Από το «καφφέ Σαντάν» στα καμπαρέ

Αφιέρωμα: Τα σοκάκια της Τρούμπας / Μέρος 2o

«Καφωδεία ο Πειραιάς είχε πολλά γύρω στην Ντρούμπα. Απάνω στο πάλκο έπαιζαν τσιφτετέλια, ζεϊμπέκικο κ.λπ. Κάτω στο πάλκο ορχήστρα ευρωπαϊκή, πιάνο, βιολί και τζάζι για ταγκό κ.λπ. Και μπροστά χαμηλά, σχεδόν κάτω ήταν δώδεκα κορίτσια σε παράταξη άβαφτες Γερμανίδες που έπαιζαν με την σειρά τους βιολιά»

Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή η περιοχή των Βούρλων είναι μία από τις πολλές που θα συγκεντρώσουν πρόσφυγες. Γι’ αυτό σιγά σιγά θα αρχίσουν να εκφράζονται έντονα παράπονα και να υπάρχουν δημοσιεύματα σε εφημερίδες («Ακρόπολις», 18.9.1929) για τα προβλήματα στη συνύπαρξη οικογενειών με τους οίκους ανοχής.

Το ίδιο διάστημα λίγο πιο μακριά, στην Τρούμπα, η προβλήτα της συγκέντρωνε τη μεγαλύτερη κίνηση από πλοία και αυτό δημιουργούσε προϋποθέσεις για την ανάπτυξη της διασκέδασης.

Τα πρώτα καφωδεία ή «καφφέ Σαντάν», όπως λέγονταν, είχαν εμφανιστεί από τις αρχές του 1900. Συγκέντρωναν κυρίως ναυτικούς και ήταν πολύ συχνά τα επεισόδια, κατά κανόνα για τα μάτια κάποιας γυναίκας.

Μια τέτοια μεγάλη συμπλοκή είχε γίνει (1905) «εις το παρά την Τρούμπαν ρωσσικόν καφωδείον μεταξύ Ιταλών ναυτών και Ελλήνων λεμβούχων εξ αιτίας μιας γυναικός», στην οποία μπλέχτηκαν πάνω από 40 άτομα...

Ο ρεμπέτης Νίκος Μάθεσης ή «Τρελάκιας» στα απομνημονεύματά του, όπως τα παρέδωσε στον Κώστα Χατζηδουλή (Κ. Χατζηδουλής. «Ρεμπέτικη Ιστορία 1», εκδόσεις Νεφέλη) περιγράφει τα καφωδεία του Πειραιά λέγοντας τα εξής:

«Καφωδεία ο Πειραιάς είχε πολλά γύρω στην Ντρούμπα. Απάνω στο πάλκο έπαιζαν τσιφτετέλια, ζεϊμπέκικο κ.λπ. Κάτω στο πάλκο ορχήστρα ευρωπαϊκή, πιάνο, βιολί και τζάζι για ταγκό κ.λπ. Και μπροστά χαμηλά, σχεδόν κάτω ήταν δώδεκα κορίτσια σε παράταξη άβαφτες Γερμανίδες που έπαιζαν με την σειρά τους βιολιά. Αυτή την διαρρύθμιση είχαν όλα τα καφωδεία της Τρούμπας. (…) Επίσης και τα παιχνίδια ήταν πάμπολλα (λέσχες)».

Η περιγραφή αυτή αποτυπώνει τη μεγάλη ποικιλία προγράμματος που προσέφεραν τα κέντρα της περιοχής, σύμφωνα με τα αντίστοιχα της Αθήνας, καθώς αυτή η διασκέδαση γνώριζε μεγάλη άνθηση σε όλη την Ευρώπη.

Ετσι και τα καμπαρέ του Πειραιά φρόντιζαν να παρουσιάζουν και κάποιο θέαμα «καλλιτεχνικής» φύσεως, το λεγόμενο αρχικώς βαριετέ!

Από τα πιο γνωστά καμπαρέ της εποχής ήταν το «Διεθνές» (αργότερα μετονομάστηκε «Ιντερνάσιοναλ»), στην οδό Αιγέως 6, που σε διαφημιστικές καταχωρίσεις στον Τύπο (1931) αναφερόταν ως «το μόνον τουριστικόν και αριστοκρατικόν Κέντρον».

Σε συγκεκριμένη διαφήμιση το κέντρο αναγράφεται ως «Ντάνσιγκ, Βαριεττέ, Καμπαρέ» και αναφερόταν ότι το πρόγραμμα θα περιλαμβάνει «το Μπαλέττο Ράι, καλλιτεχνικό συγκρότημα από 7 αγγελούδια εις εκκεντρικούς, ακροβατικούς και διεθνείς χορούς και την Διδα Μάγδαν Μπερς, διάσημος Βιενέζα χορεύτρια εις τους ημίγυμνους χορούς της και άλλα πολλά εκλεκτά νούμερα».

Αλλα καμπαρέ εκείνης της εποχής ήταν το «Φέμινα» του Στίνη και το «Περοκέ» της κυρίας Μαίρης [Πηγή: pireorama.blogspot].

Το γενικό πρόσταγμα στο «Ιντερνάσιοναλ» είχε η μαντάμ Ζενύ Λενώ, φιλενάδα του ιδιοκτήτη Γιάννη Παπαφίγκου ή Κρανιδιώτη, που αποκαλoύνταν από όλα τα κορίτσια «πατέρας» καθώς ήταν γνωστό πως «δεν έφαγε ποτέ δεκάρα» από εργαζόμενη.

Πάντως σε μια αναδρομή της εφημερίδας «Ελευθερία» (φ. 22.8.1966) διαβάζουμε ότι προπολεμικά το «βασίλειο» της Τρούμπας «το ώριζε και το εξουσίαζε ένας άσσος της τράπουλας και του μπαρμπουτιού, ο Κρανιδιώτης».

Ωστόσο όταν ο Κρανιδιώτης εγκατέλειψε τη Λενώ εκείνη πήγε, τον Ιούλιο του 1931, στην Αστυνομία και κατήγγειλε ότι ο πρώην φίλος της είχε πληρώσει έναν «μπράβο» για να σκοτώσει, προ διετίας, έναν πλούσιο κτηματία του Πειραιά, που ήθελε να συνάψει σχέση με την όμορφη αρτίστα του καμπαρέ, Ραμόνα.

Ο δράστης, ονόματι Τζώρτζης, είχε διαφύγει στην Αίγυπτο, όπου συνελήφθη και εκδόθηκε στην Ελλάδα για να γίνει η δίκη.

Τότε διαπιστώθηκε ότι το έγκλημα είχε γίνει για τα… μάτια της Ραμόνας, την οποία διεκδικούσαν δράστης και θύμα και όχι ο Κρανιδιώτης, που αθωώθηκε στο δικαστήριο.

Απεργία των καμπαρέ

«Μακεδονία» 8.6.1962 Η απεργία των καμπαρέ της Τρούμπας! «Μακεδονία» 8.6.1962 Η απεργία των καμπαρέ της Τρούμπας! |

Στη «χρυσή δεκαετία» της Τρούμπας φαίνεται ότι μπορούσαν να συμβούν τα πάντα, ακόμα και απεργία των καμπαρέ!

«Οι ιδιοκτήται των καμπαρέ του Πειραιώς κατήλθον εις απεργίαν διαρκείας», ήταν ο τίτλος μιας απίστευτης είδησης, που γραφόταν, στις 8 Ιουνίου 1962, στις εφημερίδες.

Η επιτυχία της πρώτης απεργίας των καμπαρέ ήταν μεγάλη. Οπως ανέφερε το δημοσίευμα, «η οδός Φίλωνος παρουσίαζε την νύκτα εικόνα ερημώσεως. Κανένα από τα 17 καμπαρέ της δεν ήνοιξε».

Τα αιτήματά τους ήταν η μείωση ενός επιπλέον φόρου, που είχε επιβληθεί «κατά κεφαλήν πελάτου», και η… ηθική εξυγίανση της Τρούμπας, δηλαδή η απομάκρυνση των οίκων ανοχής διότι, όπως έλεγαν οι ιδιοκτήτες, «περισσότεραι από 600 γυναίκες ελευθερίων ηθών γυρίζουν όλο το βράδυ στους δρόμους της Τρούμπας και “ψαρεύουν” πελάτας, οι οποίοι ίσως να ήσαν πελάται των καμπαρέ».

Ενα τρίτο θέμα ήταν ο αθέμιτος ανταγωνισμός (!) από τα «σνακ μπαρ», τα οποία χωρίς να έχουν την ίδια πολυτέλεια και φορολογία με τα καμπαρέ «διαθέτουν… γυναίκες υπό ευνοϊκότερους όρους».

Η απεργία διήρκεσε δύο μέρες αλλά την τρίτη, όπως διαβάζουμε στις εφημερίδες, ο κατάπλους στον Πειραιά ενός μικρού πλοίου με 20 ναύτες «έγινεν αιτία να “σπάση” η απεργία».

Σύμφωνα με τα ρεπορτάζ, όλα ξεκίνησαν όταν ο «ιδιοκτήτης ενός από τα καμπαρέ, διά να μη “χάση την πελατείαν” ήνοιξε το κατάστημά του. Οι λοιποί ιδιοκτήται προσεπάθησαν να πείσουν τον συνάδελφόν των να κλείση εκ νέου το κατάστημά, αλλ' αυτός δεν συνεμορφώθη. Κατόπιν τούτου ηναγκάσθησαν να προβούν εις το άνοιγμα των καμπαρέ και οι λοιποί».

Είναι φανερό, λοιπόν, ότι το σεναριακό εύρημα της κινηματογραφικής ταινίας «Καλώς ήρθε το δολάριο», με τους διερμηνείς να ζητάνε αύξηση από τους ιδιοκτήτες των μπαρ, μόνο… φανταστικό δεν ήταν.

Αλλωστε, αυτή δεν ήταν η μόνη… συνδικαλιστική κίνηση των ιδιοκτητών των καμπαρέ της Τρούμπας.

Οπως διαβάζουμε σε ρεπορτάζ της εφημερίδας «Αθηναϊκή» της 3ης Δεκεμβρίου 1965 για τα καμπαρέ της Αθήνας, επειδή υπήρχε μεταξύ τους μεγάλος ανταγωνισμός, «αντιμετωπίζεται η περίπτωσις της συνενώσεως όλων των αθηναϊκών κέντρων με τα κέντρα του Πειραιώς, τα οποία έχουν ιδρύσει και σωματείον».

Δεν είναι γνωστό εάν δημιουργήθηκε το… καρτέλ των καμπαρέ Αθήνας και Πειραιά. Ομως στις εφημερίδες διαβάζουμε, στις 22 Ιουνίου 1966, ότι έγινε νέα απεργία των καμπαρέ…

Θα έμεναν κλειστά για τρεις ημέρες, «διότι, ως λέγεται, η αστυνομία δεν περιορίζει τις άσεμνες γυναίκες από τους δρόμους, τα μπαρ και τα ξενοδοχεία της περιοχής». Εναν χρόνο αργότερα, θα έσβηναν οριστικά τα «κόκκινα φανάρια»…

Απάτες αλλά και εγκλήματα πάθους

Οι πρωτάρηδες στα μπροστινά τραπέζια

Σταδιακά όλος ο κόσμος που δραστηριοποιούνταν γύρω από τα Βούρλα μεταφέρθηκε στην Τρούμπα, Πολλοί από τους θαμώνες έπεφταν θύματα με την είσοδό τους στα νυχτερινά κέντρα. Λέγεται ότι στην Τρούμπα, αντίθετα με τα ήθη των σημερινών νυχτερινών κέντρων, οι πλούσιοι και σημαντικοί πελάτες κάθονταν πίσω πίσω ενώ οι πελάτες, υποψήφια θύματα, μπροστά!

Ιδιαίτερη μάλιστα προτίμηση στα τραπεζοκαθίσματα της πρώτης σειράς έδειχναν οι άρτι αφιχθέντες από επαρχία πελάτες, καθώς δεν γνώριζαν πού ακριβώς βρίσκονταν!

Αυτοί δέχονταν να πληρώσουν το ποτήρι αλκοόλ τρεις φορές ακριβότερα, προκειμένου να απολαύσουν από… κοντά τις τολμηρές εμφανίσεις των χορευτριών, συνήθως αλλοδαπής προέλευσης.

Στο μεταξύ οι καλοί πελάτες που κάθονταν στις πίσω σειρές, δέχονταν τις πραγματικές φροντίδες των γυναικών του καταστήματος που μετά το πρόγραμμά τους κάθονταν στα δικά τους τραπέζια.

Μια χαρακτηριστική είδηση ήταν αυτή που δημοσιεύτηκε στις εφημερίδες (31.5.1967) για έναν ναυτικό, που αφού ξεμπάρκαρε και εισέπραξε τις αποδοχές του (12.500 δραχμές), πήγε στο μπαρ «Μπλακ Κατ» στην Τρούμπα, όπου καθώς είχε μεθύσει διασκεδάζοντας με δύο «αρτίστες», του χρεώθηκαν 18 μπουκάλια σαμπάνια, 13 κοκτέιλ και άλλα ποτά και βρέθηκε μόνο με 500 δραχμές και ένα δολάριο!

Τέτοιες ιστορίες, με άσχημη κατάληξη, ήταν πολύ συχνές στα μαγαζιά της Τρούμπας.

Για τα μάτια μιας γυναίκας

Μία από αυτές απασχόλησε για μέρες τον Τύπο (Δεκέμβριο του 1962), καθώς ένας νέος είχε σκοτώσει τη θετή μητέρα του και τραυματίσει τον πατέρα του για να κλέψει τις τελευταίες οικονομίες τους (8.000 δραχμές) και να πάει για διασκέδαση με την «αρτίστα» Τούλα στο καμπαρέ «Φλώριδα», στην οδό Νοταρά.

Τα επεισόδια, οι ξυλοδαρμοί μεταξύ Ελλήνων και ξένων και τα εγκλήματα για τα… μάτια κάποιας γυναίκας ήταν σχεδόν καθημερινά στο αστυνομικό δελτίο. Φυσικά κάποιες ήταν πολύ όμορφες, όπως μια νεαρή κοπέλα που της είχαν δώσει το ψευδώνυμο «Σοράγια της Τρούμπας».

Δεν έλειπαν βέβαια και οι πράξεις εκδίκησης των γυναικών. Μια τέτοια ιστορία ήταν της Δέσποινας, που έμεινε γνωστή ως «η βιτριολίστρια» της Τρούμπας αφού μετά από καβγά με τον φίλο της, ιδιοκτήτη του μπαρ «Λίμπερτυ», του έριξε βιτριόλι στο πρόσωπο ενώ κοιμόταν, με αποτέλεσμα να τον τυφλώσει (Ιανουάριος 1957).

Μια άλλη ήταν η περίπτωση της Στέλλας από τη Λαμία, που εκμεταλλεύτηκε κάποιος Αντώνης και την έκανε πόρνη στην Τρούμπα και μια μέρα η Στέλλα τον πυροβόλησε στο πόδι.

Μέγαρο Βάττη

Μέγαρο Βάττη  Στις οδούς Μπουμπουλίνας 2, Ακτή Μιαούλη 15 και Αγ. Σπυρίδωνος.
Στις οδούς Μπουμπουλίνας 2, Ακτή Μιαούλη 15 και Αγ. Σπυρίδωνος.

Κατασκευάστηκε από τους εφοπλιστές αδελφούς Βάττη. Ως έτος κατασκευής εμφανίζεται το 1925, ωστόσο σε καταχωρίσεις του Τύπου αναφέρονται ως εγκατεστημένες εκεί από τις 28 Σεπτεμβρίου 1924 ατμοπλοϊκές εταιρείες.

Είναι έργο του αρχιτέκτονα Αλέξανδρου Νικολούδη, που σχεδίασε γνωστά κτίρια των Αθηνών, όπως το μέγαρο Λιβιεράτου (Πατησίων και Ηπείρου), η Λέσχη Αξιωματικών (Πλατεία Ρηγίλλης) κ.ά. Πρόκειται για πενταώροφο κτίριο, με στοιχεία μπαρόκ αρχιτεκτονικής.

Κατά καιρούς στέγασε εμπορικά και ναυτιλιακά γραφεία, ενώ στους δύο τελευταίους ορόφους λειτούργησε το ξενοδοχείο «Διεθνές», για το οποίο σε εφημερίδες της εποχής διαβάζουμε ότι διαθέτει: «Θέρμανση τελειοτάτου συστήματος, φωτισμός ηλεκτρικός άπλετος, πράγματι υπηρεσία πρόθυμος και εν γένει οργάνωση καθ' όλα ευρωπαϊκή. Αναβατήρ και τηλέφωνα συμπληρώνουν μαζί με λουτήρας και άφθονο ύδωρ, το ωραιότατον τούτο οικοδομικό κόσμημα του Πειραιώς».

Από το 1970 το κτίριο πέρασε στην ιδιοκτησία της Εθνικής Τράπεζας και έχει αποκατασταθεί πλήρως.

Ξενοδοχείο «Πειραιεύς»

Ξενοδοχείο «Πειραιεύς»

Στις οδούς Ακτή Μιαούλη 13 και Μπουμπουλίνας 1 και Αγ. Σπυρίδωνος 1 (ιδιοκτησία Πανεπιστημίου Αθηνών).

Το ξενοδοχείο «Πειραιεύς» κατασκευάστηκε το 1872. Εχει σχήμα «Π» και η οργάνωση του όγκου και η διάταξη των χώρων του παρουσιάζουν αντιστοιχίες με το κτίριο των Παλαιών Ανακτόρων.

Στη γωνιακή αίθουσα του 2ου ορόφου, επί των οδών Μπουμπουλίνας και Ακτής Μιαούλη, όπου στεγαζόταν η Ενωση Μηχανικών Ατμόπλοιων, πραγματοποιήθηκε, από τις 17 έως και τις 23 Νοεμβρίου 1918, το 1ο Ιδρυτικό Συνέδριο του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδος (ΣΕΚΕ), το οποίο λίγα χρόνια αργότερα μετονομάστηκε Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας. Σχετική επιγραφή έχει τοποθετηθεί στην είσοδο του κτιρίου.

Ο Α. Μπεναρόγια γράφει, μεταξύ άλλων, στα απομνημονεύματά του για το συνέδριο: «Μία χούφτα ανθρώπων περί τους 30 εν όλω έθετον τας βάσεις ενός νέου και ιστορικού κόμματος, του Σοσιαλιστικού Κόμματος, ήνοιγον τον δρόμον της πολιτικής σταδιοδρομίας της νέας κοινωνικής τάξεως, του ελληνικού προλεταριάτου» (Αβ. Μπεναρόγια, «Η πρώτη σταδιοδρομία του ελληνικού προλεταριάτου», εκδόσεις Ολκός).

Αγιος Σπυρίδωνας - Γιαχνί Σοκάκι

Αγιος Σπυρίδωνας - Γιαχνί Σοκάκι
Ο σημερινός ναός του Αγίου Σπυρίδωνα έχει οικοδομηθεί στα ερείπια Μοναστηριού που ήταν γνωστό από τον 12ο ή τον 16ο αιώνα και είναι το ένα από τα δύο όρια, που καθορίζουν την περιοχή της «Τρούμπας».

Το άλλο είναι ο ναός του Αγίου Νικολάου. Οι δύο εκκλησίες όριζαν τα τμήματα των οδών Φίλωνος και Νοταρά, που μαζί με την οδό 2ας Μεραρχίας αποτελούσαν τον πυρήνα του «Σόχο» του Πειραιά. Τ

ο Γιαχνί Σοκάκι είναι η σημερινή οδός Αγίου Σπυρίδωνος. Αυτή η ονομασία οφείλεται στους πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής, που άνοιξαν μικρά μαγειρεία.

Στην οδό Αγίου Σπυρίδωνος, εκτός από τα μαγειρεία και εστιατόρια υπήρχαν τροχεία και ραφεία που εξυπηρετούσαν τους ναυτικούς.

Γυρίστε σελίδα για το 3o μέρος του αφιερώματος: Από τους Γερμανούς κατακτητές στα Αμερικανάκια

Δείτε εδώ το 1o μέρος: Η ντροπή και το καμάρι του Πειραιά

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ