Ατμόσφαιρα εμπύρετου ονείρου

robert_luis_stevenson.jpg

Robert Luis Stevenson «Ολάγια» Μια βαμπιρική νουβέλα Μετάφραση: Μαρία Γιακανίκη ARS NOCTURNA, 2017 Σελ. 88

Το 1886, την εποχή που ο Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον εργαζόταν πάνω στις τελικές διορθώσεις τού «Η παράξενη υπόθεση του δρος Τζέκιλ και του κ. Χάιντ», δημοσιεύτηκε το « Ολάγια», μια σύντομη εμβληματική νουβέλα με διάσπαρτα στοιχεία του υπερφυσικού, συνδυάζοντας, καταφανώς, το ψυχολογικό θρίλερ με τα γοτθικά μοτίβα και προαναγγέλλοντας (ορατό ακόμα και στον υπότιτλο) την έλευση μιας δημοφιλούς φιγούρας της ύστερης βικτοριανής περιόδου: την έλευση του βαμπίρ – μια μεταφορά για τον εκφυλισμό, τη διαστροφή, τον ηθικό και σωματικό εκπεσμό ύστερα από άστοχη παραβίαση των νόμων· μια φιγούρα που στη συνέχεια έμελλε να εξελιχτεί στην ωχρή απέθαντη φιγούρα του δράκουλα.

Στην πραγματεία του A Chapter on Dreams (1887), ο Στίβενσον αναφέρει πως εμπνεύστηκε την εν λόγω νουβέλα από ένα όνειρο, ισχυριζόμενος πως «είδε» όλες τις λεπτομέρειες τις οποίες προσπάθησε να μεταφέρει, προαναγγέλλοντας, επίσης, την επίδραση των ονείρων στην καλλιτεχνική δημιουργία πολύ πριν τη φροϊδική θεωρία για τα όνειρα: «Μερικές φορές η αίσθηση της παραβολής συνεχίζει να είναι αδιαμφισβήτητα παρούσα σε ένα όνειρο… μεταφέροντας, πέρα από τους υπαινιγμούς για τους ευρύτερους περιορισμούς της ζωής, και εκείνη την αίσθηση μέσα από την οποία προσλαμβάνουμε τα αραβουργήματα του χωροχρόνου».

Το «Ολάγια» αφηγείται την ιστορία ενός ανώνυμου Αγγλου αξιωματικού που τραυματίστηκε κατά τη διάρκεια των Καρλικών Πολέμων (1833-1876), όπου η Μεγάλη Βρετανία πολέμησε στο πλευρό της Ισαβέλας της Ισπανίας ενάντια στον Δον Κάρλος και τους συντηρητικούς. Ο γιατρός στέλνει τον αξιωματικό για ανάρρωση σε μια απομονωμένη ισπανική έπαυλη, όπου και διαμένουν οι απόγονοι ενός άλλοτε σπουδαίου οίκου – τώρα σε πλήρη παρακμή και στα όρια της ένδειας.

Εκεί ο αξιωματικός συναντάει τον Φελίπε, έναν απλοϊκό, ίσως και λίγο καθυστερημένο διανοητικά, νεαρό και την πανέμορφη αδελφή του, την αινιγματική Ολάγια, που ζουν με τη μητέρα τους, μια αλλόκοτη γυναίκα που κάθεται στον αυλόγυρο του σπιτιού και κοιτάζει ώρες ατελείωτες το ερημικό τοπίο και τα βουνά να μαστίζονται από τον ήλιο. Η μητέρα παραμένει ατάραχη μέσα στη ζέστη έως τη στιγμή που τυχαία ο στρατιώτης κόβει το χέρι του, και όταν εκείνη βλέπει το αίμα να τρέχει, ζωηρεύει, τα μάτια της ανοίγουν διάπλατα, τινάζεται από το κάθισμά της και τον δαγκώνει: «Το τρύπημα του δαγκώματος, η ξαφνική αναπήδηση του αίματος και η τερατώδης φρίκη της πράξης, με κατέκλυσαν μονομιάς και την πέταξα πίσω· χίμηξε πάνω μου ξανά και ξανά, με κτηνώδεις κραυγές, κραυγές που αναγνώρισα, τέτοιες με είχαν ξυπνήσει τη νύχτα του δυνατού ανέμου».

Η σκηνή για ευνόητους λόγους θεωρείται βαμπιρική, αν και απουσιάζει το τυπικό χαρακτηριστικό: η αδυναμία έκθεσης στο φως του ήλιου. Ομως, το Ολάγια», με ατμόσφαιρα ενός εμπύρετου ονείρου, εμπεριέχει αρκετά από τα τυπικά γοτθικά στοιχεία: τοποθετείται στο παρελθόν και εκτυλίσσεται στον Νότο, σε μια χώρα καθολικών. Το ερημικό άνυδρο τοπίο περιγράφεται με λεπτομέρειες που εντείνουν τη μυστηριώδη ατμόσφαιρα. Η αλλόκοτα παραλυμένη, σαν άψυχη, φιγούρα της μητέρας και τα άδεια μάτια της υπαινίσσονται ένα πλάσμα πέρα από τα ανθρώπινα. Υπάρχει, επίσης, το πορτρέτο στον τοίχο που απεικονίζει μια εδώ και χρόνια νεκρή πρόγονό τους, η οποία φέρει μια αλλόκοτη ομοιότητα με τις γυναίκες που τώρα κατοικούν στο σπίτι.

Τα προγονικά μυστικά και η παρακμή είναι βασικά χαρακτηριστικά της πρώιμης γοτθικής μυθιστοριογραφίας και ο Στίβενσον επιστρατεύει όλα τα αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά και, σε μια απόπειρα αμφισβήτησης της δαρβινικής θεωρίας, προβάλλει την ιδέα της σωματικής και πνευματικής παρακμής που κληροδοτείται μέσα από τα προγονικά αμαρτήματα.

Ο σταδιακός πνευματικός και ηθικός εκφυλισμός μιας οικογένειας μέσα από τις γενιές που διαδέχονται η μία την άλλη έχει βιβλική προέλευση και εμφανίζεται στην ύστερη βικτοριανή εποχή ως μια ψευδοεπιστημονική θεωρία. «Η παρεκκλίνουσα συμπεριφορά των προηγούμενων γενεών μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία απογόνων που βρίσκονται πιο χαμηλά στην αλυσίδα της εξέλιξης, έχοντας μεταβληθεί βιολογικά (degeneration theory – o Δαρβίνος την είχε απορρίψει»), όπως σημειώνει η εξαιρετική μεταφράστρια της νουβέλας στον πρόλογο αυτής της εν πολλοίς «επίκαιρης» ιστορίας.

Εχοντας ολοκληρώσει τη συγγραφή του «Ολάγια», ο Στίβενσον επέστρεψε στις διορθώσεις του Τζέκιλ και Χάιντ, ενός μυθιστορήματος που καθρέφτιζε τις πλέον εφιαλτικές φοβίες για το μέλλον και η πλοκή του εξελισσόταν όχι σε κάποια απόμερη γωνιά της υπαίθρου, ούτε στο παρελθόν, αλλά σε μια μητρόπολη με αναγνωρίσιμους χαρακτήρες, στο κέντρο της πολιτισμένης Δύσης· ένα μυθιστόρημα που έμελλε να διαβαστεί και να επηρεάσει πλήθος αναγνωστών και δημιουργών.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας