Αλλο να τα λέμε κι άλλο να τα γράφουμε…

Ενα βιβλίο που προκαλεί περιέργεια και συνάμα ενδιαφέρον: «Πιπέρι στο στόμα!», και υπότιτλος: «Οψεις των λέξεων-ταμπού στη Νέα Ελληνική». Το υπογράφουν τρεις κυρίες με ακαδημαικές περγαμηνές: Μαρία Καμηλάκη (δρ Γλωσσολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών), Γεωργία Κατσούδα (ερευνήτρια β΄ βαθμίδας στο Κέντρο Ερεύνης Νεοελληνικών Διαλέκτων και Ιδιωμάτων της Ακαδημίας Αθηνών), Μαρία Βραχιονίδου (γλωσσολόγος και λαογράφος, δρ Πανεπιστημίου Ιωαννίνων).

Προλογίζει ο Θανάσης Νάκας (καθηγητής Γλωσσολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών). Εξώφυλλο (αναγνωρίσιμο) του σκιτσογράφoυ της «Εφ.Συν.» Μιχάλη Κουντούρη, εκδ. «Καλλιγράφος». Ενας καλαίσθητος τόμος 450 σελίδων που, σπεύδω να υπογραμμίσω, παρά την (και) επιστημονικότητά του, διαβάζεται άνετα και ευχάριστα.

«Πιπέρι στο στόμα!», ένα ενδιαφέρον και απολαυστικό πόνημα «Πιπέρι στο στόμα!», ένα ενδιαφέρον και απολαυστικό πόνημα |
(Και, ας προσθέσω, σε προγενέστερες εποχές θα επέσυρε την παρέμβαση κάποιου φρουρού των ηθών μας.) Στην παρουσίασή του, πριν από λίγες ημέρες στον «Ιανό», μίλησαν, μπροστά σε πυκνό ακροατήριο, ο Γιώργος Ξυδόπουλος, αναπλ. καθηγητής Γλωσσολογίας Πανεπιστημίου Πατρών, ο Στέργιος Τέγος, διευθυντής Νευρολογικού Τμήματος Νοσοκομείου ΝΙΜΤΣ, καθώς και οι συγγραφείς του βιβλίου.

«Πρόκειται για ένα έργο αφιερωμένο σε λέξεις “δραπέτες”, που ξέφυγαν από το “γλωσσικό καθαρτήριο” της ελληνόφωνης κοινότητας, λειτουργώντας σαν ανεξέλεγκτη κραυγή μέσα σε ένα σύμπαν κυρίαρχου λόγου», διαβάζω στο οπισθόφυλλο.

Και ο Θανάσης Νάκας στο «Αντί προλόγου»: «Στόχος του βιβλίου που κρατάτε στα χέρια σας είναι να διερευνήσει ορισμένες από τις πτυχές της σημασίας της χρήσης και της λειτουργίας των λέξεων-ταμπού στη νέα ελληνική.

Πρόκειται για ένα πεδίο, το οποίο είναι άρρηκτα δεμένο με την καθημερινότητα των ομιλητών/-τριών της ελληνικής γλώσσας και που άλλοτε μας εκπλήσσει, άλλοτε μας σκανδαλίζει κι άλλοτε μας εξοργίζει ή και μας προσβάλλει, αλλά με το οποίο, τελικά, όλες και όλοι ερχόμαστε σε συνεχή επαφή είτε ως χρήστες, είτε ως αποδέκτες»…

Τα… δημοφιλή

Εννοείται πως είναι αδύνατον να παρουσιαστεί όπως του αρμόζει ένα τέτοιο πόνημα στον περιορισμένο παρόντα χώρο. Οπότε θα σταθώ σε μερικά σημεία, όπως αυτό που αφορά μια λέξη που έχει την… τιμητική της στην καθημερινότητά μας – ειδικότερα μεταξύ των νέων:

«[…] ο δυσφημισμός μαλάκας, αν και αρχικά σημαίνει “αυτόν που αυνανίζεται”, σπανίως χρησιμοποιείται πια με αυτή την έννοια. Οι σημασίες που προσλαμβάνει, κυρίως στον προφορικό λόγο, είναι πολλές και διαφοροποιούνται ανάλογα με τα συμφραζόμενα (“χαζός”, “ανέντιμος”, “ανεπιθύμητος”, “αφελής”, “κορόιδο” κ.ά.) Μάλιστα, μεταξύ οικείων θεωρείται οικείος χαιρετισμός ή φιλική προσφώνηση, σχεδόν συνώνυμη με το “φίλος”».

Σχετικά συναφές και το… δημοφιλές ρήμα γαμάω/ώ, που στην αρχαία ελληνική «ως συνηρημένο σε –έω/ώ σήμαινε “νυμφεύομαι, παίρνω για γυναίκα” […] Περίφημη είναι η φρ. Αντε γαμήσου!, που πολλοί τη θεωρούν λεκτική πράξη όχι βλαστήμιας, αλλά ευχής, ανακυκλώνοντάς τη (!), ενώ συναφές περιεχόμενο έχουν οι αποστροφές Γάμησέ μας!, “παράτα μας ήσυχους”, Γάμα τα! Γάμησέ τα!, για προβλήματα και δυσκολίες που ενέχει μια κατάσταση, Δε γαμιέται!, για κάτι για το οποίο δεν αξίζει να ασχοληθεί κανείς»…

Της… πορνοτσόντας

Και περνάω στη χρήση λέξεων-ταμπού, στην περίοδο της κινηματογραφικής… πορνο-τσόντας, όπου «ο φανατικός τους οπαδός, γνωστός και ως τσοντάκιας ή τσοντόβιος/α, μπορεί να επιλέξει μέσα από μια ευρεία γκάμα ειδολογικών κατηγοριών, όπως λεσβιακό, ομαδικό, διαφυλετικό, ομοφυλοφιλικό, πρωκτικό κ.ά. […] Παροιμιώδεις είναι και οι χιουμοριστικοί τίτλοι πολλών ελληνικών παραγωγών, που αξιοποιούν τις λέξεις-ταμπού σε ξεκαρδιστικές διακειμενικές παραφθορές γνωστών κινηματογραφικών ταινιών:

(Ξεκωλοθρευτής αντί “Εξολοθρευτής”, Τα κανόνια του Βυζαρόνε αντί “Τα κανόνια του Ναβαρόνε”, Πουτανικός αντί “Τιτανικός”, Το κλαρίνο του λοχαγού Κωλέρι αντί “Το κλαρίνο του λοχαγού Κορέλι”, Πουστάρ Γουόρς αντί “Σταρ Γουόρς”, Ο μύθος του ακέφαλου καυλιάρη αντί “Ο μύθος του ακέφαλου καβαλάρη», Η ψωλαρπαχτή αντί “Η αρπαχτή”), κόμιξ (Παλούκι αντί “Λούκι Λουκ”), τηλεοπτικών σειρών (Χτυποκαύλια στο Μπέβερλι Χιλς αντί “Χτυποκάρδια στο Μπέβερλι Χιλς”), παραμυθιών (Χίλιες και μια πίπες αντί “Χίλιες και μια νύχτες”) κ.ο.κ.

«Τελικά», αναγράφεται στον Επίλογο, «αυτό που θέλαμε να καταδείξουμε στο βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας είναι ότι οι λέξεις-ταμπού αποτελούν μια χαραμάδα πρόσβασης στην ανθρώπινη ψυχή, αλλά και ένα ερευνητικό κλειδί για την ανάγνωση των κανονιστικών περιορισμών, που θέτει κάθε κοινωνία και των διεξόδων από αυτούς που εφευρίσκουν τα άτομα και οι κοινωνικές μονάδες […] Ελπίζουμε να το πετύχαμε».

Στο πλαίσιο

Δεν έχουμε παράπονο, τίποτα δεν μας λείπει – από δεινά εννοώ. Δυναμική η αντίδραση των αγροτών, με τα δίκαια που έχουν ή πιστεύουν ότι έχουν, με «πολιορκητικό κριό» τα τρακτέρ, που δεν διαθέτουν οι άλλοι βαλλόμενοι – και πώς ν’ ακουστούν;

Με την πρώτη αριστερή κυβέρνηση σε δίνη, γιατί κάποιοι πρέπει να πληρώσουν – και ποιοι; Και με την αντιπολίτευση, που ξεχνάει ότι έχει ρίξει κάποιες υπογραφές, να εμφανίζεται με τις σωστές λύσεις (πάντα η αντιπολίτευση είναι καλύτερη κυβέρνηση). Στους απέναντι και τα διαπλεκόμενα ΜΜΕ (και ως υπερασπιστές των εργαζόμενων που θα χάσουν την… απλήρωτη δούλεψή τους), τώρα που απειλούνται τα «κεκτημένα» τους. Αμ το προσφυγικό…

Συλλαλητήριο-πανηγύρι (να μη μας διαφεύγει και η καλλιτεχνική πλευρά των συμβάντων) το περασμένο Παρασκευοσάββατο στο Σύνταγμα. Με τρακτέρ, συνθήματα, αλλά και χορούς και τραγούδια. Από τον Εθνικό Υμνο και το «Πότε θα κάνει ξαστεριά» ώς το «Πεθαίνω για σένα / κι ας είσαι απάτη» (που κακώς έχει εκληφθεί ως καψουροτράγουδο – για επαναστατικό-πολιτικό άσμα πρόκειται). Ενώ δεν έλειψαν και οι θερμόαιμοι, που έδειξαν ότι οι κατσούνες δεν είναι μόνο για τα γιδοπρόβατα.

Εν τω μεταξύ, το θανατικό θερίζει ανελέητα (και) το σινάφι μας. Χωρίς τη Μαρία Παπουτσάκη, που χτυπήθηκε στα 61 της – εξαιρετική συνάδελφος. Πάει και ο Γιάννης Καλαϊτζής στα 71 του (δεν είναι ηλικία να «φεύγεις» στους καιρούς μας), της στενής δημοσιογραφικής μας οικογένειας, που η εφημερίδα μας τίμησε αρκούντως. Πρωτοπόρος σκιτσογράφος και κομίστας, δημιουργός, συνοδοιπόρος, αγωνιστής, δάσκαλος, έξω καρδιά άνθρωπος.

ΚΑΙ… Ολα τα έχει προβλέψει ο άγιος Παΐσιος. Οπότε;

 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας