Αγαπώ πολύ τον Φίλιπ Ροθ

Βιβλία στο προσκέφαλο: Πολυαγαπημένα, πολυδιαβασμένα, βιβλία που μας διαμόρφωσαν ή μας στήριξαν σε δύσκολες στιγμές.

Πρόσωπα της γραφής ξεφυλλίζουν την «αυτοβιογραφική» βιβλιογραφία τους.

Πρόσωπο βαθιάς παιδείας, διακριτικό και με πλάγιο χιούμορ η Τατιάνα Αβέρωφ καλλιεργεί μια καλο-κουρδισμένη πρόζα, όπου η ιστορία, η συλλογική μνήμη, αλλά και η εξομολόγηση και τα αυτοβιογραφικά προσωπεία έλκουν τη γραφή της.

Εδώ, η σημερινή φιλοξενούμενη της στήλης μας, με σπουδές Ψυχολογίας στο Λονδίνο, αποδελτιώνει βιβλία, συγγραφείς και σελίδες που τη τάραξαν, την καθόρισαν, την μεταμόρφωσαν· αναγνώσεις που, στο πέρασμα του χρόνου, μαλάκωσαν και άμβλυναν τα σταυροδρόμια της ύπαρξης και της γραφής.

Επιμέλεια: Μισέλ Φάις

«Αιολική γη» και «Το μαγικό βουνό»

Φαντάστηκα πως θα ήταν εύκολο και διασκεδαστικό μαζί: «Μια σύντομη αφήγηση για τα βιβλία που διάβαζες και σε σημάδεψαν –ανά ηλικία», μου τόνισε ο Μισέλ. «Ενδιαφέρον», του λέω – piece of cake σκέφτηκα με τον αγγλόφωνο εαυτό μου. Δεν περίμενα πως η άσκηση αυτή θα εξελισσόταν σε ψυχογράφημα εφ’ όλης της ύλης, μια κατάδυση στα βαθύτερα ρήγματα πάνω στα οποία οικοδομήθηκε η 63άχρονη προσωπικότητά μου.

Μητρική μου γλώσσα είναι τα αγγλικά. Τα ελληνικά ήρθαν μετά, κάπως αβέβαια και βιαστικά, για να μην είμαι και τελείως χαμένη στην πρώτη δημοτικού που θα πήγαινα σε ελληνικό σχολείο. Στο σπίτι μιλούσαμε αγγλικά με την αδερφή μου και τη μητέρα μου, που μεγάλωσε στο Λονδίνο, ελληνικά με τον πατέρα και όλο τον υπόλοιπο κόσμο.

Ετσι, παιδικά χρόνια και πρώτη εφηβεία: ζω τη μαγεία της Enid Blyton, εθισμένη στα παραμύθια της αρχικά, αργότερα στις σειρές των μυθιστορημάτων (Famous Five, Adventure Series κ.λπ.) ή στα St. Clare’s και στα Mallory-Tower Series, που διαδραματίζονταν σε σχολικό περιβάλλον.

Εφηβη συνέχιζα να διαβάζω με βουλιμία μυθιστορήματα μυστηρίου και περιπέτειας για μεγαλύτερα παιδιά, Αμερικανίδων πια συγγραφέων τα ονόματα των οποίων δεν θυμάμαι, ενώ ξεχωρίζουν στο μυαλό μου και τα χιλιοδιαβασμένα και λατρεμένα μου τότε «Anne of Green Gables» της L. M. Montgomery και «I capture the castle» της Dodie Smith.

Οι γονείς μου ανησυχούσαν: πότε θα διάβαζα πιο «σοβαρά» βιβλία; Αλλά τι πιο σοβαρό, σκέφτομαι τώρα, από το να βιώνεις τον έρωτα της αναγνωστικής απόλαυσης, το σκίρτημα της προσμονής στη σκέψη ότι σε περιμένει ένα ωραίο βιβλίο ή την πρώτη σου «αντίσταση» διαβάζοντας με τον φακό στο κρεβάτι όταν όλοι νομίζουν πως κοιμάσαι;

Ελληνικό εξωσχολικό βιβλίο πρωτοδιάβασα μετά τα δώδεκά μου χρόνια – και όχι ακριβώς από επιλογή μου. Εγκλειστη στο νοσοκομείο για αρκετό καιρό, κάθε μέρα περνάει ο πατέρας να με δει και μου διαβάζει σιγά σιγά ολόκληρη το «Για την Πατρίδα» της Δέλτα. Μου αρέσει να τον ακούω, μου αρέσει και το βιβλίο, αλλά δεν θα ολοκληρώσω ποτέ τον «Βουλγαροκτόνο» που μου φέρνει για δώρο –δεν πέτυχε το «τυράκι»– και για κάμποσα χρόνια ακόμα θα επιμείνω αγγλικά.

Ανάποδο παιδί όπως ήμουν, πέρασα την «ελληνική μου φάση» όταν βρέθηκα στο Λονδίνο κυνηγώντας το όνειρό μου να γίνω χορεύτρια. Δεκαοκτώ χρόνων και μακριά απ’ την πατρίδα, ανακαλύπτω με πάθος τον Καζαντζάκη, τον Καραγάτση, την «Αιολική Γη» του Βενέζη. Δεν κράτησε όμως πολύ. Γύρισα στην Ελλάδα για σπουδές σε αγγλόφωνο πανεπιστήμιο. Ο απόλυτος διχασμός: Πλάτωνας και Αριστοτέλης στα αγγλικά, το ίδιο και Καμί, Ζιντ, Ντοστογιέφσκι, Τολστόι, «Το μαγικό βουνό» του Τόμας Μαν, τους αγάπησα όλους στη γλώσσα της καρδιάς μου.

Ακολουθεί ένα μεγάλο διάστημα όπου η λογοτεχνία μπαίνει σε δεύτερη μοίρα. Προτεραιότητα έχουν τώρα ο Φρόιντ, ο Αντλερ, ο Γιουγκ, ο Μίλγκραμ, ο Ρότζερ Σπέρι με τα «Split brain studies» του και άλλα παθιαστικά βιβλία που σχετίζονται με την –πάντα διχασμένη– επαγγελματική μου πορεία.

Στην περιπέτεια της γραφής έφτασα αργά, πριν από είκοσι χρόνια περίπου. Αλλα πλέον ερεθίσματα, άλλες αγάπες: Ο Τόμας Μπέρνχαρντ, σημαδιακός για μένα, τον αντιπαθούσα και με εκνεύριζε, δεν θα ήθελα ποτέ να τον είχα γνωρίσει, αλλά το νεύρο και η χολή του έκαναν τα δάχτυλά μου να τρέχουν στο πληκτρολόγιο το επόμενο πρωί.

Η Βιρτζίνια Γουλφ έμπαινε ύπουλα στο μυαλό μου και σαν να εγκαταστάθηκε μέσα μου με το έτσι θέλω. Ο Τζον Μπάνβιλ μού έκοβε την ανάσα, τόσο μακριά μου αλλά και κάτι σαν αδελφή ψυχή. Οπως και ο Νοτιοαφρικάνος Τζ. Μ. Κουτσύ – άνισος όμως, αν και νομπελίστας– όπως και ο αδικημένος απ’ τη σκιά του, συμπατριώτης του Αντρέ Μπρινκ.

Αγαπώ πολύ τον Φίλιπ Ροθ, τον Ιαν Μακγιούαν (όχι όμως πάντα), τον Γκράχαμ Γκριν, το «Lord of the Flies» του Γουίλιαμ Γκόλντιγκ, καλός και ο Ισιγκούρο αλλά δεν καταλαβαίνω γιατί άξιζε περισσότερο το Νόμπελ από τον Ροθ.

Είναι πολλές οι αγάπες μου και πολλές οι ελλείψεις ως προς τα διαβάσματά μου. Φταίει μάλλον που είμαι ένα άτομο μάλλον εμμονικό και «κολλάω» στις μεγάλες αγάπες, αποφεύγοντας τους συγγραφείς που δεν μου πάνε – όπως για παράδειγμα σύσσωμη τη λατινοαμερικάνικη λογοτεχνία, ντροπή μου! Είναι όμως και ο διχασμός της γλώσσας...

Αλλο ένα μεγάλο θέμα η μετάφραση. Οσο καλές κι αν είναι οι μεταφράσεις, οι γλώσσες πιστεύω ότι εκφράζουν την ψυχή του λαού, την κουλτούρα, την ιστορία του. Και κάποιες γλώσσες ταιριάζουν καλύτερα μεταξύ τους από ό,τι άλλες. Απείρως πιο μεγάλος, για παράδειγμα, μου φαίνεται ο Ντοστογιέφσκι στα ελληνικά παρά στα αγγλικά, αν και είναι εξίσου καλές και οι δύο μεταφράσεις – ίσως όμως η ελληνική γλώσσα πιάνει καλύτερα τη ρωσική ψυχή απ’ ό,τι η αγγλική γλώσσα.

Αντίθετα, απείρως πιο πολύ μου αρέσει ο Ελληνας Στρατής Χαβιαράς όταν γράφει στα αγγλικά, απ’ ό,τι στα ελληνικά κείμενά του – δίγλωσσος κι αυτός, είναι σαν να διαβάζω δύο διαφορετικούς συγγραφείς. Φυσικό ίσως. Κάτι ανάλογο έχω βιώσει και η ίδια. Η γλώσσα είναι το μέσον της τέχνης μας και ενεργοποιεί άλλες εικόνες, μνήμες, εσωτερικούς ρυθμούς και τρόπους έκφρασης. Μεγάλο θέμα αυτό. Ας σταματήσω.

► Τελευταίο βιβλίο της Τ. Αβέρωφ είναι το μυθιστόρημα «Εγκλημα στον Παράδεισο» (κυκλοφορεί στις 9 Νοεμβρίου, από τις εκδόσεις Μεταίχμιο)

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ