Αρωμα ελληνικής πεζογραφίας 15 συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

traino

ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Στα δύο προηγούμενα σαββατιάτικα ένθετα (6 & 13 Οκτωβρίου) επιμερίστηκε το αφιέρωμα «Πρόγευση ξένης λογοτεχνίας», όπου 18 μεταφραστές παρουσίασαν ισάριθμα υπό έκδοση βιβλία που μετάφρασαν.
Σήμερα 15 πεζογράφοι παρουσιάζουν την τελευταία λογοτεχνική τους κατάθεση.

Πρόκειται για τους: Κώστα Ακρίβο, Θεόδωρο Γρηγοριάδη, Δημήτρη Καλοκύρη, Κώστα Κατσουλάρη, Αχιλλέα Κυριακίδη, Ελενα Μαρούτσου, Ανδρέα Μήτσου, Γιώργο - Ικαρο Μπαμπασάκη, Νίκο Παναγιωτόπουλο, Ακη Παπαντώνη, Βασιλική Πέτσα, Αλέξη Σταμάτη, Γιώργο Συμπάρδη, Φαίδωνα Ταμβακάκη και Βίκυ Τσελεπίδου.

Το Ανοιχτό Βιβλίο, επιλέγοντας 15 τίτλους από την εύρωστη φθινοπωρινή σοδειά (αναμφίβολα υπάρχουν κι άλλοι εξίσου αξιοσύστατοι), συνθέτει ένα πολυφωνικό πεζογραφικό ψηφιδωτό από μυθιστορήματα, νουβέλες και συλλογές διηγημάτων.

Γραφές ανοιχτές στα συλλογικά πάθη, στην ιστορική μνήμη, στην υπαρξιακή καταβύθιση, στην κοινωνική κριτική, στην αστική περιπλάνηση, με αυτοβιογραφικό προσωπείο ή όχι, με σαρκαστική, ειρωνική, στοχαστική, δραματική, αλληγορική ή νοσταλγική διάθεση.
Επιλέξτε κάποιες από αυτές τις προτάσεις (σε βάθος χρόνου θα παρουσιαστούν, ενδελεχώς, από τους κριτικούς του Ανοιχτού Βιβλίου) που να ταιριάζουν στο βιβλιοφιλικό σας προφίλ. Ωστόσο, μη διστάσετε να δοκιμάσετε και μια έτερη γραφή ή κάποιον συγγραφέα που δεν γνωρίζετε, που δεν εντάσσεται, εκ των προτέρων, στο αναγνωστικό σας κάδρο.

Φόρτωσα τις αγωνίες μου στους ώμους άλλων

Κ. Ακρίβος

  • «Γάλα Μαγνησίας»
  • Μεταίχμιο

Του ΚΩΣΤΑ ΑΚΡΙΒΟΥ

Υπάρχουν αγάλματα ηρώων, καλλιτεχνών, εθνικών ευεργετών, αθλητών... Ομως το πιο παράξενο ήταν εκείνο που έβλεπα καθημερινά έξω από το Α' Γυμνάσιον Αρρένων Βόλου: η προτομή ενός μαθητή, που πνίγηκε για να σώσει κάποιον φίλο του. Με τα χρόνια αυτό το γεγονός άρχισε να με απασχολεί όλο και πιο συχνά, με αντίθετη ωστόσο φορά: Αν ο μαθητής, ο οποίος μάλιστα έπασχε από πολιομυελίτιδα, δεν έκανε την πράξη αυτοθυσίας, θα ήταν εντάξει με τη συνείδησή του; Με άλλα λόγια, είναι έγκλημα ή όχι όταν δεν απλώνεις το χέρι να σώσεις κάποιον ενώ μπορείς;

Το ερώτημα αυτό έπλασε τη δράση μιας παρέας δεκαεφτάρηδων, εσώκλειστων σε εκκλησιαστικό οικοτροφείο, που τη ζωή τους τη σημαδεύει ένα τραγικό περιστατικό το καλοκαίρι του 1975. Στο δεύτερο μέρος του μυθιστορήματος συναντούμε τους πρωταγωνιστές, πενηντάρηδες πια, να βασανίζονται από την αμφιβολία για το τι στ' αλήθεια έγινε εκείνη τη μέρα.

Ξεκίνησα να γράφω το βιβλίο επιχειρώντας να αυτοβιογραφηθώ μυθοπλαστικά, αναπλάθοντας τα χρόνια που πέρασα τρόφιμος κι εγώ σε οικοτροφείο. Γρήγορα κατάλαβα πως αυτό ήταν αδύνατο, καθώς οι χαρακτήρες απέκτησαν τέτοια δυναμική που ακύρωσαν τις όποιες προθέσεις μου. Μπορεί λοιπόν να μην ξαναζωντάνεψα πιστά τον έφηβο εαυτό μου, φόρτωσα όμως τις αγωνίες μου στους ώμους άλλων. Κι ας είναι αυτοί οι άλλοι ήρωες χάρτινοι.

Εσωτερική συνοχή,γεωγραφική μετατόπιση

Θ. Γρηγοριάδης

  • «Γιατί πρόδωσα
  • την πατρίδα μου»
  • Πατάκης

Του ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗ

Δεν την «πρόδωσα» εγώ, αλλά ένας άλλος αφηγητής στο ομώνυμο διήγημα που έδωσε και τον τίτλο στη συλλογή. Πρόκειται για μια συλλογή είκοσι έξι διηγημάτων από τα οποία μόνον ένα είναι αδημοσίευτο. Ολα τα υπόλοιπα δημοσιεύτηκαν από το 1995 μέχρι και σήμερα. Πάντα έγραφα διηγήματα, αυτή είναι η τρίτη μου συλλογή. Εγραφα και, όταν μου ζητούσαν κάποια συνεργασία σε περιοδικό ή εφημερίδα, σκεφτόμουν ποιο θα ταίριαζε και το έδινα με ευχαρίστηση. Μόνον δημοσιευμένο μπορεί να δοκιμαστεί ένα γραπτό. Από τα σαράντα περίπου δημοσιευμένα διηγήματα επέλεξα είκοσι έξι. Τα πιο αγαπημένα αλλά και εκείνα που αγάπησαν όσοι, κατά καιρούς, τα άκουσαν να τους τα διαβάζω σε παρέες. Το συνηθίζω και αυτό.

Λέγεται ότι μία συλλογή διηγημάτων είναι ένα σύνθετο μυθιστόρημα. Σ' αυτή τη συλλογή διαφορετικοί τόποι, χαρακτήρες και ιστορίες επανασυνδέονται. Ανθρώπινες περιπέτειες, αφηγήσεις πρωτοπρόσωπες και τριτοπρόσωπες, βιωματικές και μυθοπλαστικές, έρωτες και πάθη, αληθινά ιστορικά γεγονότα. Διαδραματίζονται στην Καβάλα, στο Παγγαίο, στην Ξάνθη, στον Εβρο, στη Στοκχόλμη, στο Βερολίνο, στην Τύνιδα, στη Σαμψούντα, στη Συρία. Δεν τα παραθέτω χρονολογικά, υπάρχει μια εσωτερική συνοχή και μια γεωγραφική μετατόπιση: από τον τόπο της παιδικής ηλικίας στην αναζήτηση, στο ταξίδι, στην προσφυγιά, μετασχηματίζοντας έτσι τη χωροχρονική τους διάσταση σε σχέση με τις εποχές, την κοινωνία και την Ιστορία.

Δυόμισι βιβλία

Δ. Καλοκύρης

Δ. Καλοκύρης

  • «Η ανακάλυψη της Ομηρικής. Φωτορομάντσο»
  • Αγρα

Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΑΛΟΚΥΡΗ

Η Ανακάλυψη της Ομηρικής κυκλοφορεί σε δεύτερη, ανακυκλωμένη και οριστική έκδοση από τις εκδόσεις Αγρα με ενσωματωμένο το αείμνηστο Φωτορομάντσο, διά του οποίου αποκαλύπτεται ποιος είναι διαρκώς «Εραστής Αθανασίας».

Στην ουσία πρόκειται για έναν τόμο 200 σελίδων που σχηματίζεται από δυόμισι βιβλία: το πρώτο είναι Η Ανακάλυψη της Ομηρικής και άλλες φαντασμαγορίες, συλλογή 19 διηγημάτων [Κρατικό Βραβείο Διηγήματος, 1996] όπου, μεταξύ άλλων, μαθαίνουμε ότι η ονομασία Αμερική προήλθε από τυπογραφικό λάθος: απλούστατα, επρόκειτο περί της Ομηρικής. Εδώ θα βρούμε ακόμη τις «Εικοσιεπτά βιογραφίες του Ανδρέα Μπρετόν», θα μάθουμε την «Αρχή της αυτοκαταστροφής των βιβλίων» και θα εκπαιδευτούμε στην «Ουράνια τυπογραφία».

Ακολουθεί το Φωτορομάντσο, με κείμενα ελεγμένης παραδοξολογίας, 14 κείμενα σχετικά με τη φωτογραφική ικανότητα κι ένα επιδόρπιο με τον διαφωτιστικό τίτλο «Για να τελειώνουμε με την υπόθεση της αγάπης», ένα ψευδοδοκίμιο που θέτει τις βάσεις για το τέλος του ρομαντισμού.

Το «μισό» που υπαινίχθηκα αφορά τη συγκέντρωση 3 κειμένων στη μνήμη και στην ανάμνηση του ουζιώδη συγγραφέα Νάσου Θεοφίλου.

Το βιβλίο ολοκληρώνουν σχόλια και κριτικές που δημοσιεύτηκαν στον Τύπο την εποχή των πρώτων εκδόσεων, κείμενα όμως που είναι πια αλληλένδετα με εκείνα που τα προκάλεσαν.

Οταν το ατομικό τραύμα συναντά το συλλογικό

Κ. Κατσουλάρης

  • «Στο στήθος μέσα χάλκινη καρδιά»
  • Μεταίχμιο

Του ΚΩΣΤΑ ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗ

Το νέο μου μυθιστόρημα Στο στήθος μέσα χάλκινη καρδιά είναι η ιστορία μιας αναζήτησης: Ενας καθηγητής, φιλόλογος σε Γυμνάσιο στον Κολωνό, προσπαθεί να λύσει το μυστήριο της εξαφάνισης του αγαπημένου του μαθητή, ενός χαρισματικού παιδιού. Καθώς ερευνά, κι ενώ από το σχολικό περιβάλλον συναντά έντονη καχυποψία, ανακαλύπτει ότι πλευρές της ζωής του σχολείου αλλά και της τοπικής κοινωνίας δεν είναι όπως εμφανίζονται, κι ότι η κοινωνική βία και το μίσος είναι ένα τέρας με πολλά κεφάλια που φωλιάζει ακόμη και μέσα σε εκείνους που φαινομενικά το αντιμάχονται.

Τα ερωτήματα, πολλά: Πώς και γιατί ένα παιδί, προικισμένο για να λάμψει στο σχολείο και στη ζωή, το κερδίζει η «σκοτεινή πλευρά» του εαυτού του, αλλά και της κοινωνίας; Πότε το ατομικό τραύμα συναντά το συλλογικό και πώς τροφοδοτούν το ένα το άλλο; Αίμα νέων ανθρώπων συνεχίζει να χύνεται ακόμη και σήμερα στους δρόμους της χώρας, αίμα που σχετίζεται με ανοιχτές πληγές, με εμφύλια πάθη. Πώς όμως μπορούμε να φέρουμε αυτές τις καταστάσεις στο προσκήνιο μιας αφήγησης χωρίς να υποβαθμίσουμε τη λογοτεχνία σε «σχολιαστή» της επικαιρότητας; Η απάντηση που επιχείρησα να δώσω με αυτό το μυθιστόρημα περνάει μέσα από θεμελιώδη κείμενα της γραμματείας μας, την Ιλιάδα και τις αντηχήσεις της στη σύγχρονη ελληνική ποίηση.

Στις συμπληγάδες ενός μεταφυσικού ρεαλισμού

Αχ. Κυριακίδης

Αχ. Κυριακίδης

  • «Το Μουσείο των Τύψεων και άλλα διηγήματα»
  • Πατάκης

Του ΑΧΙΛΛΕΑ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗ

Τα κείμενα του τόμου γράφτηκαν σε μάκρος χρόνου και με διαφορετικές αφορμές. Κάποια μας πηγαίνουν πίσω στη δεκαετία του 1980. Η συλλογή, ωστόσο, εμπλουτίστηκε με πλοκές και ιστορίες που με βασάνιζαν καιρό.

Πρόκειται για απροσδόκητες συναντήσεις σε υποφωτισμένες γωνίες της παγκόσμιας βιβλιοθήκης, για αφηγήσεις γύρω από την απελευθερωτική δύναμη της επινόησης, για την τέταρτη και μόνη υποκειμενική εκδοχή του χρόνου, τη μνήμη, για την ακάματη δημιουργικότητα της λήθης.

Ενώ ένας επιμελητής εκδόσεων, κινούμενος από υπερβολική αγάπη για την τέχνη της αφήγησης, βελτιώνει το ύφος συγγραφέων και επεμβαίνει ακόμα και σε κλασικά κείμενα, ένας παθιασμένος αναγνώστης χάνεται στα λαβυρινθώδη προσχέδια διηγημάτων του αγαπημένου του συγγραφέα. Ενώ εγώ γευματίζω με τον μπορχεσιανό Φούνες τον μνήμονα, ο τυφλός δημιουργός του βρίσκεται αντιμέτωπος με το αίνιγμα του χρόνου στα Σαράντα Χώματα. Κι ενώ γνωστοί μυθιστορηματικοί χαρακτήρες αναζητούν τη θέση τους σ’ ένα καινούργιο αφήγημα, μια τσεστερτονικής εμπνεύσεως λέσχη επιτρέπει στα μέλη της να μελαγχολούν απερίσπαστα.

«Σύντομες και παράξενες» ιστορίες, λοιπόν, παγιδευμένες στις συμπληγάδες ενός μεταφυσικού ρεαλισμού, που αρδεύονται όλες τους από την ανεξάντλητη πηγή του μεγάλου Αργεντινού, κρυμμένου δίκην υποβολέως πίσω από κάθε γραμμή τους. Εκπληξη της συλλογής, ένα ανέκδοτο (και ίσως άγραφο) διήγημα του ίδιου του Μπόρχες.

Σιωπές και ψέματα

Ελ. Μαρούτσου

Ελ. Μαρούτσου

  • (με τη συνδρομή της Ούρσουλας Φωσκόλου)
  • «Δύο»
  • Κίχλη

Της ΕΛΕΝΑΣ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ

Το Δύο έλκει την έμπνευσή του από τη γνωριμία μου με την Ούρσουλα Φωσκόλου, όταν πριν από λίγα χρόνια την είχα μαθήτρια σε ένα εργαστήρι δημιουργικής γραφής. Γεννήθηκε τότε μέσα μου η ιδέα μιας συγγραφικής συνεργασίας χωρίς να γνωρίζω ακόμα ποια μορφή θα έπαιρνε αυτή.

Σύντομα της πρότεινα να δουλέψουμε πάνω σε φωτογραφίες της Ντιαν Αρμπους, μιας Αμερικανίδας φωτογράφου του ’60, ως κορμό ενός μυθιστορήματος που η πλοκή του μπορεί να συνοψισθεί ως εξής: Μετά τον αιφνίδιο θάνατο της μητέρας της, η αφηγήτρια βρίσκει μια σειρά από ανώνυμες επιστολές συνοδευόμενες από φωτογραφίες της Αρμπους.

Προσπαθώντας να εξιχνιάσει την ταυτότητα του αποστολέα, θα οδηγηθεί στην ανακάλυψη μικρών οικογενειακών «εγκλημάτων». Επιπλέον, ένα ταξίδι στο νησί καταγωγής της μητέρας της, τη Σέριφο, θα της αποκαλύψει πώς η απεργία των μεταλλωρύχων που έλαβε χώρα στο νησί στα τέλη του προηγούμενου αιώνα συνδέεται με την προσωπική της ιστορία αλλά και με την ιστορία του τόπου. Η Ούρσουλα ανέλαβε στο μυθιστόρημα τη «δεύτερη φωνή»: εκείνη έχει γράψει τις έξι επιστολές καθώς και δύο παραμύθια που ανακαλεί η αφηγήτρια.

Εκτός από τα δύο παραμύθια σε αυτό το μυθιστόρημα υπάρχουν δύο έρωτες, δύο φωτογραφίες που δεν ανήκουν στην Αρμπους καθώς και το μπαρ «Δύο», όπου θα λάβει χώρα η αποκάλυψη ενός παράξενου και θαυμαστού πλάσματος, κρυμμένου έως τότε στο οικογενειακό άλμπουμ από σιωπές και ψέματα.

Κοινός άξονας η ενοχή

Α. Μήτσου

Α. Μήτσου

  • «Ο Ορφέας και ο Ανδρέας»
  • Καστανιώτης

Του ΑΝΔΡΕΑ ΜΗΤΣΟΥ

Ενα ιδιαίτερο άτομο αγωνίζεται να δει τα πράγματα με την κοινή οπτική, να μιλήσει την ίδια γλώσσα με τους πολλούς και να συμπορευτεί μαζί τους.

Εμπόδιο, η ανεξέλεγκτη φαντασία του. Από αυτήν βασανίζεται, αφού τον αναγκάζει να ερμηνεύει διαφορετικά τα συμβάντα και τις καταστάσεις της ζωής του.

Τέτοια συμβάντα εκθέτει, σε μια εναγώνια προσπάθεια να τα κατανοήσει και να συμφιλιωθεί με τον εαυτό του. Τότε μόνο θα μπορέσει να ενταχθεί και να ζήσει όπως οι άλλοι.

Πότε σε πρώτο πρόσωπο, άλλοτε σε τρίτο, γεμάτος έκπληξη και απορία, επιμένει να διηγείται παράξενες συμπεριφορές και αντιδράσεις καθημερινών ανθρώπων, επιχειρώντας να τις δικαιολογήσει. Τις εκθειάζει, επειδή και αυτός, με τον ίδιο, αλλόκοτο τρόπο, θα ενεργούσε.

Ολες οι ιστορίες του βιβλίου έχουν ως κοινό άξονα την ενοχή, η οποία κατατρύχει τον αφηγητή, τον φόβο πως ο χρόνος, η ευκαιρία για ένταξη και σύμπλευση με τους πολλούς εξαντλείται, τη λύπη γι’ αυτήν την ακούσια αποστασιοποίηση από την απτή πραγματικότητα και προπαντός τη συνείδηση πως δεν μιλάει την ίδια γλώσσα με τους άλλους από δική του υπαιτιότητα. Η μοναξιά του αποτελεί επομένως δίκαιο τίμημα για τη στάση του.

Αντιλαμβάνεται, σε κάθε ιστόρησή του, ότι είναι καταδικασμένος να βλέπει τον κόσμο από μια φαντασιακή προοπτική, καθιστάμενος θεατής, ένας παρατηρητής της ζωής, κατάσταση την οποία πασχίζει εναγώνια να ανατρέψει.

Ολοκληρώνεται η τριλογία του χάους

Γ.-Ι. Μπαμπασάκης

Γ.-Ι. Μπαμπασάκης

  • «Πάρκο»
  • Εστία

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΙΚΑΡΟΥ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗ

Ενα μυθιστόρημα όπου η μνήμη και η φαντασία σμίγουν. Αρχείο και τεκμηρίωση σε ένα μοντάζ ονείρων. Η Αθήνα που πάλλεται από το αφηνιασμένο ροκ αλλά και την έκρηξη της κουλτούρας στην αυγή της Μεταπολίτευσης.

Βιβλία, δίσκοι, ταινίες και περιοδικά που καθόρισαν μια παλιοπαρέα ιδιαίτερων τύπων που αρνούνταν ακόμα και την άρνηση. Αιρετικοί των αιρέσεων, ανεξέλεγκτοι ποιητές, ρομαντικοί τυχοδιώκτες, αμετανόητοι εραστές, μοιραίες κοπέλες και ατίθασα νιάτα σ' έναν τρελό χορό έντασης και πάθους με καταλύτη το χιούμορ. Το Πάρκο είναι ένα μυθιστόρημα-αρχείο, ένα μυθιστόρημα-εγκατάσταση, όπου συνυπάρχουν οι ρεμπέτες με τους ροκάδες, οι διανοούμενοι με τους αλήτες, οι γέροντες με τους πιτσιρικάδες.

Αντλησα από το ορυχείο της μνήμης, θέλοντας να θυμηθώ και να θυμίσω ότι πάντα πάλλεται ένας τρόπος ζωής που δεν ποντάρει στο χρήμα, στη χρησιμότητα, στη χρησιμοθηρία αλλά στη λοξή ματιά, στις εκρήξεις τρυφερότητας, στις άσκοπες περιπλανήσεις, στις ευφρόσυνες αφροσύνες. Μακριά από την τάχατες τραγικότητα και το λεγόμενο υπαρξιακό βάθος, κοντά στο γλέντι, στο έπος της καθημερινής ζωής, στον εκθειασμό της φιλίας, το Πάρκο είναι, όπως και ο συγγραφέας του, ένα παιδί των άφιλτρων σιγαρέττων, των καταστάσεων δίχως μέλλον, και των ασπρόμαυρων πολαρόιντ. Το Πάρκο ολοκληρώνει την Τριλογία του Χάους, μετά τον Διασυρμό και το Αγάπη/Love.

Μια απεγνωσμένη προφητεία

Ν. Παναγιωτόπουλος

  • «Ολομόναχος»
  • Μεταίχμιο

Του ΝΙΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ

Ενα μυστικό καλά κρυμμένο για πάνω από μισόν αιώνα έρχεται ανέλπιστα στην επιφάνεια για να φωτίσει το αόρατο νήμα που συνδέει τη ζωή του συγγραφέα με εκείνη του πατέρα του. Η σπαρακτική αφήγηση της οικογενειακής ιστορίας αποτελεί ένα Γράμμα στον Πατέρα – μια ετεροχρονισμένη πράξη αποδοχής της άυλης πατρικής κληρονομιάς. Την ίδια στιγμή όμως αποτελεί κι ένα είδος διαθήκης, νουθεσία και ευχή μαζί προς τον γιο του – μια απεγνωσμένη προφητεία ή προκαταβολική απολογία για όσα θα του κληροδοτήσει θέλοντας και μη.

O Ολομόναχος γράφτηκε ύστερα από πρόσκληση της Martine Laval για να ενταχτεί στη σειρά Ce que la vie signifie pour moi (σειρά εμπνευσμένη από το αυτοβιογραφικό δοκίμιο του Jack London What life means to me) των Éditions du Sonneur και πρωτοεκδόθηκε στη Γαλλία τον Σεπτέμβριο του ’18, σε μετάφραση του Gilles Decorvet.

Tόσο θεματολογικά όσο και υφολογικά αποτελεί συνέχεια των μικροσκοπικών αυτοβιογραφικών ιστοριών του Γραφικού Χαρακτήρα (Μεταίχμιο, 2016).

Το παρελθόν μπλέκεται με το παρόν και το μέλλον

Α. Παπαντώνης

  • «Ρηχό νερό, σκιές»
  • Κίχλη

Του ΑΚΗ ΠΑΠΑΝΤΩΝΗ

Το ξημέρωμα της 26ης Απριλίου 1986 βρίσκει τους κατοίκους του Πρίπιατ, της πόλης-δορυφόρου του Τσερνόμπιλ, να κοιμούνται, να λογομαχούν, να ερωτροπούν ή να παλεύουν με τους εαυτούς και τους δαίμονές τους, όταν ένας από τους αντιδραστήρες του πυρηνικού σταθμού «Βλαδίμηρος Λένιν» καταρρέει.

Επέλεξα να γράψω με φόντο ένα γεγονός που διαχώρισε ανεπιστρεπτί το πριν από το μετά της καθημερινότητας αυτών των ανθρώπων και μετέτρεψε το τώρα τους σε σημείο καμπής. Ετσι ενώ η εγγονή του ναπλοβίνου μιλά στον Θεό, η γιαγιά του Βιτάλι ανακουφίζει τον πόνο του εγγονού της με γιατροσόφια, ο Ντμίτρι διαβάζει στην Ιρίνα τα γράμματά του, ο Μαξ ονειρεύεται πως είναι σούπερ-ήρωας και η Ρεβέκκα κουβαλάει τη βυθισμένη στον ύπνο Ρεγγίνα ώς το ποτάμι, προσωπικές ιστορίες και ετερόφωτες αφηγήσεις μπλέκονται — ακριβώς όπως το παρελθόν μπλέκεται με το παρόν και το μέλλον. Η ροή του χρόνου όμως δεν ανακόπτεται. Κι έτσι κάποια ερωτήματα απαντώνται και κάποια μένουν μετέωρα, κάποιες μνήμες ξεθωριάζουν και κάποιες μένουν ακλόνητες.

Καταπιάνομαι και σε αυτό το δεύτερο βιβλίο μου με τη μνήμη, με το πώς το βιωμένο παρελθόν συνομιλεί με όσα προοικονομεί το παρόν∙ με το πώς η μνήμη αναδύεται αναπάντεχα από τη σκιασμένη μεριά της πραγματικότητας πριν χαθεί οριστικά στα ρηχά νερά της.

Κομμάτια ιδιωτικών ιστοριών, ψηφίδες δημόσιας ιστορίας

B. Πέτσα

B. Πέτσα

  • «Το δέντρο της υπακοής»
  • Πόλις

Της ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΠΕΤΣΑ

Το υπό έκδοση μυθιστόρημά μου δεν έχει ένα αποκλειστικό κεντρικό θέμα, αλλά αναπτύσσεται γύρω από μία έννοια, η οποία, στις διακριτές εκφάνσεις της, έχω την αίσθηση ότι χαρακτήρισε την πορεία και τις εξελίξεις του εικοστού αιώνα· μια έννοια, επομένως, και σε επίπεδο οργάνωσης του αφηγηματικού υλικού, κομβική: την υπακοή.

Η ετερογένεια, η συναρμογή διαφορετικών τόπων και χρόνων, σε ένα ενιαίο, νοηματικά συμπαγές αφήγημα, που θα διατηρεί, ωστόσο, την αποσπασματικότητα και τη θραυσματικότητά του, αποτέλεσε ζητούμενο και πρόκληση, γρίφο και θεμελιώδη απορία. Εντέλει, κατέληξα σε μια μέθοδο που υποβάλλει παρά διαγράφει αυστηρές νοηματικές συνδέσεις ή συγκριτικές αναλογίες, αφήνοντας παράλληλα χώρο στο εκ πρώτης όψεως παράλογο, στο συγκαλυμμένα τυχαίο, στο φαινομενικά απρόσμενο. Με την επιμελή κατασκευή, επομένως, του ελεύθερου συνειρμού: έτσι σχηματίστηκαν οι αρμοί της αφήγησης.

Το Δέντρο της υπακοής δεν προέκυψε, επίσης, ως συνειδητή απόφαση περάσματος στη μεγάλη φόρμα· δεν πιστεύω στις αξιολογικές ιεραρχήσεις των λογοτεχνικών ειδών και η συγγραφή μυθιστορήματος, έπειτα από την έκδοση μιας νουβέλας και δύο συλλογών διηγημάτων, δεν αποτέλεσε αυτοσκοπό. Συγκροτήθηκε ως ιδέα συγκεντρώνοντας και ξεδιαλέγοντας ετερόκλητα στοιχεία, κομμάτια ιδιωτικών ιστοριών και ψηφίδες δημόσιας ιστορίας, ώσπου διαμορφώθηκε ένα μωσαϊκό, με επίκεντρο την Οκτωβριανή Επανάσταση. Οπως μια πέτρα που πέφτει στο νερό· εγώ παρατήρησα τους κύκλους.

Οταν η μνήμη ξεσπά

Α. Σταμάτης

  • «Ο άντρας της πέμπτης πράξης»
  • Καστανιώτης

Του ΑΛΕΞΗ ΣΤΑΜΑΤΗ

Ποια δύναμη είναι τόσο αδιάλυτη όσο η δύναμη της ζωής; Ενα παιδί διψασμένο για αγκαλιά μένει ορφανό και βυθίζεται στην αγκαλιά των βιβλίων.

Λίγα βήματα μετά, ο άτολμος έφηβος, παρασυρμένος στον Κήπο των Ηδονών, ενηλικιώνεται και μυείται στην καταραμένη τέχνη, το αλκοόλ και τον έρωτα. Κι ύστερα στην ερωτική ονειροφαντασία που θα κατρακυλήσει στη θλίψη.

Ο Ανθρωπος της πέμπτης πράξης, σε πέντε πράξεις δοκιμασίας. Που αρχίζουν γραμμικά αλλά ξαφνικά ίπτανται στον χρόνο. Σε ένα παιχνίδι θαυμασμού, σε μια αναμέτρηση με τον θάνατο, καλείται να συνθέσει τον χαρακτήρα του, μέσα από μια αφηγηματική διαδρομή που είναι πρωτόγνωρη τεχνικά σε σχέση με τα προηγούμενα βιβλία μου, περιέχει δε και μια σημαντική ανατροπή. Η μνήμη μιλάει, κατακερματίζεται, θραύεται, εμπλουτίζεται. Παραλλάσσεται και ξεσπά σ’ ένα κείμενο ταυτόχρονα διαλογικό, μονολογικό, αποστασιοποιημένο, συναισθηματικό που δεν θα μπορούσα εύκολα να κατατάξω σε ένα συγκεκριμένο είδος.

Στη διάρκεια της μεταπολεμικής Ελλάδας

Γ. Συμπάρδης

  • «Αδέλφια»
  • Μεταίχμιο

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΥΜΠΑΡΔΗ

Αρχισα να γράφω τα Αδέλφια έχοντας υπόψη τον στίχο (που μπήκε και ως μότο στο μυθιστόρημα) «η Πρόοδος οικοδομή είναι μεγάλη» από το ποίημα του Καβάφη «Κτίσται». Οικοδομή ανέφικτη συμπεραίνει ο ποιητής. Αν και δεν μπορώ να πω ότι συμφωνώ (ούτε άλλωστε και να διαφωνήσω είμαι σε θέση), συμμερίζομαι την παρομοίωση της Προόδου με οικοδομή - οικοδομή πολυεπίπεδη, γεμάτη εντέλει με κακοτεχνίες, που δύσκολα περιγράφεται και μένει συνήθως ημιτελής.

Ομως τα Αδέλφια δεν είναι ένα αλληγορικό (μακριά από εμένα) μυθιστόρημα κι έτσι ο αναγνώστης δεν θα συναντήσει καμία σπουδαία οικοδομή στις σελίδες του. Σπίτια και κυρίως σπιτόπουλα, όπως απαιτεί η ρεαλιστική αφήγηση, χτίζονται πολλά και οι χτίστες πρωταγωνιστούν αλλά η «μεγάλη οικοδομή» απουσιάζει.

Εποχή του μυθιστορήματος τα χρόνια μετά τον Εμφύλιο, τα τέλη της δεκαετίας του ’50 και οι αρχές του ’60, στη διάρκεια της οποίας θεμελιώνεται η μεταπολεμική Ελλάδα.

Στο κέντρο της αφήγησης μια τετραμελής οικογένεια, η κυρίαρχη μορφή του πατέρα, η υποτονική μητέρα και τα δύο πολύ διαφορετικά μεταξύ τους παιδιά: ο αφηγητής και ο τρία χρόνια μεγαλύτερος αδελφός του Θανάσης. Θέμα της η ενηλικίωση και η αντιπαλότητα και ο ακήρυχτος πόλεμος ανάμεσά τους.

Οσο έγραφα, δούλευα έχοντας κατά νου τον προσωρινό τίτλο Τα θεμέλια που σημαίνουν την απαρχή και την εδραιωμένη συνέχεια της ιστορίας, την παιδική ηλικία, την εξίσου στρεβλή αν και διαφορετική ενηλικίωση των δύο νεαρών ηρώων της και τις συνέπειές της. Κατέληξα στον τίτλο Αδέλφια, γιατί είναι περισσότερο ευθύς και αποδίδει καλύτερα την ουσία της ιστορίας μου φωτίζοντας ίσως ταυτόχρονα και μια πιο αισιόδοξη πλευρά της.

Μια ιστορία, όπως θα την έγραφα παλιά

Φ. Ταμβακάκης

  • «Το μυστικό της Σεσάτ»
  • Εστία

Του ΦΑΙΔΩΝΑ ΤΑΜΒΑΚΑΚΗ

Τα παιδιά, όταν ήταν μικρά, πριν κοιμηθούν μου φώναζαν «Μπαμπά, ιστορία». Τότε, χωρίς προετοιμασία, έπρεπε να επινοήσω μια ιστορία που θα τα ικανοποιούσε με το θέμα αλλά και τη διάρκεια. Εάν ήταν μικρή, ακολουθούσε διαμαρτυρία κι έπρεπε να κατασκευάσω και δεύτερη. Εάν ήταν μεγάλη τα έπαιρνε ο ύπνος και είχα υποχρέωση να συνεχίσω το επόμενο βράδυ, εάν μου τη ζητούσαν. Αργότερα τη δουλειά αυτή την ανέλαβε ο υπολογιστής με τις αμέτρητες ιστορίες.

Μετά από χρόνια, ο γιος μου ζήτησε μια ιστορία για να τη γυρίσει ταινία. Αυτές που είχα δημοσιεύσει τις έβρισκε δύσκολες τεχνικά, ίσως και να μην ήθελε να με στεναχωρήσει. Του είπα την περίληψη μιας ιδέας και του άρεσε. Συμπτωματικά είχε και παραμυθά και υπολογιστή. Μου ζήτησε να τη γράψω. Δεν μπορούσα να γράψω σενάριο, τέχνη που σίγουρα δεν κατέχω, αλλά ούτε και να το γράψω με τον τρόπο που συνήθιζα και δεν ταίριαζε στην ιστορία. Οδηγήθηκα σε μορφές λόγου που κυριαρχούν σήμερα. Τη διάβασε, είπε θα την γυρίσει. Ο τίτλος «Η έβδομη ιστορία».

Ενώ ετοιμαζόταν η παραγωγή του βιβλίου, ένιωσα ότι έπρεπε να γράψω και μια ιστορία όπως θα την έγραφα παλιά, χωρίς παραγγελία. Βγήκε το «Μυστικό της Σεσάτ» που τοποθετήθηκε έτσι ώστε να καθρεφτίζεται στην «Εβδομη ιστορία».

Ενα έθνος που γερνάει μόνο του

Β. Τσελεπίδου

  • «Φιλελλήνων»
  • Νεφέλη

Της ΒΙΚΥΣ ΤΣΕΛΕΠΙΔΟΥ

Ο Ζαφείρης, με τη βοήθεια του Θεού, έχει αναλάβει αμισθί τη φροντίδα των μοναχικών ηλικιωμένων κυριών της γειτονιάς, της Δόμνας και της Φωτούλας. Ωσπου μια μέρα ο Μπάμπης βαράει δυνατά την πόρτα του πάνω διαμερίσματος και φεύγει, το μωρό πατάει τις τσιρίδες, η μάνα του τρέχει αγχωμένη στη δουλειά για να καλύψει ένα λάθος της, η ισορροπία χάνεται. Η κουφή συνεχίζει να ταΐζει τις γάτες της, οι παπίτσες συνεχίζουν όλες να κάνουνε παπαπα.

Στην οδό Φιλελλήνων οι ήρωες περπατούν μπρος-πίσω δοκιμάζοντας την αντοχή στα κράσπεδα. Ψηλαφούν τις πράξεις τους στα ακραία όριά τους, ανιχνεύοντας αιτίες και συνέπειες. Η μάνα, η μάνα-Εκκλησία, η μάνα-Ελλάδα, η μάνα-Ευρώπη, η μάνα-ανασφάλεια, τα γηρατειά, ένα έθνος που γερνάει μόνο του, η πρώην μάνα που γερνώντας γίνεται το μωρό. Η κληρονομιά των γονέων που άλλοτε μας θάβει κι άλλοτε μας ξελασπώνει∙ οι δόξες κι οι αμαρτίες τους που συνεχώς μας καταδιώκουν.

Ο Ζαν-Λικ Γκοντάρ που διατρανώνει «Ολος ο κόσμος χρωστά χρήματα στην Ελλάδα, τη χώρα της φιλοσοφίας, της δημοκρατίας, της αρχαίας τραγωδίας» κι ο μητροπολίτης Αμβρόσιος που δηλώνει «Αίσχος, αίσχος, αίσχος! Ολοι βάλθηκαν να γκρεμίσουν την Ελληνορθόδοξη Ελλάδα μας!»

Εν μέσω της οικονομικής κρίσης, η πικρή παραδοχή πως ό,τι λάμπει δεν είναι πάντα χρυσός. Ελλάδα, 21ος αιώνας: Πατρίς-Θρησκεία-Οικογένεια.

Έντυπη έκδοση
Επιμέλεια κειμένου: Μισέλ Φάις

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας