Από τη Ζυρίχη του Τσόρτσιλ στο σήμερα

Από τη φωνή του Τσόρτσιλ στη Ζυρίχη, τον Σεπτέμβριο του 1946, και τη θέση του ότι θα «πρέπει να οικοδομήσουμε ένα είδος Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης [...]

Το πρώτο βήμα είναι να συγκροτήσουμε το Συμβούλιο της Ευρώπης», στη μεταγενέστερη τον Μάιο του 1948, στο συνέδριο της Χάγης για τη «συμμετοχή όλων των ευρωπαϊκών λαών των οποίων η κοινωνία και ο τρόπος ζωής δεν διαφωνούν με έναν χάρτη ανθρωπίνων δικαιωμάτων» και στην τελική «Ευρωπαϊκή Σύμβαση διά την Προάσπισιν των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών» το 1950, έχουμε το περίγραμμα του επείγοντος ιστορικού αιτήματος για τη μεταπολεμική εξέλιξη της Ευρώπης.

Για να εμποδίσει την ανατροπή της, η μεταπολεμική κυρίαρχη τάξη της Δύσης των «νικητών» θα έπρεπε να ορίσει ένα ασφαλές μέλλον για τους τσακισμένους λαούς της και να χτίσει τον δρόμο στο νομικό φως και τη νομιμοποίηση της διαχείρισης του «ελεύθερου κόσμου», που έχει να επιδείξει την υπεράσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και τη δημοκρατία έναντι του «κόκκινου» μπλοκ, του άλλου του «ανελεύθερου» κόσμου.

Ο μεταπολεμικός χάρτης σχεδιάστηκε με τη μοιρασιά των κερδών σε κράτη και σύνορα αρκετά νωρίς στη Γιάλτα. Με το τέλος του πολέμου, το φωτοστέφανο του ηρωισμού και της αντίστασης κατά του φασισμού, πριν μετατραπεί σε πολιτική δύναμη, επείγει να μετακινηθεί από τα κεφάλια των ευρωπαϊκών λαών προς τις ψευδαισθήσεις ενός κοινού μέλλοντος χωρίς αντιθέσεις.

Ο Ντε Γκολ περπατάει στις 26 Αυγούστου του 1944 στους δρόμους του απελευθερωμένου Παρισιού και παρατηρεί την τεράστια κοσμοσυρροή γράφοντας ότι είδε «ένα από εκείνα τα θαύματα της εθνικής συνείδησης, η οποία κατά καιρούς φωτίζει την ιστορία μας», και στο μέγα πλήθος αναγνωρίζει «μια σκέψη, μια φλόγα, μια κραυγή, ενώ όλες οι διαφορές παραμερίστηκαν και τα άτομα εξαφανίστηκαν».

Ετσι θέλησε η αστική σκέψη να ξεμπερδέψει με τους λαούς, βάζοντας τα άτομα στη μεγάλη σκιά των εθνών. Αυτός είναι ο εθνικός λόγος ενός ηγέτη που απεχθανόταν τα πολιτικά κόμματα και πίστευε στις εθνικές πλατφόρμες, και ο οποίος σήμερα αναπαράγεται με πολλαπλές εκφάνσεις, αλλά θα βρεθεί πολύ σύντομα αντιμέτωπος με την πραγματική διάσταση των τεράστιων προβλημάτων στην Ευρωπαϊκή Ενωση της φαινομενικής ενοποίησης. Πόσο τραγικό.

Σήμερα ο γαλλικός εθνικισμός τρέφεται και από την εθνική αναδίπλωση των Τόρηδων και το Brexit. Η Θάτσερ έβλεπε μόνο τα άτομα, όχι τις κοινωνίες. Ο Τσόρτσιλ βοήθησε την ευρωπαϊκή βιομηχανική αστική τάξη να βρει το ιστορικό νήμα για να συνδέσει την κατακερματισμένη Ευρώπη για την ήττα των δυνάμεων της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Τώρα, η Αγγλίδα πρωθυπουργός δίνει μάχη για να βγει η χώρα της από τον Ευρωπαϊκό Χάρτη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο· μια μάχη που την ανάγει σε κύριο πολιτικό μέτωπο. Το Συμβούλιο της Ευρώπης περνά βαθιά κρίση λόγω και των κατηγοριών για διαφθορά του προέδρου της, εξαιτίας αποδοχής χρηματικών ποσών από την κυβέρνηση του Αζερμπαϊτζάν για μια θετική γνωμοδότηση για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η ανασύνταξη της Ευρώπης μετά τον πόλεμο στηρίχτηκε στον στοχασμό για τον άνθρωπο. Τα ανθρώπινα δικαιώματα, και εν τέλει το ίδιο το δικαίωμα στη ζωή, γίνονται ιδεολογικό και ηθικό όχημα για την αλλοίωση των κοινωνικών συσχετισμών της μεταπολεμικής εποχής. Συγκαλύφτηκε έτσι το πραγματικό αίτημα για ένα κοινό μέλλον.

Είχε δοκιμαστεί η συνεργασία των λαών στις μεγάλες μάχες του πολέμου. Ηταν νωπό το αποτύπωμα. Οι λαοί, παρότι βαθιά πληγωμένοι από τις τεράστιες απώλειες και τον θάνατο, εμπνεόμενοι από τις ανεξάντλητες δυνάμεις της αντίστασης βγήκαν στους δρόμους της απελευθέρωσης αγκαλιάζοντας όλες τις δυνάμεις που έβγαλαν την Ευρώπη από τον φασισμό.

Ενώ ο Τσόρτσιλ και ο βρετανικός ιμπεριαλισμός οργάνωναν τον δρόμο της συντριβής της Αριστεράς στην Ελλάδα, μεθόδευαν τον Εμφύλιο και ταπείνωναν τις ηγεσίες του ΚΚΕ, του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ, την ίδια ώρα επιστράτευαν την αστική τάξη όχι μόνο στην ανασύνταξή της αλλά και στα νέα της καθήκοντα. Να φτιάξουν το νέο όραμα για τις Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης με διακηρύξεις για έναν νέο κόσμο δικαιοσύνης.

Από την Παγκόσμια Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών του 1948, στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου στη Ρώμη το 1950 και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης, σήμερα ο κόσμος κρατάει την κατανομή της εξουσίας στα κέντρα πολιτικής και οικονομικής ισχύος, όπου οι ταξικές αντιθέσεις βαθαίνουν από τη βίαιη και ιστορικά πρωτόγνωρη αναδιανομή του πλούτου υπέρ μιας τραγικά μικρής μειοψηφίας.

Ο δρόμος από τη Ζυρίχη μέχρι το σήμερα δεν έφερε παρά μόνον ακύρωση των μεγάλων προσδοκιών και των αγώνων μέσα στο μεγάλο χωνευτήρι των αστικών ψευδαισθήσεων. Η Ευρώπη, που υπερασπίζεται η σημερινή πολιτική και οικονομική τάξη, δεν ήταν ποτέ ιστορικό αίτημα των λαών της. Αρα, δεν μας αφορά.

* πολιτικής επιστήμονος, δρος Επιστήμης της Πληροφορίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας