Ανατέμνοντας το ψυχικό άλγος

Υγρασία, συννεφιά, πηχτό πράσινο τοπίο, μυρωδιά της τύρφης παντού: η Ιρλανδία εισάγεται στο μυθιστόρημα από τις πρώτες κιόλας γραμμές. Είναι ο τόπος της ακραίας φτώχειας και μιας παράξενης αρχαϊκότητας∙ ο τόπος όπου η πίστη συνυφαίνεται με τη δεισιδαιμονία και τις προλήψεις και οι άνθρωποι, αμαθείς και φοβισμένοι, προσμένουν ίσως κάποιο θαύμα.

Emma Donoghue  «Το θαύμα»  Μυθιστόρημα  Μετάφραση: Ρηγούλα Γεωργιάδου, Παπαδόπουλος, 2017  Σελίδες 360 Emma Donoghue «Το θαύμα» Μυθιστόρημα Μετάφραση: Ρηγούλα Γεωργιάδου, Παπαδόπουλος, 2017 Σελίδες 360 |
Κάτι να συνταράξει τη ζωή τους που κυλάει μονότονα μέσα στην ένδεια, κάτι να δώσει νόημα στις συρρικνωμένες τους υπάρξεις, να θερμάνει την πίστη τους, να φωτίσει τις μέρες τους που, στα μισά του δέκατου ένατου αιώνα, κυλάνε ζοφερές, χωρίς ελπίδα.

Και το θαύμα ενσαρκώνεται στη μορφή ενός μικρού κοριτσιού στο έμπα της εφηβείας. Σ’ ένα σπιτάκι στο χωριό της Ιρλανδίας όπου εκτυλίσσεται το ψυχολογικό θρίλερ της Εμα Ντόναχιου (γνωστής μας από το πολυδιαβασμένο «Δωμάτιο», την εκπληκτική ιστορία εγκλεισμού που εμπνεύστηκε η συγγραφέας από την ανατριχιαστική υπόθεση Φριτζλ στην Αυστρία) ζει αυτό το παράξενο, ευγενικό, ήσυχο και θεοσεβούμενο παιδί που συντηρείται στη ζωή απέχοντας από την τροφή επί μήνες, χωρίς ωστόσο αυτό να την εξαντλεί.

Παπάδες και πιστοί διακρίνουν θείο δάκτυλο∙ ο τοπικός γιατρός ένα παράδοξο της βιολογίας που ενδέχεται να δώσει ώθηση στην επιστήμη∙ η μητέρα μια ευκαιρία εξιλασμού και -γιατί όχι;- χρηματικού οφέλους∙ οι πάντες βλέπουν την ωχρή Αννα σαν μιαν αγία.

Ως τη στιγμή που μια νοσοκόμα η οποία έχει μαθητεύσει στον πόλεμο της Κριμαίας κοντά στη θρυλική Φλόρενς Ναϊτινγκέιλ φτάνει στο χωριό. Την έχει προσλάβει μια αυτόκλητη, όσο και ετερόκλιτη «Επιτροπή» κατοίκων, επιφανών και μη, προκειμένου να παρακολουθεί στενά τη μικρή Αννα ώστε να βεβαιωθεί ότι πράγματι δεν καταναλώνει μπουκιά φαγητού, μ’ άλλα λόγια ότι δεν τρώει κρυφά.

Η νοσοκόμα, η ορθολογίστρια Λιμπ Ράιτ, αφοσιωμένη στις μετρήσεις της –ύψος, βάρος, άλλες επιμέρους ενδείξεις της φυσικής κατάστασης της μικρής (παγωμένα άκρα, πρησμένα βλέφαρα)–, όχι όμως προσηλωμένη αποκλειστικά σε αυτές, αρχίζει σταδιακά να αντιλαμβάνεται ότι κάτι δεν πάει καλά, ιδίως όταν βλέπει ότι στο διάστημα που «επιτηρεί» τη νηστεία της Αννας το παιδί φθίνει ραγδαία. Το σώμα του φαίνεται να το εγκαταλείπει.

Γιατί; Το ένστικτό της χτυπάει συναγερμό. Πρέπει να μάθει. Ετρωγε πριν; Ποιος την τάιζε; Κι αν όχι, γιατί η Αννα δεν αγγίζει το φαγητό, ποιος ιδεασμός την εμποδίζει να τραφεί; Πρέπει να μάθει όχι απλώς από επιστημονικό ενδιαφέρον, αλλά και γιατί έχει αρχίσει να συνδέεται συναισθηματικά με το παιδί, που της θυμίζει την κόρη που έχασε, τη ζωή της στην Αγγλία που μέσα σε μια νύχτα ακυρώθηκε.

Η Εμα Ντόναχιου είναι πολύ επιδέξια συγγραφέας – και, επιπλέον, ευτύχησε να έχει και μια πολύ καλή μεταφράστρια στη γλώσσα μας, τη Ρηγούλα Γεωργιάδου, που είναι σαν να βυθίστηκε και εκείνη στο «σπογγώδες υπογάστριο της Ιρλανδίας», καθώς έγραψε, για να μεταφέρει πιστά τη θολή, απατηλή και ανησυχητική ατμόσφαιρα του βιβλίου.

Σελίδα τη σελίδα, η Ντόναχιου έχει στήσει έναν κόσμο σκοτεινό, βεβαρημένο από μια θρησκοληψία που διαφυλάσσει παγανιστικές μνήμες: ξωτικά και φαντάσματα, δύστροπα εργαλεία που μπορεί και να τιμωρούν τον ασεβή χειριστή τους, θρησκευτικές περικοπές που απαγγέλλονται σαν μαγικές επωδοί κι όλα αυτά σε συνεχή αντιδιαστολή με τον ορθό λόγο τον οποίο εκπροσωπούν η νοσοκόμα και ο αναπάντεχος σύμμαχός της, ένας νεαρός δημοσιογράφος από το Δουβλίνο που έχει έρθει στο χωριό της Αννας για να καλύψει το ανεξήγητο γεγονός.

Καθώς το μυστήριο κορυφώνεται και η Λιμπ αναλαμβάνει αυθόρμητα και μυστικά την αποστολή να σώσει την Αννα από το νοσηρό περιβάλλον της και από την ίδια της τη διαταραχή, η φύση μοιάζει να γλυκαίνει, τα σκοτάδια να υποχωρούν και η συγγραφέας πυκνώνει την αφήγησή της, οδηγώντας την σε μια κορύφωση πραγματικά συγκλονιστική.

Το βιβλίο είναι πολλά πράγματα μαζί: είναι ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα εποχής, μιας εποχής που ταλαντευόταν ανάμεσα στον σκοταδισμό και τις προλήψεις από τη μια και την ιδέα της προόδου και της κοινωνικής αφύπνισης από την άλλη.

Είναι μια διερεύνηση του φαινομένου της νευρικής ανορεξίας, όπως εμφανιζόταν σε εποχές που δεν είχε διαγνωστεί ως ασθένεια και, μεταξύ των καθολικών κυρίως, περιβαλλόταν από τη μυστικιστική γοητεία του μαρτυρίου.

Είναι μια μελέτη του ψυχικού άλγους και των επιπτώσεών του. Είναι μια ιστορία για την πίστη που εύκολα μπορεί να παραμορφωθεί, να εκτραπεί σε υστερία, να γίνει τυφλή, αυτοκαταστροφική. Και είναι, κυρίως μια ιστορία για την αγάπη. Γιατί η αγάπη είναι και κινητήρια δύναμη, αλλά και καθηλωτική, ιδίως όταν συνοδεύεται από ενοχή.

Η Αννα καθηλώνεται στην άρνηση από αγάπη για τον νεκρό αδελφό της∙ η Λιμπ κινητοποιείται από την αγάπη για το παραπλανημένο, αθώο παιδί που έπεσε τυχαία στον δρόμο της, αναλαμβάνει την ευθύνη που πάει χέρι χέρι με την αγάπη και φέρνει γενναία εις πέρας την πιο παράτολμη ίσως πράξη της ζωής της.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ