Αναμοχλεύοντας την πολύπειρη Ιστορία

flavios_iosipos.jpg

Φλάβιος Ιώσηπος με τη σειρά μας, σε όλες τις εποχές ο άνθρωπος έχει την τάση να κρίνει κάποιες ηθικά και ιστορικά διφορούμενες περιπτώσεις, όταν ειδικά πρέπει να διακρίνει τη γραμμή που διαχωρίζει το φως από τη σκιά | ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ

Ο Ιώσηπος (37-100 μ.Χ.) ήταν Εβραίος στρατηγός, πλούσιος με αριστοκρατική καταγωγή, με ρίζες στην ασμοναϊκή δυναστεία. Πολέμησε εναντίον των Ρωμαίων στον πρώτο Εβραϊκό-Ρωμαϊκό πόλεμο του 66-73 μ.Χ. ως στρατιωτικός ηγέτης στη Γαλιλαία. Πριν γίνει στρατηγός, είχε ενδιαφέρον παρελθόν.

Στα είκοσί του, ταξίδεψε για να διαπραγματευτεί με τον αυτοκράτορα Νέρωνα για την απελευθέρωση κάποιων Εβραίων ιερέων και μετά την επιστροφή του στην Ιερουσαλήμ, συντάχθηκε ως διοικητής των δυνάμεων της Γαλιλαίας.

Ηταν η εποχή κατά την οποία οι Ρωμαίοι είχαν εισβάλει στην περιοχή σκοτώνοντας χιλιάδες. Ο Ιώσηπος φαινόταν να χάνει μια μάχη, παγιδευμένος με τους άντρες του στο σπήλαιο ενός χωριού με περίπου σαράντα συντρόφους του. Ολα αυτά συνέβαιναν το 67 μ.Χ.

Οι Ρωμαίοι με κυβερνήτη τον Φλάβιο Βεσπασιανό και τον γιο του Τίτο ζήτησαν από την ομάδα να παραδοθεί, αλλά εκείνοι αρνήθηκαν. Ανίκανος όμως να συνεχίσει την αντίσταση, σκέφτηκε να παραδοθεί, κι έτσι έστειλε έναν απεσταλμένο να διαπραγματευθεί με τους Ρωμαίους. Εκείνοι δέχτηκαν να του χαρίσουν τη ζωή, αλλά όχι στους στρατιώτες του και στους κατοίκους του παρακείμενου χωριού.

Ο Ιώσηπος ύστερα από διαβουλεύσεις με τα άλλα μέλη του εβραϊκού συμβουλίου πρότεινε μια μέθοδο συλλογικής αυτοκτονίας, η οποία έγινε δεκτή. Σύμφωνα με αυτή, με κλήρο ο ένας θα σκότωνε τον άλλο, και ο τελευταίος θα αυτοκτονούσε! Ο Ιώσηπος φυσικά με κάποια τεχνάσματα κατάφερε να μείνει τελευταίος μαζί με τον προτελευταίο που έπρεπε να τον σκοτώσει. Ολοι οι άλλοι σύντροφοι έχασαν τη ζωή τους σκοτώνοντας ο ένας τον άλλο, όπως είχαν άλλωστε συμφωνήσει. Κάνοντας χρήση του αξιώματός του, όμως, ο Ιώσηπος τον έπεισε να παραδοθούν, όπερ και εγένετο.

Οι Ρωμαίοι κράτησαν τον λόγο τους, σκότωσαν τον άλλο κι όλους τους κατοίκους του χωριού και έτσι έμεινε ζωντανός μόνο ο Ιώσηπος! Ολα τα υπόλοιπα, μαζί με αυτό το επεισόδιο, φρόντισε να κρατήσει στα αρχεία της η Ιστορία και καλά φυλαγμένα. Ο έξυπνος Εβραίος στρατηγός Ιώσηπος έφυγε το 71 μ.Χ. και πήγε στη Ρώμη όπου έγραψε τη σπουδαία «Ιστορία του Ιουδαϊκού Πολέμου», ενώ παντρεύτηκε και την τέταρτη σύζυγό του, μια Εβραία γυναίκα από την Κρήτη, η οποία του χάρισε και δύο γιους.

Η συγγραφική του εργασία παρουσιάζεται από τους κριτικούς ως εκείνη ενός προδότη, ανάξια να μελετηθεί ή να μεταφραστεί στα εβραϊκά. Οι επικριτές του δεν ήταν ποτέ ικανοποιημένοι για το γεγονός ότι δεν αυτοκτόνησε στη Γαλιλαία και, μετά τη σύλληψή του, αποδέχθηκε την προστασία και την υποστήριξη των Ρωμαίων.

Η ιστορικός Mary Smallwood από το Μπέλφαστ, γνωστή για τη συγγραφική της δουλειά στη συγκεκριμένη περίοδο της Ιστορίας, γράφει ότι υπήρξε ένοχος συγκλονιστικής υποκρισίας που έλαβε χώρα την παραπάνω χρονική περίοδο, σώζοντας τον εαυτό του και θυσιάζοντας τους συντρόφους του. Γύρισε την αιχμαλωσία του στρατού του προς όφελός του και επωφελήθηκε για το υπόλοιπο της ζωής του.

Η λογοτεχνία φυσικά έχει τη δική της γνώμη. Ο Ιώσηπος διηγήθηκε την προσωπική του αθλιότητα. Γιατί άραγε; Για να μας αφηγηθεί την αμαρτία του και να βρει τη συγχώρεση; Για να δικαιολογήσει στον εαυτό του τη συγκεκριμένη συμπεριφορά; Πόσο αντιφατικά είναι λοιπόν όλα αυτά; Ηταν καλύτερα να πεθάνει τελικά εκεί ένδοξα με τους συντρόφους και να μη γράψει την ιστορία του, ή μήπως ήταν προτιμότερο που επέζησε και μας άφησε παρακαταθήκη όλες τις αφηγήσεις του; Οι Εβραίοι τον θεωρούν το κατ’ εξοχήν κλασικό παράδειγμα αχρείου προδότη.

Ομως από την άλλη μεριά, είναι κάτι παραπάνω από σίγουρο ότι η πολιορκία των Ρωμαίων δεν θα αργούσε να οδηγήσει στον σφαγιασμό όλων. Διαβάζω στο βιβλίο «Η τρελή του σπιτιού» (La loca de la casa) της Ισπανίδας δημοσιογράφου Ρόζα Μοντέρο, τη γνώμη της για την προσωπικότητα του Ιώσηπου. Ηταν τόσο άθλιος, ισχυρίζεται η Μοντέρο, αλλά ταυτόχρονα τόσο ανθρώπινη η επιθυμία του να ζήσει, να αφηγηθεί, γιατί στην πραγματικότητα ήταν ένα ζωάκι που το τρόμαζε ο θάνατος!

Φυσικά, λέμε με τη σειρά μας, σε όλες τις εποχές ο άνθρωπος έχει την τάση να κρίνει κάποιες ηθικά και ιστορικά διφορούμενες περιπτώσεις, όταν ειδικά πρέπει να διακρίνει τη γραμμή που διαχωρίζει το φως από τη σκιά. Κι όλοι έχουμε την αίσθηση ότι οι τίμιες συμπεριφορές είναι αυτές που χτίζουν τα τείχη του κόσμου μας. Οχι αυτά που μας απομονώνουν, αλλά αυτά που μας προστατεύουν από ανεπιθύμητες κι ανεύθυνες επιθέσεις κι απόψεις!

 

epistoles@efsyn.gr