Αλεξάντερπλατς

Είναι πολλές οι φορές που σκέφτομαι τον Φραντς Μπίμπερκοπφ, ήρωα στο βιβλίο «Μπερλίν Αλεξάντερπλατς» του Γερμανού συγγραφέα και ψυχιάτρου Αλφρεντ Ντέμπλιν. Ιδιαίτερα τελευταία, που προσπαθούμε να αποκωδικοποιήσουμε τη στάση της Γερμανίας, τη στάση των αδυνάτων και τις ευρωπαϊκές συμμαχίες.

Ο Μπίμπερκοπφ «είναι από φυσικού του καλός», λέει ο ίδιος ο συγγραφέας για τον ήρωά του, «κι επιπλέον έχει καεί στον χυλό και φυσάει και το γιαούρτι. Θέλει να εφαρμόσει τους νόμους αυτού του κόσμου, ή τουλάχιστον αυτούς που θεωρεί εκείνος νόμους, με ειλικρίνεια και πίστη και δεν μπορεί! Δεν μπορεί. Δέχεται το ένα χτύπημα μετά το άλλο και ο άνθρωπός μας καταρρέει…. Η Αλεξάντερπλατς κυβερνάει τη ζωή του…».

Αναρωτιέμαι τι θα είχε να πει για τη σημερινή ευρωπαϊκή πραγματικότητα ο Αλφρεντ Ντέμπλιν, που πολλά χρόνια πριν -προ Χίτλερ και μετά- μίλησε για την κενότητα του σύγχρονου πολιτισμού και για τον κίνδυνο, που ελλοχεύει ανά πάσα στιγμή, να καταρρεύσει ο κόσμος έτσι όπως τον ξέρουμε.

Θα υπάρξει μια κιβωτός σωτηρίας για τους ανθρώπους που στέκονται μόνοι απέναντι στο αδυσώπητο και παντοδύναμο σύστημα εξουσίας; Υπάρχει ένα «όπλο» κατά της επικίνδυνης τροπής που έχουν πάρει τα πράγματα;

Ο Ντέμπλιν έλεγε πως μόνο η ανωτερότητα του πνεύματος θα μας σώσει. Ο ήρωάς του πάντως, πάρα το ότι κάνει μεγάλη προσπάθεια να αλλάξει τη ζωή του μετά την αποφυλάκισή του, δεν μπορεί να προσαρμοστεί στη βερολινέζικη πραγματικότητα.

Ποια ήταν αυτή το 1927; «Συμβαίνουν οι πιο βίαιες αλλαγές. Το σημείο όπου δουλεύουν ακατάπαυστα εκσκαφείς και γερανοί. Το σημείο όπου τρέμουν πιο βαθιά από οπουδήποτε αλλού τα σωθικά της πόλης…».

Η πόλη, η χώρα και η κουλτούρα της κινούν τα νήματα των χαρακτήρων. Κομμουνιστές, εθνικιστές, πλούσιοι και φτωχοί, εγκληματίες και τίμιοι καθορίζονται από τον τόπο στον οποίο ζουν και κινούνται.

Αυτό δεν συμβαίνει και τώρα; Οι άνθρωποι και οι λαοί δεν καθοριζόμαστε από τον τόπο μας και από την κουλτούρα του; Σε έναν χαοτικό και παράλογο σύγχρονο κόσμο, διαφορετικών φιλοσοφιών και ιδεολογικών προσανατολισμών, προσπαθούμε να συνυπάρξουμε ειρηνικά χωρίς να… «χαθούμε στη μετάφραση».

Ο τρόπος που μιλάμε, που επικοινωνούμε, οι άνθρωποι, οι κοινωνίες, τα κράτη, είναι σημαντικός. Οπως λέει κι ο Μπίμπερκοπφ: «Οι λέξεις τρέχουν καταπάνω μας. Πρέπει να προσέξουμε μη μας παρασύρουν όπως τα λεωφορεία, αλλιώς θα μας στείλουν στον άλλο κόσμο».