Αγιοι και ήρωες του Νίκου Κούνδουρου

koyndoyros.jpg

Ο Νίκος Κούνδουρος και η «Αυτοπροσωπογραφία»

Ηταν ένα από τα τελευταία πράγματα που θέλησε και περίμενε στη ζωή του ο Νίκος Κούνδουρος: να γίνει στο Ιστορικό Αρχείο-Μουσείο Υδρας μια έκθεση ζωγραφικής του. Η ιδέα, που πρωτόπεσε στο τραπέζι το 2015 -ήταν και Ετος Κόντογλου-, να γίνει μια έκθεση-συνομιλία του έργου των δύο δημιουργών δεν έγινε πραγματικότητα.

«Ulrike Meinhof» «Ulrike Meinhof» |

Η έκθεση, πάντως, μόνο πια με πίνακες του σκηνοθέτη, είχε αγκαλιαστεί θερμά από τη διευθύντρια του μουσείου Ντίνα Αδαμοπούλου και προχωρούσε. Δυστυχώς δεν την πρόλαβε. Ανοίγει μεθαύριο, Σάββατο, περίπου δυόμισι μήνες μετά τον θάνατό του (22 Φεβρουαρίου) με τίτλο «Νίκος Κούνδουρος. Μάρτυρες στο κάδρο».

«Ρωμανός ο Μελωδός» «Ρωμανός ο Μελωδός» |

Η Υδρα έχει να το περηφανεύεται ότι είναι «η πρώτη που τιμά τον μεγάλο φίλο και λάτρη της υδραίικης λεβεντιάς», όπως είπε χθες στην παρουσίασή της ο Χρήστος Μαργαρίτης, ένας από τους πρωτεργάτες της.

Η έκθεση, που γίνεται με την αμέριστη συμπαράσταση και βοήθεια της συντρόφου του σκηνοθέτη Σωτηρίας Ματζίρη, περιλαμβάνει άγνωστα για το πλατύ κοινό έργα του πληθωρικού καλλιτέχνη, που είχε πάθος με την «εικόνα», είχε σπουδάσει στη Σχολή Καλών Τεχνών και δεν εγκατέλειψε τις εικαστικές του ανησυχίες ούτε όταν στράφηκε στο σινεμά. Θεωρούσε, άλλωστε, πάντα τη ζωγραφική καταφύγιο ανάμεσα στις ταινίες του, «γαλήνια και ασκητική δουλειά», όπως θύμισε χθες ο επιμελητής της έκθεσης Γιώργος Μυλωνάς.

«Mahatma Gandhi» «Mahatma Gandhi» |

Το όμορφο, πέτρινο μουσείο της Υδρας φιλοξενεί από τα πρώτα πρώτα έργα που ο Νίκος Κούνδουρος έκανε στη Μακρόνησο (όπως ένα καταπληκτικό σχέδιο-πορτρέτο του Θανάση Βέγγου) μέχρι τα τελευταία του.

Και έτσι όπως τα έστησε ο Γιώργος Μυλωνάς, δεν αναδεικνύονται απλώς «το εύρος» του ζωγράφου Κούνδουρου, αλλά επιπλέον «οι μορφές που έχει ζωγραφίσει εντάχθηκαν με τον πιο φυσικό τρόπο στο μουσείο, συνομιλούν με τους αγωνιστές της Επανάστασης του 1821, ακόμα και με την καρδιά του Μιαούλη στην ασημένια λήκυθό της. Είναι οι δικοί του άγιοι και ήρωες», είπε η Ντίνα Αδαμοπούλου.

Είναι σαφέστατα επηρεασμένος από τη βυζαντινή τέχνη ο (και) παθιασμένος συλλέκτης εικόνων Νίκος Κούνδουρος. Οι άγιοι Γεώργιος, Δημήτριος και Νικήτας, αλλά και ο Ρωμανός ο Μελωδός είναι κάποια μόνο από τα θρησκευτικά έργα του που εκτίθενται - έχει άλλωστε κάνει και τις αγιογραφίες σε εκκλησάκι της Κρήτης.

«Ο Κούνδουρος δεν μιμείται όμως τις αγιογραφίες. Ως γνήσιος μύστης της βυζαντινής τέχνης παίρνει τα τυπικά στοιχεία της και προσθέτει νέα. Καταφέρνει και εισάγει σ' αυτήν το θεμελιώδες αίτημα του ουμανισμού», εξήγησε χθες ο ιστορικός τέχνης Γιώργος Μυλωνάς.

Και στην κοσμική τέχνη εισάγει το θρησκευτικό στοιχείο, θα συμπλήρωνε κανείς βλέποντας τους πίνακες των συγχρόνων του Νίκου Κούνδουρου ηρώων. Του Τσε Γκεβάρα, του Ιρλανδού επαναστάτη Μάικλ Κόλινς, της Ούλρικε Μάινχοφ («τον απασχολούσε πάντα το θέμα της ένοπλης πάλης», είπε ο κ. Μυλωνάς), αλλά και του Μαχάτμα Γκάντι, που κήρυσσε, αντίθετα, την ειρήνη.

«Che Guevara» «Che Guevara» |

Τον τελευταίο, μάλιστα, ο σκηνοθέτης τον φαντάστηκε σαν τον Καλό Ποιμένα. «Ολοι αυτοί αποτελούν το δικό του Μαρτυρολόγιο. Ο Νίκος Κούνδουρος καθαγιάζει ακόμα και δολοφόνους εντάσσοντάς τους στη βυζαντινή πνευματικότητα», κατέληξε ο επιμελητής της έκθεσης.

Στο ισόγειο του μουσείου εκτίθενται δώδεκα ζωγραφικά έργα, καθώς και μια μεγάλη προθήκη από αμιγώς ζωγραφικά τεκμήρια των γυρισμάτων της αγαπημένης του ταινίας, «Μπάιρον«, το 1992, στην Κριμαία. Ηταν αυτή για την οποία είχε πει: «Αν αποτύχει, θα ξαναγίνω ζωγράφος».

Ξεχωρίζει, όμως, εύκολα μια καταπληκτική αυτοπροσωπογραφία του (58 x 47 εκ.) σε νεανική ηλικία, που είχε ζωγραφίσει πάνω στην παλέτα του. Στον πάνω όροφο υπάρχουν για τον επισκέπτη μια σειρά από έργα που σχετίζονται με τον «Δράκο» (ανάμεσά τους και η πασίγνωστη αφίσα που ο ίδιος είχε ζωγραφίσει) αλλά και κάποια από τη «Μαγική Πόλη». Σε μικρό σκοτεινό χώρο θα προβάλλονται βίντεο με εκπομπές για τον Νίκο Κούνδουρο, ενώ το Ιστορικό Αρχείο-Μουσείο Υδρας σκοπεύει να οργανώσει και κάποιες τιμητικές εκδηλώσεις για συνεργάτες του, όπως τον διευθυντή φωτογραφίας Νίκο Καβουκίδη και τον συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλο.

Παρών στην παρουσίαση της έκθεσης, που έγινε στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρεταννία», και ο υφυπουργός Παιδείας Κώστας Ζουράρις, με την ιδιότητα, όμως, του στενού φίλου, συντοπίτη, παλιού συγκατοίκου αλλά και συνεργάτη του Κούνδουρου (ο σκηνοθέτης είχε φιλοτεχνήσει τα εξώφυλλα τριών βιβλίων του).

«Θα μου λείπει συνεχώς ως συνεχώς παρών, δεν μπορώ να του ξεφύγω», είπε στη σύντομη παρέμβασή του. «Ζήσαμε μαζί, ήμουν θαυμαστής, μαθητής και συνοδοιπόρος του. Αυτό που πάντα μου έκανε εντύπωση στον Κούνδουρο ήταν ο τερατωδώς ανορθόδοξος τρόπος που είχε σε ό,τι κι αν καταπιανόταν, από τη ζωγραφική μέχρι τη μαγειρική. Κι όμως, από τα χέρια του έβγαινε μόνο ομορφιά».

Μέχρι 2 Ιουλίου. Ωρες λειτουργίας καθημερινά 9.00-16.00.
Θερινή περίοδος: 9.00-16.00 και 19.30-21.30

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας