Αντίο στον γίγαντα του Ολοκαυτώματος

claude-lanzmann.jpg

Κλοντ Λανζμάν Ο Γάλλος διανοούμενος όχι μόνο υπήρξε ένας σημαντικός συγγραφέας, δημοσιογράφος, αγωνιστής και σκηνοθέτης, αλλά έπαιξε με το έργο του καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της μνήμης και της αλήθειας για τη γενοκτονία των Εβραίων | AP Photo / Gero Breloer

Σκηνοθέτης του απόλυτου κινηματογραφικού αριστουργήματος για το Ολοκαύτωμα («Shoah»), σημαντικός συγγραφέας, υπερασπιστής του Ισραήλ, επικεφαλής της πολιτικής και φιλοσοφικής επιθεώρησης «Les Temps Modernes», αγωνιστής και βαθιά πολιτικοποιημένος, ο Κλοντ Λανζμάν που άφησε χθες την τελευταία του πνοή σε ηλικία 92 ετών ήταν χωρίς αμφιβολία ένας από τους γίγαντες της γαλλικής πνευματικής ζωής.

«Απεβίωσε σήμερα το πρωί στην κατοικία του. Τις τελευταίες μέρες ήταν πολύ αδύναμος», δήλωσε εκπρόσωπος του εκδοτικού οίκου Γκαλιμάρ αλλά -κακά τα ψέματα- για εκείνον η αντίστροφη μέτρηση ξεκίνησε πέρυσι μετά τον θάνατο του 23χρονου γιου του Φελίξ, ο οποίος νικήθηκε από τον καρκίνο.

Γιος Ρώσων Εβραίων μεταναστών στη Γαλλία, ο Λανζμάν που είχε κάνει τρεις γάμους, γεννήθηκε στο Παρίσι το 1925 και ως έφηβος υπήρξε ενεργό μέλος των Παριζιάνων αντιστασιακών. Μετά τον πόλεμο σπούδασε φιλοσοφία στη Σορβόνη, διέμεινε για μια περίοδο στη Δυτική Γερμανία διδάσκοντας στο πανεπιστήμιο και, στα τέλη της δεκαετίας του ‘40, επέστρεψε στη Γαλλία.

Η συνάντησή του με τη Σιμόν ντε Μποβουάρ και τον Ζαν-Πολ Σαρτρ άφησε σε όλους ανεξίτηλο σημάδι. Το κορυφαίο ζεύγος των γαλλικών γραμμάτων τον προσκάλεσε να συμμετάσχει στο περιοδικό «Les Temps Modernes», στο οποίο όχι μόνο έγινε αρχισυντάκτης (μετά τον θάνατο της Μποβουάρ το 1986), αλλά παρέμεινε στο δυναμικό του ώς το τέλος της ζωής του.

Ως δημοσιογράφος είχε εξ αρχής έναν ξεχωριστό και βαθυστόχαστο τρόπο να αναλύει τις πολιτικές εξελίξεις της δεκαετίας του ‘50 και του ‘60, γράφοντας μάλιστα μακρά και επιδραστικά άρθρα για το Ισραήλ, τη Βόρεια Κορέα, το Θιβέτ, αλλά και τις πρακτικές της γαλλικής κυβέρνησης στην Αλγερία.

Αδιαμφισβήτητα το έργο της ζωής του υπήρξε το αριστουργηματικό και πολυβραβευμένο ντοκιμαντέρ του «Shoah» (στα εβραϊκά σημαίνει «αφανισμός») που παρουσίασε στο κοινό το 1985. Δέκα ολόκληρα χρόνια τού αφιέρωσε για να το ολοκληρώσει, καθώς μέχρι το 1978 αρνιόταν πεισματικά να πατήσει το πόδι του σε στρατόπεδο συγκέντρωσης.

Σε μια εποχή που μπορούσε κανείς να μιλήσει με πολλούς επιζώντες του Ολοκαυτώματος -οι οποίοι είχαν ακόμα ζωντανές τις μνήμες της φρίκης από τα στρατόπεδα θανάτου- αλλά και να εντοπίσει ναζιστές που κυκλοφορούσαν ακόμα κρυφά ελεύθεροι, ο Λανζμάν συγκέντρωνε με επιμονή, επί χρόνια, αποκλειστικές μαρτυρίες και ανατριχιαστικές συνεντεύξεις.

Το υλικό του, που άγγιζε τις 350 ώρες, μετετράπη σε ένα 10ωρο ντοκιμαντέρ, το οποίο έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της μνήμης και της αλήθειας του Ολοκαυτώματος.

Αποφεύγοντας να δώσει ιστορικές εξηγήσεις και να οδηγηθεί σε συναισθηματικές ευκολίες, ο κινηματογραφιστής στάθηκε με σεβασμό απέναντι στους συνεντευξιαζόμενους, έδωσε έμφαση μόνο στα γεγονότα, γι’ αυτό και ποτέ δεν αμφισβητήθηκε η ειλικρίνεια, η ακεραιότητά, η αυστηρότητα και η καλή του πίστη.

«Shoah», 1985

Πριν από το «Shoah» είχε γυρίσει την πρώτη του ταινία «Pourquoi Israël» (Γιατί το Ισραήλ), ένα ντοκιμαντέρ -με αφορμή την 25η επέτειο της χώρας- όπου διερευνούσε τι σημαίνει να είσαι Ισραηλινός. Το 2009 εξέδωσε τα απομνημονεύματά του, «Le lièvre de Patagonie», όπου με αξιοσημείωτο τρόπο κατέγραφε τη συναρπαστική του ζωή, τα ταξίδια, τις συναντήσεις, τους αγώνες του.

Το 2013, η Μπερλινάλε τού απένειμε τη Χρυσή Αρκτο για το σύνολο του έργου του, ενώ την ίδια χρονιά κυκλοφόρησε η ταινία του «Ο τελευταίος των αδίκων», στην οποία αναζητούσε το αληθινό πρόσωπο του συνταγματάρχη των SS Αντολφ Αϊχμαν.

Ενα διάλειμμα από την ενασχόλησή του με το Ολοκαύτωμα υπήρξε η ταινία «Napalm», που έκανε πρεμιέρα στις Κάνες το 2017 και αφορούσε τη σύντομη σχέση που είχε με μια Βορειοκορεάτισσα νοσοκόμα την εποχή που επισκέφθηκε τη Βόρεια Κορέα ως νεαρός δημοσιογράφος.

Η τελευταία του δημιουργία «Les quatre soeurs» («Οι τέσσερις αδελφές») ήταν μια τηλεοπτική σειρά για τις γυναίκες που επέζησαν του Ολοκαυτώματος. Ωστόσο, ο Λανζμάν απασχόλησε πρόσφατα τον Τύπο και για έναν ακόμη λόγο: τη διαμάχη που είχε με τη θετή κόρη τής Σιμόν ντε Μποβουάρ, η οποία του απαγόρευσε να δημοσιοποιήσει στη Γαλλία τα ερωτικά γράμματα που αντάλλαξε με τη μητέρα της κατά την επτάχρονη σχέση τους (1952-1959).

Ο Κλ. Λανζμάν τότε ήταν 27 ετών και η Σιμόν ντε Μποβουάρ 17 χρόνια μεγαλύτερή του. Οι δυο τους όχι μόνο ερωτεύτηκαν παράφορα, αλλά κατάφεραν -παρά τη συγκατοίκησή τους- να μη διαταράξουν και τη σχέση τους με τον Ζαν-Πολ Σαρτρ. Αλλωστε ο Λανζμάν στην αυτοβιογραφία του επέμενε στη φιλική ατμόσφαιρα που επικρατούσε ανάμεσα στο τρίο.

Έντυπη έκδοση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας