος, άρα μπορεί να λύνει μυστήρια», στη Μαρπλ λέτε «μα πώς μπορεί αυτή η γριά κατσίκα να λύνει μυστήρια;» Ε, η «κατσίκα Μαρπλ» είναι πιο αληθινός χαρακτήρας, τι να κάνουμε; (γέλια)

● Κύριε Μάρκαρη, ποια είναι η πιο παλιά σας ανάμνηση;

Η Χάλκη, το τρίτο από τα Πριγκηπόννησα, όπου γεννήθηκα και μεγάλωσα, είναι η πιο παλιά μου ανάμνηση. Κατά καιρούς επιστρέφω σ’ αυτές τις μνήμες, παρότι δεν είναι εύκολο…

● Γιατί;

Είναι τόσο ισχυρές ακόμη αυτές οι μνήμες που δημιουργούν πρόβλημα στη μυθοπλασία.

● Είναι τόσο δυνατή η μνήμη;

Η πραγματικότητα μπορεί να είναι πιο δυνατή από τη μυθοπλασία, αλλά η μυθοπλασία μπορεί πολλές φορές να προβλέψει την επόμενη πραγματικότητα…

● Ποιον ποιητή αγαπάτε και σας συγκινεί ιδιαίτερα;

Τον Καβάφη. Πάρα πολύ.

● Ποιον στίχο;

Από τους «Τρώες». Το «κομμάτι κατορθώνουμε· κομμάτι παίρνουμ’ επάνω μας· κι αρχίζουμε νάχουμε θάρρος και καλές ελπίδες…». Πρέπει όλοι οι Ελληνες να το διαβάσουν γιατί κομμάτι κομμάτι θα αρχίσουμε να χτίζουμε το μέλλον.

● Και από τους ξένους;

Ο Μπρεχτ. Σπουδαίος ποιητής. Είπα πρόσφατα στους Γερμανούς, για να τους πειράξω, υπάρχει ένα χαϊκού του Μπρεχτ που λέγεται «Επιτάφιος για την ή τον Μ» και λέει: «Ξέφυγα από τους καρχαρίες και νίκησα τις τίγρεις και μ’ έφαγαν οι κοριοί!». Τώρα μας τρώνε οι κοριοί στην Αμερική, μας τρώνε οι κοριοί στην Ιταλία! Ξυπνήστε, μας τρώνε οι κοριοί!

Ο αστυνόμος Χαρίτος κούνησε επιδοκιμαστικά το κεφάλι συμφωνώντας απόλυτα με τον δημιουργό του.

 Είπε «όχι» στο βραβείο

Λίγες μέρες πριν δημοσιευτεί αυτή η συνέντευξη, ο Πέτρος Μάρκαρης αρνήθηκε το Διεθνές Βραβείο Αστυνομικού Μυθιστορήματος, ύψους 125.000 ευρώ, που έχει θεσπίσει ο εκδοτικός οίκος RBA Libros. Ορος του βραβείου είναι η εκχώρηση δικαιωμάτων ενός βιβλίου του βραβευόμενου στον RBA. «Μου είναι αδιανόητο να δεχτώ ένα βραβείο που είναι ανταλλάξιμο με πνευματικά δικαιώματα» δήλωσε ο συγγραφέας.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ